Νέα ευρωπαϊκή μελέτη αποτιμά το πραγματικό βάρος του αυξημένου σωματικού βάρους: 278.000 θάνατοι και 8 εκατ. χαμένα έτη υγιούς ζωής σε οκτώ χώρες. Στην Ελλάδα, η οικονομική επιβάρυνση υπολογίζεται στο 1,4% του ΑΕΠ.
Η παχυσαρκία δεν αποτελεί μόνο ζήτημα ατομικής υγείας. Έχει κόστος για τα συστήματα υγείας, την εργασία, την παραγωγικότητα, τις οικογένειες που αναλαμβάνουν τη φροντίδα ασθενών και, τελικά, για ολόκληρη την οικονομία.
Μια νέα μελέτη επιχειρεί να αποτυπώσει αυτό το κόστος με αριθμούς – και για την Ελλάδα τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα σημαντικά.
Η έκθεση «The Economic Burden of Overweight and Obesity in Europe», που εκπονήθηκε από το Office of Health Economics (OHE), κατόπιν ανάθεσης της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων και Συνδέσμων (EFPIA), εξετάζει την υγειονομική και οικονομική επιβάρυνση που συνδέεται με τον αυξημένο Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) και την παχυσαρκία σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες: Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ιρλανδία, Ελλάδα, Ρουμανία και Ηνωμένο Βασίλειο.
Συνολικά, σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, ο αυξημένος ΔΜΣ συνδέεται με 278.000 θανάτους και περίπου 8 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής στις χώρες που εξετάστηκαν.
Το 56% των Ευρωπαίων είναι υπέρβαρο ή ζει με παχυσαρκία
Το μέγεθος του προβλήματος γίνεται ακόμη πιο σαφές από ένα δεύτερο στοιχείο: σύμφωνα με τα δεδομένα που επικαλείται η έκθεση, το 56% του πληθυσμού στην Ευρώπη είναι υπέρβαρο ή ζει με παχυσαρκία, ενώ αντίστοιχη κατάσταση αφορά περίπου ένα στα τρία παιδιά.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στη ζυγαριά.
Ο αυξημένος ΔΜΣ συνδέεται με σειρά χρόνιων νοσημάτων και, σύμφωνα με τη μελέτη, αντιστοιχεί σχεδόν στο 60% της απώλειας ετών υγιούς ζωής λόγω διαβήτη τύπου 2, στο 45% λόγω παθήσεων του πεπτικού συστήματος και στο 32% λόγω χρόνιας νεφρικής νόσου.
Πίσω από τα ποσοστά βρίσκονται ασθενείς που χρειάζονται μακροχρόνια φροντίδα, περισσότερες υπηρεσίες υγείας και συχνά αντιμετωπίζουν παράλληλα περισσότερες από μία χρόνιες παθήσεις.
Ελλάδα: €3,4 δισ. τον χρόνο
Για την Ελλάδα, η μελέτη υπολογίζει ότι η οικονομική επιβάρυνση που συνδέεται με το αυξημένο σωματικό βάρος και την παχυσαρκία ανέρχεται σε €3,4 δισ. ετησίως.
Πρόκειται για περίπου €328 ανά κάτοικο και ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 1,4% του ελληνικού ΑΕΠ.
Από τα €3,4 δισ., περίπου €2,3 δισ. –το 68% του συνολικού κόστους– αφορούν άμεσες δαπάνες υγείας, ενώ τα υπόλοιπα €1,1 δισ. –32%– προέρχονται από έμμεσες οικονομικές απώλειες.
Οι μεγαλύτερες άμεσες δαπάνες συνδέονται με:
- τον διαβήτη τύπου 2: €0,9 δισ.
- τις μυοσκελετικές παθήσεις: €0,4 δισ.
- τα καρδιαγγειακά νοσήματα: €0,2 δισ.
Η εικόνα αυτή δείχνει κάτι που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση: το οικονομικό αποτύπωμα της παχυσαρκίας δεν αφορά αποκλειστικά την ίδια την πάθηση, αλλά ένα ευρύτερο πλέγμα νοσημάτων που συνδέονται με το αυξημένο σωματικό βάρος.
Το κόστος που δεν φαίνεται στους προϋπολογισμούς των νοσοκομείων
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λογαριασμός.
Απουσίες από την εργασία, μειωμένη παραγωγικότητα, οικονομική αδράνεια λόγω ασθένειας, πρόωρη θνησιμότητα αλλά και ο χρόνος που αφιερώνουν συγγενείς και άλλοι άνθρωποι στη φροντίδα ασθενών δημιουργούν ένα σημαντικό έμμεσο κόστος.
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τη μελέτη, οι απουσίες από την εργασία αντιστοιχούν σε περίπου €0,3 δισ. και η μειωμένη παραγωγικότητα σε ακόμη €0,3 δισ.
Περίπου €0,2 δισ. αποδίδονται στον χρόνο φροντίδας ασθενών, ενώ η οικονομική αδράνεια λόγω ασθένειας και η πρόωρη θνησιμότητα υπολογίζονται σε περίπου €0,1 δισ. η καθεμία.
Αυτό ακριβώς είναι που μετατρέπει την παχυσαρκία από ένα αμιγώς ιατρικό ζήτημα σε θέμα δημόσιας υγείας, οικονομίας και κοινωνικής πολιτικής.
Από την «ατομική ευθύνη» στη χρόνια νόσο
Η έκθεση επαναφέρει παράλληλα μια συζήτηση που έχει ιδιαίτερη σημασία: την ανάγκη αντιμετώπισης της παχυσαρκίας ως χρόνιας, υποτροπιάζουσας νόσου και όχι απλώς ως συνέπειας προσωπικών επιλογών.
Η προσέγγιση αυτή αλλάζει ουσιαστικά και τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η φροντίδα.
Η έκθεση προτείνει μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη και στην έγκαιρη διάγνωση, αντιμετώπιση του στίγματος, καθώς και πρόσβαση σε ολοκληρωμένη θεραπεία, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει παρεμβάσεις συμπεριφορικής αλλαγής, φαρμακευτική αντιμετώπιση και, όπου υπάρχει σχετική ιατρική ένδειξη, μεταβολική και βαριατρική χειρουργική.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στην ενσωμάτωση της αντιμετώπισης της παχυσαρκίας στο ευρωπαϊκό σχέδιο EU Safe Hearts, λόγω της στενής σχέσης της με τον διαβήτη και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει η θεραπεία
Ο Γενικός Διευθυντής του ΣΦΕΕ, Μιχάλης Χειμώνας, επισημαίνει με αφορμή τα αποτελέσματα ότι η παχυσαρκία αποτελεί σημαντική πρόκληση δημόσιας υγείας, με επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, στην παραγωγικότητα και στην κοινωνική συνοχή.
Και ίσως εδώ βρίσκεται και το σημαντικότερο μήνυμα της έκθεσης.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από την παχυσαρκία επικεντρώνεται συχνά στο κόστος της θεραπείας. Τα νέα δεδομένα θέτουν όμως και το αντίστροφο ερώτημα:
Πόσο κοστίζει σε μια κοινωνία όταν δεν προλαμβάνει, δεν διαγιγνώσκει εγκαίρως και δεν αντιμετωπίζει αποτελεσματικά μια χρόνια νόσο;
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η απάντηση που δίνει η συγκεκριμένη μελέτη είναι δύσκολο να αγνοηθεί:
€3,4 δισεκατομμύρια κάθε χρόνο.
Πηγή στοιχείων: «The Economic Burden of Overweight and Obesity in Europe», Office of Health Economics (OHE), με ανάθεση της European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations (EFPIA).
