Συνέντευξη: Νανά Παλαιτσάκη
Η Μάρα Καρέτσος είναι Ελληνίδα εικαστικός, γλύπτρια και προσωπικότητα του πολιτισμού, γεννημένη στη Λάρισα. Από μικρή ηλικία έδειξε έντονο ενδιαφέρον για την τέχνη και σπούδασε γλυπτική, κεραμική, μάρμαρο και ιστορία της τέχνης στη Σχολή Καλών Τεχνών, ενώ το 1973 υπήρξε βοηθός καθηγητή στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.
Η καλλιτεχνική της πορεία απέκτησε διεθνή χαρακτήρα μετά τη μετακόμισή της στο Παρίσι τη δεκαετία του ’70 και αργότερα στη Νέα Υόρκη, όπου καθιερώθηκε ως μία από τις σημαντικές Ελληνίδες δημιουργούς της διασποράς. Τα έργα της έχουν παρουσιαστεί σε Ελλάδα, Γαλλία, Ιταλία, Ιαπωνία και Ηνωμένες Πολιτείες και βρίσκονται σε σπουδαίες διεθνείς συλλογές και μουσεία.
Σήμερα, μέσα από το MARA KARETSOS CENTER CULTURE & SCIENCE- Greece συνεχίζει να ενώνει την τέχνη, τον πολιτισμό και την επιστήμη με ένα παγκόσμιο όραμα.
Ερώτηση: Ποια ήταν η στιγμή που σας οδήγησε να φύγετε από την Ελλάδα και να ρισκάρετε τα πάντα για την τέχνη σας;
Έφυγα από την Ελλάδα γιατί το όνειρό μου ήταν να ταξιδέψω, να γνωρίσω διαφορετικούς πολιτισμούς και να απορροφήσω νέες ιδέες. Ήθελα να εξελιχθώ μέσα από την τέχνη και να ανακαλύψω νέους δρόμους δημιουργίας. Παρά τις δυσκολίες που υπήρχαν εκείνη την εποχή, πήρα την απόφαση να αφήσω την πατρίδα μου και να ξεκινήσω από την αρχή. Πρώτος σταθμός ήταν το Παρίσι, όπου απέκτησα το δικό μου ατελιέ και εργάστηκα πέντε με έξι χρόνια δημιουργώντας νέα γλυπτά. Τα περισσότερα ήταν από γύψο, γιατί ο μπρούντζος ήταν πολύ ακριβός. Όταν ολοκλήρωσα περίπου δεκαέξι έργα, προσπάθησα να τα παρουσιάσω σε γκαλερί του Παρισιού. Στην αρχή ήταν δύσκολο, όμως μετά από αρκετό καιρό οι σημαντικές γκαλερί Lilianne Francois και Paul Facchetti δέχτηκαν τη δουλειά μου. Για πρώτη φορά πούλησα έργα μου σε πολύ καλή τιμή και απέσπασα εξαιρετικές κριτικές. Ήταν μια στιγμή μεγάλης χαράς και δικαίωσης.
Ερώτηση: Τα πρώτα σας χρόνια στο εξωτερικό ήταν δύσκολα. Τι ήταν αυτό που σας κράτησε δυνατή όταν όλα έμοιαζαν αβέβαια;
Αυτό που με κράτησε δυνατή ήταν το ίδιο το όνειρό μου. Η ανάγκη να δημιουργώ και να εξελίσσομαι καλλιτεχνικά ήταν πιο δυνατή από κάθε φόβο ή δυσκολία. Στο Παρίσι οι συνθήκες δεν ήταν εύκολες, αλλά κάθε μέρα εργαζόμουν ασταμάτητα μέσα στο ατελιέ μου. Η τέχνη ήταν ο δρόμος μου και δεν σκέφτηκα ποτέ να τα παρατήσω. Πίστευα ότι αν παρέμενα αφοσιωμένη στη δουλειά μου, κάποια στιγμή θα ερχόταν η αναγνώριση — και τελικά ήρθε.
Ερώτηση: Η γνωριμία σας με τον Αλέξανδρο Ιόλα αποτέλεσε σημείο καμπής. Πώς επηρέασε τόσο την καλλιτεχνική όσο και την προσωπική σας πορεία;
Ο Αλέξανδρος Ιόλας ήταν μια μοναδική προσωπικότητα. Για μένα ήταν ο πιο σημαντικός και επιδραστικός γκαλερίστας της εποχής του. Η συλλογή του περιλάμβανε ελληνική, αιγυπτιακή, βυζαντινή και διεθνή τέχνη και θεωρούνταν ένας από τους μεγαλύτερους συλλέκτες στον κόσμο.
