Υπάρχει ένας συγκεκριμένος ήχος που κάνει ο κόσμος όταν κάτι “περνάει” από το περιθώριο στο κέντρο: ένα μισό wow, ένα μισό «αυτό το ήξερα πριν γίνει trend».
Κάπως έτσι νιώθεις όταν βλέπεις σήμερα:
- voguing σε σκηνές, φεστιβάλ, μουσεία
- balls να γεμίζουν μεγάλους χώρους
- και φράσεις της ballroom κουλτούρας να έχουν περάσει στο καθημερινό λεξιλόγιο
Και όμως — πριν γίνει αισθητική, πριν γίνει TikTok, πριν γίνει pop-σύμβολο, η ballroom κουλτούρα ήταν κάτι πολύ πιο σοβαρό: Ήταν ένας χώρος επιβίωσης. Ένα καταφύγιο. Μια “οικογένεια” για ανθρώπους που δεν χωρούσαν πουθενά αλλού.
Και το ότι σήμερα γίνεται mainstream δεν είναι απλώς “μόδα”. Είναι πολιτιστική μετατόπιση.
Από πού ξεκίνησαν όλα: Harlem, επιβίωση, κοινότητα
Η ballroom κουλτούρα συνδέεται βαθιά με τη Νέα Υόρκη και ειδικά με την queer σκηνή του Harlem — ως απάντηση στον αποκλεισμό, τον ρατσισμό, την ομοφοβία και την τρανσφοβία.
Οι “μπάλες” (balls) δεν ήταν απλώς πάρτι.
Ήταν μια σκηνή όπου μπορούσες να γίνεις:
- όμορφος, χωρίς να σε κρίνουν
- σπουδαίος, χωρίς να σε απορρίψουν
- ο εαυτός σου, χωρίς να κινδυνεύεις
Και εκεί γεννήθηκε και κάτι άλλο πολύ καθοριστικό:
οι Houses.
Τα Houses δεν είναι “teams”. Είναι επιλεγμένες οικογένειες.
Στην ballroom κουλτούρα, τα Houses λειτουργούν σαν chosen families — με “Mothers” ή “Fathers” που προστατεύουν, καθοδηγούν, εκπαιδεύουν, στηρίζουν.
Σε έναν κόσμο που πολλοί νέοι LGBTQ+ άνθρωποι πετάχτηκαν έξω από τα σπίτια τους ή ένιωθαν ανεπιθύμητοι, τα Houses έγιναν:
- ασφάλεια
- δομή
- φροντίδα
- ταυτότητα
Και κάπως έτσι η ballroom κουλτούρα έγινε κάτι περισσότερο από performance.
Έγινε κοινωνική πραγματικότητα.
Το voguing δεν είναι “πόζα”. Είναι γλώσσα.
Αυτό είναι ένα από τα πιο παρεξηγημένα πράγματα. Το voguing δεν είναι απλώς κίνηση. Είναι στάση.
Είναι ένα είδος χορού που μιλάει με το σώμα: για δύναμη, για φύλο, για αυτοπεποίθηση, για επιβίωση. Σε σύγχρονες σκηνές ballroom, το voguing περιγράφεται συχνά σαν κάτι που “δεν εξηγείται εύκολα” γιατί είναι αίσθηση και αντίσταση μαζί. Και ίσως γι’ αυτό έχει τέτοια γοητεία: γιατί το σώμα λέει κάτι που δεν χωράει σε λέξεις.
Το μεγάλο “άλμα” στο mainstream: Paris Is Burning και… μετά Madonna
Αν θες να καταλάβεις γιατί η ballroom κουλτούρα έγινε παγκόσμια αναφορά, υπάρχουν δύο κομβικές στιγμές:
α) Paris Is Burning (1990)
Το ντοκιμαντέρ της Jennie Livingston κατέγραψε τη σκηνή των balls στη Νέα Υόρκη και έφερε στο φως την κουλτούρα, τις κατηγορίες, τη “realness”, την κοινότητα και τις ζωές των ανθρώπων που τη δημιούργησαν.
β) Madonna – “Vogue”
Το “Vogue” έκανε κάτι τεράστιο: πήρε στοιχεία της ballroom κουλτούρας και τα μετέφερε στην παγκόσμια pop. Πολλοί χορευτές συνδέθηκαν με τη ballroom σκηνή και το βίντεο έγινε μια αισθητική “σφραγίδα” για το voguing.
