Δεν χρειάζεται να δουλεύουμε 14 ώρες την ημέρα για να εξαντληθούμε. Αρκεί να είμαστε διαθέσιμοι.
Να απαντάμε άμεσα.
Να βλέπουμε τα mail πριν κοιμηθούμε.
Να ελέγχουμε το κινητό «για καλό και για κακό».
Να μη χαθεί τίποτα.
Η σύγχρονη εξάντληση δεν προκύπτει μόνο από τον όγκο εργασίας. Προκύπτει από τη διαρκή νοητική εγρήγορση. Και αυτή η κατάσταση έχει όνομα: κουλτούρα μόνιμης διαθεσιμότητας.
Το νέο πρόσωπο της εξουθένωσης
Το burnout, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, συνδέεται με χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί επιτυχώς. Δεν αφορά μόνο την υπερκόπωση, αλλά και:
- συναισθηματική εξάντληση
- αποστασιοποίηση
- μειωμένη αίσθηση αποτελεσματικότητας
Η μόνιμη ψηφιακή σύνδεση τροφοδοτεί ακριβώς αυτούς τους μηχανισμούς.
Δεν ξεκουραζόμαστε πραγματικά, γιατί ο εγκέφαλος δεν «κλείνει».
Η νευροβιολογία της υπερεγρήγορσης
Κάθε ειδοποίηση ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής μέσω ντοπαμίνης. Η αναμονή απάντησης δημιουργεί μικρούς κύκλους προσδοκίας. Όταν αυτοί οι κύκλοι επαναλαμβάνονται ασταμάτητα, το νευρικό σύστημα παραμένει σε κατάσταση ήπιας ενεργοποίησης.
Παράλληλα, η αβεβαιότητα («μήπως υπάρχει κάτι επείγον;») ενεργοποιεί τον άξονα στρες (HPA axis) και αυξάνει τα επίπεδα κορτιζόλης.
Το αποτέλεσμα είναι μια μορφή χαμηλής έντασης, αλλά διαρκούς στρες.
Δεν καίγεσαι απότομα. Φθείρεσαι σταδιακά.
Το άγχος της καθυστέρησης
Έρευνες δείχνουν ότι οι εργαζόμενοι που νιώθουν υποχρέωση να απαντούν εκτός ωραρίου παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα άγχους και χαμηλότερη ποιότητα ύπνου.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι ώρες εργασίας. Είναι η αίσθηση ότι δεν επιτρέπεται να αποσυνδεθείς.
Η σιωπή στο inbox αρχίζει να βιώνεται ως ενοχή.
Η ταύτιση της αξίας με την ανταπόκριση
Σε πολλούς επαγγελματικούς χώρους, η ταχύτητα απάντησης έχει μετατραπεί σε ένδειξη αφοσίωσης.
Όμως η συνεχής ανταπόκριση δεν είναι παραγωγικότητα. Είναι διαθεσιμότητα.
Και η διαθεσιμότητα δεν ισοδυναμεί με ποιότητα.
Γιατί το ονομάζουμε «νέο burnout»
Γιατί:
- Δεν σταματά με το τέλος της εργάσιμης ημέρας.
- Δεν φαίνεται εξωτερικά.
- Δεν αναγνωρίζεται εύκολα.
- Και δεν επιτρέπεται κοινωνικά.
Η κουλτούρα της μόνιμης διαθεσιμότητας δημιουργεί ανθρώπους που λειτουργούν συνεχώς, αλλά δεν ανακτούν ενέργεια.
Το σώμα παραμένει σε εγρήγορση. Το μυαλό δεν ησυχάζει. Ο ύπνος γίνεται επιφανειακός.
Και η εξάντληση έρχεται αθόρυβα.
Η επαναστατική πράξη
Το να μη διαβάσεις ένα email το βράδυ δεν είναι αμέλεια.
Το να απαντήσεις την επόμενη ημέρα δεν είναι αδιαφορία.
Το να κλείσεις το κινητό δεν είναι έλλειψη επαγγελματισμού.
Είναι όριο.
Σε μια εποχή που η παρουσία θεωρείται υποχρέωση, η απουσία γίνεται πράξη αυτοπροστασίας.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα χαθεί κάτι σημαντικό.
Είναι αν αντέχουμε να μη χαθούμε εμείς.
