Τους αποκαλούμε «ήρωες» στις κρίσεις, τους χειροκροτούμε όταν τους έχουμε ανάγκη και ύστερα επιστρέφουμε στην καθημερινότητά μας. Πίσω όμως από τις πόρτες των νοσοκομείων, οι νοσηλευτές εξακολουθούν να κρατάνε όρθιο ένα σύστημα που διαθέτει πολύ λιγότερους από όσους χρειάζεται.
Της Νανάς Παλαιτσάκη
Υπάρχουν επαγγέλματα που την αξία τους την αντιλαμβάνεσαι όταν έρθει η στιγμή να τους χρειαστείς. Όταν καίγεται το σπίτι σου και όταν εμείς ή ένα αγαπημένο μας πρόσωπο αρρωστήσει.
Έχω νοσηλευτεί η ίδια. Έχω βρεθεί επίσης δίπλα σε αγαπημένους μου ανθρώπους που χρειάστηκε να νοσηλευτούν. Εξαιτίας της βιωματικής μου εμπειρίας έχω κατατάξει τους νοσηλευτές ανάμεσα στους επαγγελματίες που θεωρώ ότι το σύστημα δεν έχει σε καμία περίπτωση αξιολογήσει την προσφορά τους.
Ο γιατρός θα εξετάσει, θα διαγνώσει, θα αποφασίσει για τη θεραπευτική αντιμετώπιση. Από την πρώτη στιγμή των διαγνωστικών εξετάσεων, μέχρι την στιγμή που θα ολοκληρωθεί ένα θεραπευτικό σχήμα ( για όσο κρατήσει) ο νοσηλευτής είναι εκείνος που θα είναι δίπλα στον ασθενή: Όταν ο πόνος επιστρέφει. Όταν ο ασθενής φοβάται. Όταν ο ηλικιωμένος άνθρωπος μπερδεύεται. Όταν το παιδάκι κλαίει. Όταν ο συγγενής απαιτεί μια απάντηση.
Είναι ο νοσηλευτής που θα κινητοποιήσει το σύστημα όταν δει την εικόνα του ασθενή ν’ αλλάζει, είναι ο νοσηλευτής που θα ενδυναμώσει τον αποκαμωμένο άρρωστο, είναι ο νοσηλευτής που θα τον αλλάξει, χωρίς να αισθανθεί ο ασθενής ντροπή. Την μεγάλη τους προσφορά την βλέπουμε στις μεγάλες κρίσεις.
Τους χειροκροτήσαμε και μετά;
Το είδαμε χαρακτηριστικά στα χρόνια της πανδημίας.
Οι εικόνες εξαντλημένων γιατρών και νοσηλευτών έγιναν πρωτοσέλιδα. Μιλήσαμε για «ήρωες». Χειροκροτήσαμε ανθρώπους που έμπαιναν καθημερινά στα νοσοκομεία γνωρίζοντας ότι εκτίθενται σε έναν άγνωστο τότε κίνδυνο.
Και μετά; Μετά η ζωή επέστρεψε στους συνηθισμένους ρυθμούς της και οι νοσηλευτές παρέμειναν στις θέσεις τους. Όσοι είχατε την εμπειρία να πάτε στα επείγοντα, θα έχετε διαπιστώσει τις συνθήκες εργασίας τους, θα έχετε διαπιστώσει ότι πάνω τους ξεσπάνε οι άνθρωποι βίαια πολλές φορές, θα έχετε διαπιστώσει ότι επιχειρούν μαζί με τους γιατρούς να διαχειριστούν ένα χάος.
Για όσους δεν έχουν εμπειρία υπάρχει μια πραγματικότητα που δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζεται μόνο συναισθηματικά.
Σύμφωνα με το Health at a Glance 2025 του OECD, στην Ελλάδα αντιστοιχούν μόλις 3,8 νοσηλευτές ανά 1.000 κατοίκους, όταν ο μέσος όρος στις χώρες του OECD είναι 9,2 ανά 1.000 κατοίκους.
Η διαφορά είναι τεράστια. Και ακόμη κι αν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι μεθοδολογικές διαφορές μεταξύ χωρών ,τα ελληνικά στοιχεία του OECD αφορούν νοσηλευτές που απασχολούνται σε νοσοκομεία, η εικόνα παραμένει εξαιρετικά ανησυχητική.