Και εκεί ξεκίνησε το αιώνιο ερώτημα: Όταν κάτι που γεννήθηκε ως χώρος επιβίωσης γίνεται mainstream, τι κερδίζει και τι χάνει;
Γιατί τώρα γίνεται “το πιο δυνατό πολιτιστικό φαινόμενο”;
Γιατί η εποχή μας έχει τρεις μεγάλες πείνες:
Ανάγκη ένταξης σε κοινότητα
Η ballroom σκηνή είναι κοινότητα με κανόνες, φροντίδα, οικογένεια.
Και αυτό λείπει σήμερα.
Ανάγκη ένταξης χωρίς απολογία
Η ballroom κουλτούρα δεν λέει “συγγνώμη που υπάρχω”. Λέει “κοίτα με”.
Ανάγκη για performance που έχει νόημα
Δεν είναι απλώς αισθητική. Είναι statement. Και γι’ αυτό βλέπουμε τη ballroom κουλτούρα να εμφανίζεται ξανά και ξανά σε νέες χώρες, με νέα πολιτιστικά συμφραζόμενα.
Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι vogue balls έχουν αποκτήσει mainstream δυναμική ακόμη και σε μέρη όπως η Νέα Ζηλανδία, με έντονη συμμετοχή Māori και Pasifika κοινοτήτων, και μάλιστα με θεσμική υποστήριξη από χώρους όπως το εθνικό μουσείο Te Papa.
Η “κουλτούρα” των balls δεν έγινε trend. Έγινε εργαλείο.
Και εδώ είναι το πιο δυνατό σημείο:
Η ballroom κουλτούρα δεν είναι “στυλ”.
Είναι μηχανισμός:
- να σηκωθείς όταν δεν σε σηκώνει κανείς
- να ανήκεις όταν δεν ανήκεις
- να έχεις όνομα όταν σε έχουν κάνει αόρατο
Γι’ αυτό και είναι πολιτιστικό φαινόμενο:
γιατί δεν υπάρχει μόνο για να σε εντυπωσιάσει.
Υπάρχει για να σε κρατήσει.
Και το δύσκολο κομμάτι: mainstream σημαίνει και κίνδυνος
Όταν κάτι γίνεται mainstream, συμβαίνουν δύο πράγματα ταυτόχρονα:
Καλή πλευρά:
- περισσότερη ορατότητα
- περισσότερα χρήματα/στήριξη
- περισσότερες σκηνές για τους ίδιους τους ανθρώπους της κοινότητας
Σκοτεινή πλευρά:
- αποκοπή από την ιστορία
- “αισθητικοποίηση” χωρίς σεβασμό
- κλέψιμο κουλτούρας (culture appropriation)
- χρήση της γλώσσας/στυλ χωρίς κατανόηση
Το Paris Is Burning έχει συζητηθεί και για το πώς ένα έργο μπορεί να φωτίζει μια κοινότητα, αλλά και να ανοίγει δύσκολες συζητήσεις γύρω από την “ιδιοκτησία” και την εκμετάλλευση της εικόνας.
Η ερώτηση λοιπόν δεν είναι: “είναι καλό που έγινε mainstream;”
Η ερώτηση είναι: “μπορούμε να το τιμήσουμε χωρίς να το ευτελίσουμε;
Τι να κρατήσεις αν θες να το δεις με σεβασμό (και όχι σαν trend)
Αν σε συγκινεί αυτός ο κόσμος, τα 3 πιο ωραία πράγματα που μπορείς να κάνεις είναι:
- μάθε την ιστορία (Harlem, Houses, λόγος ύπαρξης)
- στήριξε events/καλλιτέχνες από την κοινότητα
- μην παίρνεις μόνο την αισθητική — πάρε και το πλαίσιο
Γιατί αυτό είναι το πιο δυνατό φαινόμενο της εποχής;
Η ballroom κουλτούρα μας θυμίζει κάτι που έχουμε ξεχάσει: ότι ο πολιτισμός δεν γεννιέται μόνο σε θέατρα και μουσεία. Γεννιέται και σε υπόγεια, σε αίθουσες που κανείς δεν κοιτάει, σε κοινότητες που έφτιαξαν μόνες τους τον κόσμο που δεν τους έδωσε κανείς.
Και όταν το voguing βγαίνει από το underground, δεν είναι απλώς μια νίκη αισθητικής. Είναι μια υπενθύμιση: κάποιοι άνθρωποι έφτιαξαν ομορφιά για να επιβιώσουν.
Πηγή: theguardian.com