Όταν γνωριστήκαμε, μου πρότεινε να συνεργαστώ με τη γκαλερί του στις Ηνωμένες Πολιτείες και να εκθέσω εκεί τα έργα μου. Η απάντησή μου ήταν αμέσως «ναι», γιατί ήταν το μεγάλο μου όνειρο. Η υποστήριξή του άλλαξε την πορεία της ζωής μου. Μου έδωσε την ευκαιρία να ανοίξω τα φτερά μου διεθνώς και να πιστέψω ακόμη περισσότερο στη δύναμη της τέχνης μου.
Ερώτηση: Ζήσατε και δημιουργήσατε στη Νέα Υόρκη για δεκαετίες. Τι σας πρόσφερε αυτή η πόλη και πώς διατηρήσατε την ελληνική σας ταυτότητα;
Η Νέα Υόρκη ήταν εντελώς διαφορετική από το Παρίσι. Στο Παρίσι υπήρχε μια πιο ρομαντική ατμόσφαιρα· οι καλλιτέχνες συναντιόντουσαν καθημερινά στα καφέ του Μονπαρνάς και αντάλλασσαν ιδέες.
Στη Νέα Υόρκη όλα κινούνταν με απίστευτη ταχύτητα. Δούλευα στο Μπρούκλιν, κοντά στα χυτήρια γλυπτικής και μετάλλου, και η καθημερινότητα απαιτούσε συνεχή δημιουργία και αγώνα. Υπήρχαν εκατομμύρια καλλιτέχνες και όλοι προσπαθούσαν να ξεχωρίσουν.
Το 1982 πραγματοποίησα την πρώτη μου έκθεση στη γκαλερί Alexander Iolas με μπρούντζινα γλυπτά, κεραμικά και κοσμήματα. Η έκθεση σημείωσε μεγάλη επιτυχία και οι κριτικές ήταν εξαιρετικές. Αυτό μου έδωσε τη δυνατότητα να εξελίξω ακόμη περισσότερο τη δουλειά μου και να εργαστώ με νέα υλικά.
Παρότι έζησα τόσα χρόνια στο εξωτερικό, ποτέ δεν έχασα την ελληνική μου ταυτότητα. Η Ελλάδα ήταν πάντα μέσα μου — η οικογένεια, οι φίλοι, η ιστορία, η λογοτεχνία, ο πολιτισμός, οι αρχαιότητες και τα μουσεία μας. Τα κουβαλούσα παντού μαζί μου, σαν μέρος της ψυχής μου.
Ερώτηση: Πώς θα περιγράφατε την εξέλιξη της καλλιτεχνικής σας έκφρασης μέσα στα χρόνια;
Η τέχνη μου εξελίχθηκε μέσα από τα ταξίδια και τις εμπειρίες μου. Στο Παρίσι, στην Ιταλία, στη Νέα Υόρκη και στο Τόκιο γνώρισα διαφορετικές καλλιτεχνικές τάσεις, από την παραδοσιακή μέχρι την πειραματική τέχνη. Απέκτησα μεγάλη εμπειρία παρατηρώντας πώς εργάζονται οι καλλιτέχνες σε άλλες χώρες και πώς καταφέρνουν να εξελίσσονται. Αυτό επηρέασε βαθιά τη δική μου δημιουργία. Το 1990 παρουσίασα ένα μεγάλο project με πλεξιγκλάς πυραμίδες και κολώνες στο Τόκιο, το οποίο γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Η Ιαπωνία υπήρξε για μένα μια χώρα μεγάλης έμπνευσης. Παράλληλα με τη γλυπτική και τη ζωγραφική, σημαντική θέση στη ζωή μου έχει και η ποίηση. Έχω γράψει τέσσερα βιβλία ποίησης και ετοιμάζω ένα νέο με τίτλο «Οι Αναμνήσεις του Οδυσσέα».
Ερώτηση: Σήμερα επιστρέφετε με ένα νέο όραμα μέσα από το “Mara Karetsos Center for Culture and Science”. Τι σας ενέπνευσε να το δημιουργήσετε;
Πάντα μέσα μου υπήρχε η ανάγκη να επιστρέψω στην Ελλάδα και να προσφέρω κάτι ουσιαστικό στην πατρίδα μου και στον απόδημο Ελληνισμό. Ήταν όνειρό μου να δημιουργήσω έναν οργανισμό που να ενώνει τον πολιτισμό, την τέχνη και την επιστήμη και να δίνει νέες ευκαιρίες στους νέους ανθρώπους. Έτσι γεννήθηκε το “Mara Karetsos Center for Culture and Science”.
Ερώτηση: Ποια είναι η βασική αποστολή του Κέντρου και με ποιον τρόπο ελπίζετε ότι θα στηρίξει νέους καλλιτέχνες και επιστήμονες;
Στόχος του Κέντρου είναι να βοηθήσει νέους ανθρώπους μέσα από τη μουσική, το θέατρο, τον χορό, την επιστήμη και την τέχνη. Θέλουμε να τους δώσουμε τη δυνατότητα να παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε πολλές χώρες και να αποκτήσουν διεθνείς εμπειρίες. Πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει τεράστιο δημιουργικό δυναμικό και οφείλουμε να το στηρίζουμε και να το προβάλλουμε παγκοσμίως.
