Τι κάνουμε όταν το παιδί το ζητά στη μέση της χρονιάς
Πώς ακούμε όσα προσπαθεί να μας πει, τι χρειάζεται να διερευνήσουμε και πότε η αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική λύση.
Της Δανάης Πατρικίου
Η σχολική χρονιά έχει ήδη προχωρήσει. Οι παρέες έχουν σχηματιστεί, το πρόγραμμα έχει βρει τον ρυθμό του και οι γονείς θεωρούν ότι η καθημερινότητα έχει σταθεροποιηθεί. Ώσπου ένα απόγευμα το παιδί λέει: «Θέλω να αλλάξω σχολείο». Μπορεί να το πει θυμωμένα μετά από μια δύσκολη ημέρα ή χαμηλόφωνα, ύστερα από εβδομάδες σιωπής.
Η πρώτη σκέψη είναι συχνά πρακτική: γίνεται τώρα; Θα χάσει μαθήματα; Θα προσαρμοστεί; Πριν όμως αναζητήσουμε άλλο σχολείο, χρειάζεται να καταλάβουμε τι προσπαθεί να αφήσει πίσω του. Το αίτημα αξίζει σοβαρή προσοχή, χωρίς να προδικάζουμε ούτε ότι πρόκειται για μια περαστική αντίδραση ούτε ότι η μεταγραφή είναι οπωσδήποτε η λύση.
Η πρώτη απάντηση κρατά τη συζήτηση ανοιχτή
Μια φράση όπως «πάλι υπερβάλλεις» μπορεί να κλείσει τη συζήτηση πριν καν αρχίσει. Αντίστοιχα, το «αύριο θα σε πάρω από εκεί» δημιουργεί μια υπόσχεση προτού γνωρίζουμε τι συμβαίνει. Μπορούμε να ξεκινήσουμε πιο απλά: «Σε ακούω. Θέλω να καταλάβω τι σε δυσκολεύει και θα το δούμε μαζί».
Διαλέγουμε μια ήρεμη στιγμή, χωρίς ακροατήριο και χωρίς να μετατρέπουμε την κουβέντα σε ανάκριση. «Πότε άρχισες να το σκέφτεσαι;», «Ποια στιγμή της ημέρας είναι πιο δύσκολη;», «Τι θα ήθελες να είναι διαφορετικό;». Δεν χρειάζεται να γίνουν όλες οι ερωτήσεις μαζί. Μερικές φορές βοηθά περισσότερο να αφήσουμε το παιδί να ολοκληρώσει, ακόμη κι όταν δυσκολευόμαστε να ακούσουμε την απάντηση.
Τι μπορεί να κρύβει η επιθυμία αλλαγής
Ένας καβγάς με έναν φίλο, η απομάκρυνση από την παρέα, η δυσκολία σε κάποιο μάθημα ή η πίεση για καλύτερους βαθμούς μπορούν να κάνουν τη σχολική ημέρα βαριά. Σε άλλες περιπτώσεις υπάρχει συστηματικός αποκλεισμός, ταπείνωση ή εκφοβισμός. Το παιδί μπορεί επίσης να νιώθει ότι οι μαθησιακές του ανάγκες δεν βρίσκουν την υποστήριξη που χρειάζονται.
Χρειάζεται λοιπόν να διακρίνουμε το συγκεκριμένο περιστατικό από μια κατάσταση που επαναλαμβάνεται. Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής αναφέρει ότι η αποφυγή του σχολείου μπορεί να σχετίζεται με φόβο αποτυχίας, μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα με συνομηλίκους ή διαδικτυακό εκφοβισμό. Το αίτημα αλλαγής σχολείου, πάντως, δεν ταυτίζεται από μόνο του με σχολική άρνηση. Ένα παιδί μπορεί να συνεχίζει να πηγαίνει καθημερινά και ταυτόχρονα να δυσκολεύεται πολύ.
Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: «Αν μπορούσε να αλλάξει κάτι εδώ, θα ήθελες να μείνεις;». Η απάντηση μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τι έχει μεγαλύτερη σημασία για το παιδί. Δεν αποτελεί τεστ που θα καθορίσει μόνο του την απόφαση.
Το σώμα και η συμπεριφορά δίνουν πληροφορίες
Επαναλαμβανόμενοι πονοκέφαλοι ή πόνοι στην κοιλιά πριν από το σχολείο, δυσκολίες στον ύπνο, απόσυρση και έντονη αναστάτωση χρειάζονται προσοχή. Δεν αποδεικνύουν από μόνα τους εκφοβισμό ούτε πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος. Ο παιδίατρος μπορεί να αξιολογήσει τις σωματικές ενοχλήσεις και να βοηθήσει στον σχεδιασμό των επόμενων βημάτων.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Παιδικής και Εφηβικής Ψυχιατρικής, η επίμονη δυσκολία προσέλευσης στο σχολείο μπορεί να έχει διαφορετικά αίτια και χρειάζεται αξιολόγηση που λαμβάνει υπόψη το παιδί, την οικογένεια και το σχολείο. Αν οι απουσίες αυξάνονται ή η δυσφορία επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα, ζητάμε έγκαιρα βοήθεια από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων.
Η συζήτηση με το σχολείο χρειάζεται συγκεκριμένο σχέδιο
Ενημερώνουμε το παιδί ότι θα επικοινωνήσουμε με το σχολείο και εξηγούμε ποια ζητήματα θα θέσουμε. Αν φοβάται ότι η παρέμβαση θα το εκθέσει, ακούμε αυτή την ανησυχία και ζητάμε διακριτικό χειρισμό. Δεν του υποσχόμαστε απόλυτη μυστικότητα όταν η προστασία του απαιτεί τη συμμετοχή άλλων ενηλίκων.
Στη συνάντηση με τον εκπαιδευτικό ή τη διεύθυνση αναζητούμε συγκεκριμένη εικόνα. Τι παρατηρούν μέσα στην τάξη και στα διαλείμματα; Σε ποιον ενήλικα μπορεί να απευθυνθεί το παιδί; Ποιες ενέργειες μπορούν να γίνουν και πότε θα επανεκτιμηθεί η κατάσταση; Μια γενική διαβεβαίωση ότι «θα το προσέχουμε» χρειάζεται να μεταφραστεί σε πράξεις που μπορούν να παρακολουθηθούν.
Σε περίπτωση εκφοβισμού, η επίσημη ελληνική πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr συστήνει να κρατάμε στοιχεία για τα περιστατικά, να ενημερώνουμε άμεσα το σχολείο και να διατηρούμε τη συνεργασία μαζί του. Για διαδικτυακά περιστατικά διαφυλάσσουμε τα σχετικά μηνύματα ή στιγμιότυπα. Αποφεύγουμε τις δημόσιες αναρτήσεις και την απευθείας αντιπαράθεση με τα παιδιά που εμπλέκονται ή τους γονείς τους. Μέσω της πλατφόρμας παρέχεται και δυνατότητα υποβολής αναφοράς.
Πότε έχει νόημα να εξεταστεί η μεταγραφή
Όταν η δυσκολία φαίνεται διαχειρίσιμη και το σχολείο ανταποκρίνεται ουσιαστικά, μπορούμε να συμφωνήσουμε ένα σχέδιο υποστήριξης και μια σαφή στιγμή επανεκτίμησης. Εξετάζουμε αν το παιδί αισθάνεται ασφαλέστερο, αν έχει κάποιον να εμπιστευτεί και αν οι παρεμβάσεις αλλάζουν την καθημερινότητά του.
