Από το Δουβλίνο, οι υπουργοί Υγείας της ΕΕ έστειλαν ένα σαφές μήνυμα: η υγεία δεν είναι πλέον μόνο κοινωνική πολιτική. Είναι έρευνα, επενδύσεις, κλινικές μελέτες και ανταγωνιστικότητα. Και η Ευρώπη επιχειρεί να ξαναμπεί δυναμικά σε μια παγκόσμια κούρσα στην οποία τα τελευταία χρόνια έχει μείνει πίσω .
Της Νανάς Παλαιτσάκη
Κάτι φαίνεται ν’ αλλάζει στον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αντιμετωπίζει το οικοσύστημα της υγείας.
Για χρόνια η συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στη χρηματοδότηση των συστημάτων υγείας, στην πρόσβαση των ασθενών και στο κόστος των φαρμάκων. Στην Άτυπη Σύνοδο των Υπουργών Υγείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που πραγματοποιήθηκε στο Δουβλίνο, στην ατζέντα μπήκε με ιδιαίτερη έμφαση μία ακόμη λέξη: Ανταγωνιστικότητα.
Η Ιρλανδική Προεδρία έθεσε στο επίκεντρο της συνάντησης την καινοτομία, τις βιοεπιστήμες, την έρευνα υγείας, τη βιοτεχνολογία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η πρόκληση είναι μεγάλη : Μπορεί η Ευρώπη να εξακολουθήσει να αποτελεί παγκόσμιο κέντρο ανάπτυξης των θεραπειών του μέλλοντος και αν ναι ποιες είναι οι προϋποθέσεις
Οι κλινικές μελέτες στο κέντρο της συζήτησης
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα μηνύματα από το Δουβλίνο ήρθε από την Executive Director του European Medicines Agency (EMA), Emer Cooke.
Αναφερόμενη στο ευρωπαϊκό Biotech Act, συνέδεσε ευθέως τη νέα ευρωπαϊκή προσπάθεια με την επιτάχυνση των κλινικών δοκιμών: ταχύτερες κλινικές μελέτες σημαίνουν περισσότερη καινοτομία και γρηγορότερη πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες.
Παράλληλα, η επικεφαλής του EMA ανέφερε ότι ο Οργανισμός βρίσκεται σε φάση εφαρμογής της νέας ευρωπαϊκής φαρμακευτικής νομοθεσίας, με στόχο την απλούστευση διαδικασιών και τη μεγαλύτερη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Η σημασία αυτής της τοποθέτησης είναι μεγαλύτερη από μια τεχνική αλλαγή στις διαδικασίες.
Οι κλινικές μελέτες είναι το σημείο στο οποίο η επιστημονική ανακάλυψη δοκιμάζεται στον πραγματικό κόσμο. Εκεί όπου ένα νέο μόριο, μια νέα βιολογική θεραπεία ή μια νέα τεχνολογία αρχίζει να μετατρέπεται από ερευνητική υπόθεση σε πιθανή θεραπεία για τον ασθενή.
Και ακριβώς σε αυτό το πεδίο η Ευρώπη αντιμετωπίζει έντονο διεθνή ανταγωνισμό.
Η Ευρώπη έχει χάσει έδαφος
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη αναγνωρίσει το πρόβλημα με ασυνήθιστα σαφή τρόπο.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων, Olivér Várhelyi, ο οποίος έχει μεταξύ των αρμοδιοτήτων του το νέο European Biotech Act και τη μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής φαρμακευτικής νομοθεσίας, επεσήμανε ότι το ευρωπαϊκό μερίδιο στις παγκόσμιες κλινικές δοκιμές έχει μειωθεί από περίπου 22% σε 12%.
Η εξήγηση που έδωσε έχει ιδιαίτερη σημασία: η παγκόσμια αγορά των κλινικών μελετών αναπτύχθηκε σημαντικά, αλλά στην Ευρώπη οι ρυθμοί ανάπτυξης των κλινικών μελετών υπολείπονται.
Ο Επίτροπος επισήμανε επίσης ότι μόλις περίπου 17% του venture capital στον χώρο της βιοτεχνολογίας υγείας είναι ευρωπαϊκό.
Το πρόβλημα, επομένως, δεν αφορά μόνο την επιστήμη.
Αφορά το κεφάλαιο, το κανονιστικό περιβάλλον, την ταχύτητα των εγκρίσεων, τη δυνατότητα ανάπτυξης των εταιρειών και τελικά το πού θα δημιουργούνται και θα δοκιμάζονται οι θεραπείες του μέλλοντος.