Η ελληνική αντίφαση
Η χώρα μας δεν έχει κανένα πρόβλημα στην εκπαίδευση νοσηλευτών.Το ακριβώς αντίθετο.
Το Country Health Profile 2025 για την Ελλάδα, που εκπονήθηκε στο πλαίσιο του State of Health in the EU από τον OECD και το European Observatory on Health Systems and Policies σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταγράφει μια εντυπωσιακή αντίφαση:
Το 2023 η Ελλάδα είχε 100,6 αποφοίτους νοσηλευτικής ανά 100.000 κατοίκους, έναντι μόλις 38,6 ανά 100.000 στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Δηλαδή εκπαιδεύουμε αναλογικά πολύ περισσότερους. Το δημόσιο σύστημα υγείας, όμως, δεν καταφέρνει να επωφεληθεί αντίστοιχα από αυτό το ανθρώπινο δυναμικό.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία του προβλήματος. «Γιατί ένα σύστημα που εκπαιδεύει τόσους νοσηλευτές δεν καταφέρνει να τους κρατήσει και να τους αξιοποιήσει;»
Η εργασία του Νοσηλευτή δεν είναι απλά ..Μια δουλειά!!
Ας σκεφτούμε για λίγο τι σημαίνει πραγματικά μία βάρδια νοσηλευτή.
Σημαίνει διαχείριση φαρμακευτικής αγωγής, έλεγχο ορών και φλεβικών γραμμών, περιποίηση τραυμάτων, παρακολούθηση ζωτικών σημείων και της κλινικής εικόνας του ασθενούς. Σημαίνει όμως και κάτι που δεν καταγράφεται εύκολα σε κανένα φύλλο εργασίας. Ο Νοσηλευτής διαχειρίζεται : Τον φόβο. Την αγωνία. Τον θυμό. Την απελπισία. Τις απαιτήσεις των συγγενών. Τον ηλικιωμένο ασθενή με άνοια που μπορεί να μη γνωρίζει πού βρίσκεται. Τον άνθρωπο με νευρολογικό ή ψυχιατρικό νόσημα. Το μικρό παιδί που φοβάται ακόμη και τη θέα μιας βελόνας. Τον ογκολογικό ασθενή που περιμένει ένα αποτέλεσμα το οποίο μπορεί να αλλάξει τη ζωή του.
Και απέναντι σε όλες αυτές τις συνθήκες, ο επαγγελματίας υγείας καλείται να παραμένει ψύχραιμος, αποτελεσματικός και ανθρώπινος.
Θα μπορούσε κάποιος να πει: «Αυτή είναι η δουλειά τους». Σωστά.
Αλλά τότε ακριβώς οφείλουμε να θέσουμε το επόμενο ερώτημα: Τους παρέχουμε τις συνθήκες για να μπορούν να κάνουν σωστά αυτή τη δουλειά; Δεν είναι μόνο θέμα μισθού
Η συζήτηση για τους νοσηλευτές συχνά περιορίζεται στις οικονομικές απολαβές. Προφανώς οι αμοιβές έχουν σημασία. Αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη που συζητείται λιγότερο: η δυνατότητα ενός ανθρώπου να βλέπει μπροστά του μια πραγματική επαγγελματική διαδρομή.
Το Country Health Profile 2025 επισημαίνει ότι στην Ελλάδα υπάρχουν νοσηλευτικές ειδικότητες ,μεταξύ άλλων στην ψυχική υγεία, στην κοινοτική, χειρουργική, παιδιατρική, γηριατρική νοσηλευτική και στην εντατική φροντίδα.
Παράλληλα όμως καταγράφει έλλειψη εξειδικευμένων νοσηλευτών, ιδιαίτερα στην κοινοτική φροντίδα, όπου οι ανάγκες αυξάνονται εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού, της κατ’ οίκον φροντίδας και των χρόνιων νοσημάτων.
Και επισημαίνει κάτι ακόμη σημαντικότερο: την απουσία δομημένης επαγγελματικής εξέλιξης και επαρκούς επιβράβευσης των επιτευγμάτων των νοσηλευτών.
