Ο παιδικός καρκίνος είναι σπάνιος συγκριτικά με τον καρκίνο των ενηλίκων, όμως παραμένει μία από τις βασικές αιτίες θανάτου από νόσο σε παιδιά και εφήβους στην Ευρώπη. Κάθε διάγνωση αφορά μια οικογένεια, ένα σχολείο, μια κοινότητα — και θέτει σε δοκιμασία την επάρκεια του συστήματος υγείας.
Παρά τη σημαντική πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών, οι ανισότητες στην πρόσβαση και στη μακροχρόνια φροντίδα παραμένουν.
Η εικόνα στην Ευρώπη
Σύμφωνα με το European Cancer Inequalities Registry της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται περίπου 15.000 νέα περιστατικά καρκίνου σε παιδιά και εφήβους 0–19 ετών στην Ευρώπη. Οι συχνότερες μορφές είναι:
- λευχαιμίες
- όγκοι εγκεφάλου
- λεμφώματα
Τα ποσοστά επιβίωσης στις περισσότερες χώρες υψηλού εισοδήματος ξεπερνούν πλέον το 80%, γεγονός που αντανακλά τη βελτίωση των θεραπειών, την έγκαιρη διάγνωση και τη συμμετοχή σε διεθνή θεραπευτικά πρωτόκολλα.
Ωστόσο, η Ευρώπη δεν είναι ομοιογενής. Υπάρχουν διαφορές στην επιβίωση και στην ποιότητα φροντίδας μεταξύ χωρών, που σχετίζονται με:
- τη διαθεσιμότητα εξειδικευμένων παιδο-ογκολογικών κέντρων
- την πρόσβαση σε κλινικές μελέτες
- την ύπαρξη δομών υποστήριξης επιζώντων
Για τον λόγο αυτό, η παιδιατρική ογκολογία αποτελεί πλέον κεντρικό πεδίο της ευρωπαϊκής στρατηγικής κατά του καρκίνου.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι διαγιγνώσκονται περίπου 250–300 νέα περιστατικά παιδικού καρκίνου ετησίως. Αν και ο αριθμός είναι σχετικά μικρός, απαιτεί υψηλή εξειδίκευση και συγκέντρωση εμπειρίας.
Η χώρα διαθέτει εξειδικευμένες μονάδες παιδιατρικής αιματολογίας–ογκολογίας, με βασικό πυλώνα το Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία» και την Ογκολογική Μονάδα Παίδων «Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη – ΕΛΠΙΔΑ».
Οι θεραπείες ακολουθούν διεθνή πρωτόκολλα και σε πολλές περιπτώσεις τα ποσοστά επιβίωσης προσεγγίζουν τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν:
- ανάγκη σταθερής χρηματοδότησης
- στελέχωση με εξειδικευμένο προσωπικό
- πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες
- οργανωμένη παρακολούθηση επιζώντων
Το νέο ζητούμενο: Ζωή μετά τη θεραπεία
Καθώς τα ποσοστά επιβίωσης αυξάνονται, μεγαλώνει και ο αριθμός των ενηλίκων που έχουν νοσήσει από καρκίνο στην παιδική ηλικία. Σήμερα, στην Ευρώπη ζουν εκατοντάδες χιλιάδες επιζώντες παιδικού καρκίνου.
Πολλοί από αυτούς ενδέχεται να εμφανίσουν μακροχρόνιες επιπλοκές, όπως:
- καρδιολογικά προβλήματα
- ενδοκρινολογικές διαταραχές
- μαθησιακές δυσκολίες
- ψυχολογική επιβάρυνση
Η σύγχρονη παιδιατρική ογκολογία δεν περιορίζεται πλέον στην ίαση· επεκτείνεται στη δια βίου φροντίδα.
Η ευρωπαϊκή συνεργασία
Μέσω του δικτύου ERN PaedCan (European Reference Network for Paediatric Cancer), τα κράτη-μέλη συνεργάζονται για τη διασυνοριακή ανταλλαγή γνώσης και εξειδίκευσης. Το μοντέλο αυτό επιτρέπει σε σπάνιες και πολύπλοκες περιπτώσεις να αξιολογούνται από διεθνείς ομάδες ειδικών.
Η συνεργασία αυτή μειώνει τις ανισότητες και διασφαλίζει ότι η ποιότητα θεραπείας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τη χώρα κατοικίας.
Τι χρειάζεται να ενισχυθεί
Για την Ελλάδα — όπως και για πολλές ευρωπαϊκές χώρες — το επόμενο βήμα περιλαμβάνει:
- ενίσχυση της έρευνας και συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές
- δημιουργία οργανωμένων δομών follow-up για επιζώντες
- ψυχοκοινωνική υποστήριξη οικογενειών
- μείωση γεωγραφικών ανισοτήτων στην πρόσβαση
Ο παιδικός καρκίνος δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα. Είναι δείκτης κοινωνικής οργάνωσης και πολιτικής προτεραιότητας.
Ένα μήνυμα ελπίδας
Η πρόοδος των τελευταίων 40 ετών είναι εντυπωσιακή. Από νόσο σχεδόν θανατηφόρα, πολλές μορφές παιδικού καρκίνου είναι σήμερα ιάσιμες. Η πρόκληση πλέον δεν είναι μόνο να σωθεί η ζωή — αλλά να διασφαλιστεί η ποιότητά της.
Κάθε παιδί που θεραπεύεται αποτελεί επιτυχία της επιστήμης. Κάθε παιδί που έχει ίσες ευκαιρίες θεραπείας αποτελεί επιτυχία της κοινωνίας.
Βιβλιογραφία
- European Commission – European Cancer Inequalities Registry: Childhood Cancer Factsheet
- SIOP Europe (European Society for Paediatric Oncology) – Strategic Plan & Policy Papers
- WHO – Global Initiative for Childhood Cancer
- ERN PaedCan – European Reference Network for Paediatric Cancer
- OECD & EU – Health at a Glance: Europe
- National Cancer Registry Data (Greece)
