Η αντιμετώπιση του υπογοναδισμού στους άνδρες που έχουν θεραπευθεί για καρκίνο του προστάτη αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα στην ουρολογική ογκολογία. Παραδοσιακά, η χορήγηση τεστοστερόνης θεωρούνταν δυνητικά επικίνδυνη σε ασθενείς με ιστορικό καρκίνου προστάτη, καθώς υπήρχε η ανησυχία ότι η αύξηση των επιπέδων της ορμόνης θα μπορούσε να «τροφοδοτήσει» υπολειπόμενα καρκινικά κύτταρα και να αυξήσει τον κίνδυνο υποτροπής της νόσου. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική γνώση γύρω από τη βιολογία του καρκίνου του προστάτη έχει εξελιχθεί σημαντικά.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι μία νέα τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό JAMA Internal Medicine έρχεται να προσθέσει σημαντικά δεδομένα στη συζήτηση αυτή, εξετάζοντας την ασφάλεια της θεραπείας υποκατάστασης με τεστοστερόνη σε επιλεγμένους άνδρες που είχαν θεραπευθεί για εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη και εμφάνιζαν συμπτώματα υπογοναδισμού. Ο υπογοναδισμός, δηλαδή τα χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, μπορεί να προκαλέσει έντονη κόπωση, απώλεια μυϊκής μάζας, αύξηση λίπους, μειωμένη libido, στυτική δυσλειτουργία, διαταραχές διάθεσης και σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας ζωής.
Η νέα μελέτη SPIRIT είναι η πρώτη τυχαιοποιημένη, διπλά τυφλή, placebo-controlled κλινική δοκιμή που αξιολόγησε τόσο την ασφάλεια όσο και την αποτελεσματικότητα της θεραπείας με τεστοστερόνη σε άνδρες με ιστορικό καρκίνου προστάτη. Στη μελέτη συμμετείχαν 136 άνδρες ηλικίας άνω των 40 ετών, οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε ριζική προστατεκτομή για χαμηλού κινδύνου, εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη και παρέμεναν χωρίς ενδείξεις ενεργού νόσου για τουλάχιστον δύο χρόνια. Όλοι παρουσίαζαν επιβεβαιωμένο υπογοναδισμό και σχετικά συμπτώματα. Οι συμμετέχοντες έλαβαν είτε ενέσιμη τεστοστερόνη είτε placebo για 12 εβδομάδες.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας αλλά και στην περίοδο παρακολούθησης που ακολούθησε, δεν παρατηρήθηκε βιοχημική υποτροπή σε κανέναν ασθενή, δηλαδή δεν σημειώθηκε αύξηση του PSA που να υποδηλώνει επανεμφάνιση της νόσου.
Παράλληλα, οι άνδρες που έλαβαν τεστοστερόνη εμφάνισαν σημαντική βελτίωση στη σεξουαλική επιθυμία, στη συνολική σεξουαλική δραστηριότητα, στη διάθεση και στη σωματική λειτουργικότητα. Επιπλέον, καταγράφηκε αύξηση της μυϊκής μάζας, μείωση του σωματικού λίπους και βελτίωση της αερόβιας ικανότητας και της φυσικής απόδοσης. Με απλά λόγια, οι ασθενείς δεν αισθάνονταν μόνο καλύτερα· λειτουργούσαν καλύτερα στην καθημερινότητά τους.
Οι ερευνητές υπογραμμίζουν βέβαια ότι τα αποτελέσματα αυτά δεν σημαίνουν πως η τεστοστερόνη μπορεί να χορηγείται ανεξέλεγκτα σε κάθε άνδρα με ιστορικό καρκίνου προστάτη. Η μελέτη αφορούσε αυστηρά επιλεγμένους ασθενείς με χαμηλού κινδύνου νόσο, οι οποίοι είχαν ήδη θεραπευθεί επιτυχώς με χειρουργείο και δεν είχαν λάβει ακτινοθεραπεία ή ορμονοθεραπεία. Επιπλέον, η διάρκεια της παρακολούθησης ήταν σχετικά μικρή και δεν επιτρέπει ακόμη ασφαλή συμπεράσματα για τη μακροχρόνια ασφάλεια της θεραπείας.
Ωστόσο, η σημασία της μελέτης είναι μεγάλη, γιατί δείχνει ότι η σύγχρονη ογκολογία αρχίζει να αντιμετωπίζει τον ασθενή όχι μόνο ως έναν άνθρωπο που πρέπει να επιβιώσει από τον καρκίνο, αλλά και ως έναν άνθρωπο που πρέπει να διατηρήσει την ποιότητα ζωής του, τη λειτουργικότητα και τη σωματική του ευεξία μετά τη θεραπεία. Για πολλούς επιζώντες καρκίνου του προστάτη, αυτό αποτελεί μια ουσιαστική αλλαγή στη φιλοσοφία της φροντίδας τους.