Δεν υπάρχει, σύμφωνα με την έκθεση, ένα σαφώς θεσμοθετημένο μονοπάτι που να οδηγεί έναν νοσηλευτή σε προηγμένους επαγγελματικούς ρόλους, με την αντίστοιχη εξέλιξη και οικονομική αναγνώριση. Αυτό από μόνο του δημιουργεί μια πολύ δυνατή συνθήκη για να φύγουν οι άνθρωποι στο εξωτερικό. Ένας νέος άνθρωπος δεν επιλέγει μόνο έναν μισθό, επιλέγει και μια καριέρα. Η καριέρα λοιπόν για τους νοσηλευτές αποτελεί «γκρίζα ζώνη».
Πόσο κοστίζει τελικά ένας νοσηλευτής που φεύγει;
Όταν ένας εκπαιδευμένος επαγγελματίας εγκαταλείπει το ελληνικό σύστημα υγείας ή αναζητεί διαφορετική επαγγελματική προοπτική, δεν χάνει μόνο το νοσοκομείο έναν εργαζόμενο. Χάνει το σύστημα μια επένδυση. Χάνει εμπειρία. Χάνει εξειδίκευση. Χάνει έναν άνθρωπο που χρειάστηκε χρόνια για να εκπαιδευτεί και ακόμη περισσότερα για να αποκτήσει την εμπειρία που δεν διδάσκεται σε κανένα αμφιθέατρο. Οι ελλείψεις λοιπόν νοσηλευτών επιβαρύνουν τους συναδέλφους τους που παραμένουν, τους γιατρούς και κυρίως τους ασθενείς.
Λιγότερο προσωπικό σημαίνει μεγαλύτερη επιβάρυνση για όσους εξακολουθούν να εργάζονται. Και μεγαλύτερη επιβάρυνση μπορεί να σημαίνει περισσότερη κόπωση, μεγαλύτερη επαγγελματική εξουθένωση και τελικά ακόμη μεγαλύτερη δυσκολία διατήρησης προσωπικού. Ένας φαύλος κύκλος.
Οι νοσηλευτές δεν είναι οι «βοηθοί των γιατρών»
Ίσως πρέπει να αλλάξουμε και κάτι βαθύτερο στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το επάγγελμα. Ο νοσηλευτής δεν είναι ο «βοηθός του γιατρού». Είναι αυτοτελής επαγγελματίας υγείας, με συγκεκριμένη επιστημονική εκπαίδευση, αρμοδιότητες και ευθύνη. Και αυτή η διάκριση δεν είναι ζήτημα επαγγελματικού εγωισμού. Είναι ζήτημα ποιότητας της φροντίδας.
Ένα σύγχρονο σύστημα υγείας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στον αριθμό των γιατρών, στα μηχανήματα ή στα κτίρια που διαθέτει. Χρειάζεται ανθρώπους. Και κυρίως χρειάζεται αρκετούς ανθρώπους δίπλα στον ασθενή.
Από τους «ήρωες» στους επαγγελματίες
Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να σταματήσουμε να αποκαλούμε τους νοσηλευτές «ήρωες». Γιατί οι ήρωες είναι χρήσιμοι στις επετείους και στις κρίσεις. Ένα σύστημα υγείας, όμως, δεν μπορεί να βασίζεται στον ηρωισμό των εργαζομένων του για να λειτουργήσει. Χρειάζεται επαγγελματίες που αμείβονται αξιοπρεπώς, εργάζονται σε συνθήκες που τους επιτρέπουν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους, εκπαιδεύονται συνεχώς και γνωρίζουν ότι η εμπειρία, η γνώση και η συνέπειά τους μπορούν να οδηγήσουν κάπου.
Η Ελλάδα φαίνεται ότι μπορεί να εκπαιδεύσει νοσηλευτές. Το δύσκολο ερώτημα είναι γιατί δεν καταφέρνει να αξιοποιήσει αυτό το ανθρώπινο κεφάλαιο στον βαθμό που το χρειάζεται. Και την επόμενη φορά που κάποιος από εμάς θα βρεθεί σ’ ένα δωμάτιο νοσοκομείου στις τρεις τα ξημερώματα και θα πατήσει το κουμπί για να ζητήσει βοήθεια, ίσως αξίζει να θυμηθεί κάτι: Ο άνθρωπος που θα ανοίξει την πόρτα δεν χρειάζεται το χειροκρότημά μας. Χρειάζεται ένα σύστημα που να του επιτρέπει να παραμείνει εκεί.
Πηγές: OECD, Health at a Glance 2025 · OECD/European Observatory on Health Systems and Policies/European Commission, Country Health Profile 2025: Greece.