Ερώτηση: Τι σημαίνει προσωπικά για εσάς η σύνδεση ανάμεσα στον πολιτισμό και την επιστήμη;
Για μένα, ο πολιτισμός και η επιστήμη είναι δύο δυνάμεις που μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο. Η τέχνη ανοίγει τον άνθρωπο πνευματικά και συναισθηματικά, ενώ η επιστήμη προχωρά τη γνώση και την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Όταν ενώνονται, μπορούν να δημιουργήσουν νέες ιδέες, νέες προοπτικές και ένα καλύτερο μέλλον για όλους.
Ερώτηση: Μετά από μια τόσο διεθνή διαδρομή, τι συνεχίζει να σας εμπνέει σήμερα;
Σήμερα με εμπνέει η ίδια η ζωή, η φύση και ο άνθρωπος. Ετοιμάζω το νέο μου project «Save the Earth», που αφορά τη σωτηρία της γης και είναι εμπνευσμένο από τα δέντρα, τα λουλούδια και τα ζώα μέσα από μια αφαιρετική προσέγγιση. Η δημιουργία παραμένει η μεγαλύτερη δύναμη και ανάγκη της ζωής μου.
Ερώτηση: Τι συμβουλή θα δίνατε στους νέους ανθρώπους που ονειρεύονται να χαράξουν τη δική τους πορεία στο εξωτερικό;
Να μην φοβούνται να ονειρευτούν και να δουλεύουν ασταμάτητα για αυτό που αγαπούν. Ο δρόμος δεν είναι εύκολος, αλλά με πίστη, αφοσίωση και πολλή δουλειά μπορούν να πετύχουν. Και πάνω απ’ όλα, όπου κι αν βρεθούν στον κόσμο, να μην ξεχάσουν ποτέ τις ρίζες τους και την πατρίδα τους.
Αξίζει να δείτε τις δραστηριότητες του Κέντρου που δημιούργησε η ίδια
Το Κέντρο Πολιτισμού και Επιστήμης «Μάρα Καρέτσος» Κέντρο πολιτισμού αποτελεί έναν σύγχρονο μη κερδοσκοπικό οργανισμό με έδρα την Αθήνα, ο οποίος δραστηριοποιείται από το 2022 με στόχο την προώθηση του πολιτισμού, της τέχνης και της επιστήμης στην Ελλάδα και διεθνώς. Ιδρύθηκε από τη διεθνώς αναγνωρισμένη Ελληνίδα εικαστικό Μάρα Καρέτσος, η οποία έχει διαγράψει σημαντική πορεία στον χώρο της τέχνης, με παρουσία σε μεγάλα μουσεία και πολιτιστικούς οργανισμούς της Ευρώπης και της Αμερικής.
Βασική αποστολή του Κέντρου είναι η ενίσχυση της πολιτιστικής παιδείας και της καλλιτεχνικής δημιουργίας, μέσα από δράσεις που φέρνουν κοντά διαφορετικούς πολιτισμούς και επιστημονικά πεδία. Το Κέντρο διοργανώνει διαλέξεις, συναυλίες, καλλιτεχνικές εκθέσεις, φεστιβάλ, εκπαιδευτικά προγράμματα και διεθνείς συνεργασίες, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ελληνική γλώσσα, την πολιτιστική κληρονομιά και την καλλιτεχνική έκφραση. Παράλληλα, προωθεί προγράμματα ανταλλαγής φοιτητών και συνεργασίες με ευρωπαϊκούς και αμερικανικούς οργανισμούς.
Οι δραστηριότητες του Κέντρου καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τεχνών και επιστημών, όπως ζωγραφική, γλυπτική, φωτογραφία, ποίηση, κινηματογράφο, αρχιτεκτονική, μουσική, ψυχολογία της τέχνης, ακόμη και αστροβιολογία και εξερεύνηση του διαστήματος. Μέσα από αυτές τις πρωτοβουλίες, το Κέντρο επιδιώκει να δημιουργήσει έναν ανοιχτό χώρο δημιουργικότητας, διαλόγου και γνώσης για ανθρώπους κάθε ηλικίας.
Σημαντικό μέρος της δράσης του αποτελούν και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις διεθνούς χαρακτήρα, όπως οι συναυλίες “Jazz in Athens”, αφιερώματα σε προσωπικότητες της μουσικής όπως ο Elton John και ο Bob Dylan, καθώς και συνεργασίες με εκπαιδευτικά ιδρύματα όπως η Σορβόννη και η Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα.
