Δεν υπάρχει γονιός που να μην έχει ακούσει κάποια στιγμή:
« Εσύ φταις », «Ποτέ δεν με κατάλαβες», «Δεν ήσουν εκεί όταν σε χρειαζόμουν» «Εξαιτίας σου έγινα έτσι»
Και δεν έχει σημασία αν το παιδί σου είναι 7, 17 ή 37.
Αυτό το “κατηγορώ” χτυπάει πάντα στο ίδιο σημείο:
στην καρδιά σου.
Γιατί μέσα σε μια φράση νιώθεις ότι σου λέει:
“δεν ήσουν αρκετός.”
Κι εκεί οι περισσότεροι γονείς κάνουν 2 πράγματα: Μπαίνουν σε άμυνα ή πνίγονται στην ενοχή
Όμως υπάρχει και τρίτος δρόμος:
να ακούσεις χωρίς να καταρρεύσεις.
1) Το “κατηγορώ” κρύβει από κάτω κάτι σημαντικό για το παιδί
Όταν ένα παιδί κατηγορεί, συχνά στην πραγματικότητα λέει:
«Πονάω.» «Μου έλλειπες», «Δεν με άκουγες» και «χρειάζομαι να το αναγνωρίσεις»
Η κατηγορία είναι ένας τρόπος να διεκδικήσει χώρο.
Όχι πάντα σωστός, αλλά συχνά αληθινός.
2) Το πιο σημαντικό: Μην απαντήσεις στο περιεχόμενο — απάντησε στο συναίσθημα
Αν απαντήσεις:
“δεν φταίω εγώ”
θα πάτε σε πόλεμο.
Αν απαντήσεις:
“σε ακούω”
υπάρχει πιθανότητα να γίνει διάλογος.
3 φράσεις που “ρίχνουν” την ένταση (για κάθε ηλικία)
- «Ακούω ότι αυτό σε πόνεσε.»
- «Θέλω να το καταλάβω καλύτερα.»
- «Μπορούμε να το δούμε μαζί;»
Αυτές οι φράσεις δεν σημαίνουν “έχεις δίκιο σε όλα”.
Σημαίνουν ότι θα το υποστείς γιατί είσαι γονιός
3) Μην προσπαθείς να βγεις “αθώος”
Το παιδί δεν ψάχνει δικαστήριο.
Ψάχνει σύνδεση.
Και όσο πιο πολύ προσπαθείς να αποδείξεις ότι ήσουν καλός γονιός,
τόσο πιο πολύ το παιδί νιώθει ότι δεν το καταλαβαίνεις
4) Μπορείς να ακούσεις και να βάλεις όριο ταυτόχρονα
Αν η κουβέντα έχει προσβολές:
«Θέλω να σε ακούσω, αλλά όχι με αυτόν τον τρόπο. Θα μιλήσουμε όταν ηρεμήσουμε.»
Το όριο δεν είναι απόρριψη.
Είναι προϋπόθεση για συζήτηση
5) Η φράση που σώζει σχέσεις: “Λυπάμαι”
Όχι για να αυτομαστιγωθείς.
Αλλά για να αναγνωρίσεις.
«Λυπάμαι. Εκεί σε πλήγωσα.»
Ακόμα κι αν δεν θυμάσαι έτσι τα πράγματα.
Ακόμα κι αν πιστεύεις ότι έκανες το καλύτερο.
Γιατί αυτό που θεραπεύει δεν είναι να συμφωνήσετε 100%.
Είναι να νιώσει ότι το βλέπεις.
6) Και η φράση που προστατεύει εσένα: “Δεν φταίω για όλα”
Μερικές φορές το παιδί φορτώνει στους γονείς τα πάντα.
Και αυτό δεν είναι δίκαιο.
Μπορείς να πεις:
«Ακούω τον θυμό σου. Αλλά δεν μπορώ να δεχτώ ότι φταίω για όλα. Θέλω να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα.»
Αυτό διδάσκει κάτι σημαντικό:
ότι στις σχέσεις υπάρχει ευθύνη, αλλά όχι “σταύρωση”.
7) Μην μιλάς όταν είσαι τραυματισμένος
Ο γονιός, όταν ακούει “φταις”, μπαίνει σε πληγή.
Και από την πληγή μιλάει με άμυνα ή θυμό.
Αν νιώθεις ότι βράζεις, πες:
«Θέλω να το ακούσω αυτό. Αλλά χρειάζομαι λίγο χρόνο για να μην αντιδράσω άσχημα.»
Αυτό είναι ώριμο.
Και το παιδί (ακόμα κι αν δεν το δείξει) το μαθαίνει.
Το “κατηγορώ” των παιδιών μας δεν είναι πάντα απόρριψη.