Αν όμως υπάρχει συνεχιζόμενη βία, σοβαρή ανασφάλεια ή αδυναμία του σχολείου να προστατεύσει το παιδί, η αλλαγή περιβάλλοντος χρειάζεται να εξεταστεί σοβαρά. Η διαπίστωση κινδύνου απαιτεί άμεση προστασία και δεν περιμένει να ολοκληρωθεί μια δοκιμαστική περίοδος. Η ελληνική επίσημη καθοδήγηση τονίζει ότι η αποκατάσταση της ασφάλειας προϋποθέτει να σταματήσει ο εκφοβισμός.
Η μεταγραφή δεν πρέπει να επιβάλλεται στο παιδί ως το τίμημα επειδή μίλησε. Αν επιλεγεί, χρειάζεται να εξηγηθεί ως απόφαση φροντίδας, με τη δική του συμμετοχή. Παράλληλα, αν υπάρχει άγχος, μια μαθησιακή ανάγκη ή άλλη δυσκολία που απαιτεί υποστήριξη, αυτή συνεχίζεται και στο νέο σχολείο. Η αλλαγή διεύθυνσης δεν υποκαθιστά την κατάλληλη βοήθεια.
Άλλη συζήτηση στο δημοτικό και άλλη στην εφηβεία
Με ένα μικρότερο παιδί βοηθούν συγκεκριμένες ερωτήσεις για πρόσωπα και στιγμές: με ποιον κάθεται, τι γίνεται στο διάλειμμα, ποιον θα πλησίαζε αν χρειαζόταν βοήθεια. Με έναν έφηβο χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στον τρόπο που θα ενημερωθούν τρίτοι και στον φόβο του ότι θα χάσει τον έλεγχο της προσωπικής του ιστορίας.
Σε κάθε ηλικία εξηγούμε τις επιλογές με κατανοητό τρόπο. Οι γονείς αναλαμβάνουν την ευθύνη της προστασίας και της τελικής απόφασης, αλλά το παιδί χρειάζεται ουσιαστικό χώρο να πει τι επιθυμεί και τι φοβάται. Το βάρος της λύσης δεν μπορεί να μεταφερθεί ολόκληρο στους ώμους του.
Αν αποφασιστεί η αλλαγή σχολείου
Πριν από τη μετάβαση, ζητάμε συνάντηση με το νέο σχολείο για τις ανάγκες του παιδιού, την εκπαιδευτική συνέχεια και τον τρόπο υποδοχής του. Μια επίσκεψη, η γνωριμία με έναν εκπαιδευτικό αναφοράς και μια καθαρή εικόνα της πρώτης ημέρας είναι πρακτικά βήματα που αξίζει να συζητηθούν. Ελέγχουμε επίσης τις ισχύουσες προϋποθέσεις μεταγραφής με τις αρμόδιες σχολικές υπηρεσίες.
Δεν περιγράφουμε το νέο σχολείο ως τόπο όπου όλα θα είναι τέλεια. Αφήνουμε χώρο για αμηχανία, προσμονή, ακόμη και λύπη για ανθρώπους που αποχωρίζεται. Συμφωνούμε να συζητάμε πώς εξελίσσεται η προσαρμογή, χωρίς κάθε απόγευμα να ζητάμε αποδείξεις ότι η επιλογή μας ήταν σωστή.
Το παιδί που ζητά να αλλάξει σχολείο μάς ανοίγει μια πόρτα στην καθημερινότητά του. Η δική μας ευθύνη αρχίζει από το να μείνουμε εκεί, διαθέσιμοι να ακούσουμε, και συνεχίζεται με αποφάσεις που θα κάνουν τη σχολική του ζωή ασφαλέστερη και βιώσιμη.
Πηγές
1. American Academy of Pediatrics — School Avoidance: Tips for Concerned Parents https://www.healthychildren.org
2. American Academy of Child and Adolescent Psychiatry — School Refusal https://www.aacap.org
3. Επίσημη πλατφόρμα για τον σχολικό εκφοβισμό — Το παιδί μου εκφοβίζεται στο σχολείο https://stop-bullying.gov.gr
Το άρθρο παρέχει γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση όταν ένα παιδί δυσκολεύεται.