Το Biotech Act και η προσπάθεια επιστροφής
Εδώ ακριβώς τοποθετείται το Biotech Act.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική επιχειρεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο μια βιοτεχνολογική ανακάλυψη θα μπορεί να αναπτυχθεί, να χρηματοδοτηθεί, να δοκιμαστεί και τελικά να φτάσει στον ασθενή χωρίς η εταιρεία που την αναπτύσσει να αναγκάζεται να στραφεί σε άλλες αγορές.
Σύμφωνα με όσα έχει παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ των κατευθύνσεων περιλαμβάνονται η επιτάχυνση των διαδικασιών, η χρήση νέων τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης στις κλινικές δοκιμές, η ενίσχυση των επενδυτικών κινήτρων και η κινητοποίηση περισσότερων ιδιωτικών κεφαλαίων για τις ευρωπαϊκές εταιρείες βιοτεχνολογίας.
Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται ένας πολύ πρακτικός στόχος:η επιστημονική ανακάλυψη που γεννιέται στην Ευρώπη να μπορεί και να παραμένει στην Ευρώπη.
Τα οφέλη για τους ασθενείς
Υπάρχει όμως και μια διάσταση που συχνά χάνεται όταν μιλάμε για «ανταγωνιστικότητα». Η κλινική έρευνα δεν αφορά μόνο φαρμακευτικές εταιρείες, πανεπιστήμια ή οικονομικούς δείκτες.
Αφορά την πρόσβαση του ασθενούς στην καινοτομία.
Μια χώρα που συμμετέχει ενεργά σε διεθνείς κλινικές μελέτες δημιουργεί ένα οικοσύστημα στο οποίο νοσοκομεία, ερευνητές και επαγγελματίες υγείας αποκτούν εμπειρία στις νεότερες επιστημονικές εξελίξεις, ενώ συγκεκριμένοι ασθενείς μπορεί να αποκτήσουν πρόσβαση, στο πλαίσιο αυστηρά ελεγχόμενων πρωτοκόλλων, σε υπό διερεύνηση θεραπείες.
Γι’ αυτό και η συζήτηση στο Δουβλίνο δεν περιορίστηκε στην οικονομική διάσταση. Η επίσημη ατζέντα συνέδεσε την επένδυση στην έρευνα, τη βιοτεχνολογία και τον ψηφιακό μετασχηματισμό με καλύτερη πρόσβαση σε φάρμακα, ιατροτεχνολογίες και καινοτόμες υπηρεσίες υγείας.
Και η Ελλάδα;
Στο Δουβλίνο την Ελλάδα εκπροσώπησε ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, η παρουσία του οποίου και η δήλωσή του κατά την προσέλευση έχουν καταγραφεί επίσημα από την Audiovisual Service της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Για την Ελλάδα, ωστόσο, η ευρωπαϊκή συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η χώρα καλείται να απαντήσει στο ίδιο ερώτημα σε μικρότερη κλίμακα: πώς μπορεί να μετατραπεί από αγορά κατανάλωσης καινοτομίας σε χώρα που συμμετέχει περισσότερο στη δημιουργία της;
Η απάντηση περνά από πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, από τα νοσοκομεία, από τη φαρμακοβιομηχανία, από τις εταιρείες κλινικής έρευνας και κυρίως από ένα θεσμικό περιβάλλον που επιτρέπει στις κλινικές μελέτες να ξεκινούν και να υλοποιούνται με ταχύτητα, διαφάνεια και υψηλά πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας.
Η υγεία γίνεται στρατηγική πολιτική
Ίσως αυτό να είναι και το σημαντικότερο μήνυμα του Δουβλίνου.
Η Ευρώπη αρχίζει να αντιμετωπίζει την Υγεία όχι μόνο ως δαπάνη που πρέπει να ελεγχθεί, αλλά ως στρατηγική επένδυση.
Ένα ισχυρό σύστημα υγείας, σύμφωνα με την ίδια την ατζέντα της Συνόδου, μπορεί να ενισχύσει το ανθρώπινο κεφάλαιο, την παραγωγικότητα, την καινοτομία και τελικά την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα.
Αυτή είναι μια σημαντική μετατόπιση.
Γιατί η μεγάλη μάχη των επόμενων ετών δεν θα αφορά μόνο το ποιος θα ανακαλύψει το επόμενο φάρμακο. Θα αφορά το πού θα αναπτυχθεί, πού θα πραγματοποιηθούν οι κλινικές μελέτες, πού θα βρεθούν τα κεφάλαια για να χρηματοδοτηθεί, πού θα παραχθεί και τελικά ποιοι ασθενείς θα μπορέσουν να επωφεληθούν πρώτοι από την καινοτομία.
Το Δουβλίνο έδειξε ότι η Ευρώπη έχει αντιληφθεί το διακύβευμα.
Το ερώτημα τώρα είναι αν θα μπορέσει να κινηθεί αρκετά γρήγορα ώστε να κερδίσει ξανά το έδαφος που έχει χάσει.