Συχνά είναι ένας τρόπος να πουν:
“δεν ξέρω πώς να το πω αλλιώς.”
Και η γονεϊκότητα δεν είναι να τα κάνεις όλα σωστά.
Είναι να μπορείς να επιστρέφεις.
Να ακούς.
Να διορθώνεις.
Να μένεις.
«Σημείωση: Οι παρακάτω πηγές παρατίθενται ενδεικτικά για περαιτέρω ανάγνωση και δεν αντικαθιστούν εξατομικευμένη υποστήριξη από ειδικό.»
Ενδεικτική Βιβλιογραφία / Πηγές
1) Για τη σχέση γονέα–παιδιού, την “επισκευή” (repair) και την αποκατάσταση
- Gottman, J., & DeClaire, J. (1997). The Heart of Parenting: How to Raise an Emotionally Intelligent Child.
(Κλασικό για συναισθηματική νοημοσύνη, “repair” μετά από σύγκρουση, γονεϊκή ρύθμιση.) - Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2011). The Whole-Brain Child.
(Πρακτικός οδηγός για “συναισθηματικό καταιγισμό”, πώς ακούς/απαντάς χωρίς να κλιμακώνεις.) - Siegel, D. J., & Bryson, T. P. (2014). No-Drama Discipline.
(Για πειθαρχία χωρίς απειλές, αλλά με σύνδεση και όρια — χρήσιμο όταν η σχέση γίνεται “κατηγορώ”.) - Hughes, D. A. (2009). Attachment-Focused Parenting (DDP).
(Σύνδεση, ενσυναίσθηση, αποφόρτιση θυμού — ισχυρό για παιδιά που εκφράζουν έντονη κατηγορία.)
2) Για προσκόλληση (attachment) και πώς η παιδική εμπειρία επηρεάζει τον τρόπο που “κατηγορούμε” αργότερα
- Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and Loss (Vol. 1: Attachment).
(Η βάση της θεωρίας προσκόλλησης.) - Ainsworth, M. D. S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation.
(Κλασική επιστημονική δουλειά για το πώς χτίζεται η ασφάλεια και η ανασφάλεια.) - Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change.
(Πολύ χρήσιμο για ενήλικα παιδιά που κατηγορούν, διότι εξηγεί πώς η σχέση “κουβαλιέται” στην ενήλικη ζωή.)
3) Για οικογενειακή επικοινωνία, όρια και σύγκρουση
- Satir, V. (1988). The New Peoplemaking.
(Οικογενειακή επικοινωνία, ρόλοι, “μοτίβα” που περνούν από γενιά σε γενιά.) - Minuchin, S. (1974). Families and Family Therapy.
(Δομική οικογενειακή θεραπεία — όρια, δυναμικές, συμμαχίες, θυμός/κατηγορία.) - Nichols, M. P. (2020). Family Therapy: Concepts and Methods.
(Συνολική εισαγωγή σε θεωρίες και πρακτικές οικογενειακής θεραπείας.)
4) Για τραύμα, ντροπή και θυμό (που συχνά κρύβονται πίσω από “κατηγορώ”)
- van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score.
(Πώς το τραύμα “μένει” στο σώμα και βγαίνει σε σχέσεις/αντιδράσεις.) - Brown, B. (2012). Daring Greatly.
(Ντροπή, ευαλωτότητα, μηχανισμοί άμυνας — πολύ χρήσιμο σε δυναμικές “κατηγορίας/άμυνας”.)
5) Για γονείς ενήλικων παιδιών & αποκατάσταση σχέσης
- Gibson, L. C. (2015). Adult Children of Emotionally Immature Parents.
(Βοηθά να καταλάβεις γιατί ενήλικα παιδιά κατηγορούν και πώς επουλώνεται η σχέση.) - Lindsay C. Gibson (2019). Recovering from Emotionally Immature Parents.
(Πιο πρακτικό, με εργαλεία επικοινωνίας και συναισθηματικά όρια.) - Cloud, H., & Townsend, J. (1992). Boundaries: When to Say Yes, How to Say No to Take Control of Your Life.
(Όρια: πολύ χρήσιμο για γονείς που θέλουν να ακούσουν χωρίς να διαλυθούν.)
6) Επιστημονικά/κλινικά άρθρα & μοντέλα (αν θες πιο “επιστημονικό” τέλος)
- Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review.
(Βασικό paper για ρύθμιση συναισθήματος — το “κατηγορώ” συχνά είναι δυσκολία ρύθμισης.) - Linehan, M. M. (2015). DBT Skills Training Manual.
(Δεξιότητες διαχείρισης έντονων συναισθημάτων και συγκρούσεων — χρήσιμο για “δύσκολες” σχέσεις.)
