“Φτάνει στη ζωή να κάνεις τη δουλειά σου υπεύθυνα για να θεωρήσεις πως είσαι άνθρωπος. Η ανθρωπιά είναι ευθύνη“
Η ημέρα της κηδείας της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ σηματοδοτεί το τέλος μιας σπουδαίας διαδρομής, όχι μόνο ακαδημαϊκής αλλά και βαθιά ανθρώπινης. Η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Σορβόννης, κορυφαία βυζαντινολόγος και διανοούμενη με διεθνή ακτινοβολία, δεν υπήρξε ποτέ μια «σιωπηλή» προσωπικότητα. Αντίθετα, οι δημόσιες παρεμβάσεις της – συχνά αιχμηρές, πάντα στοχαστικές – προκαλούσαν συζητήσεις και άφηναν αποτύπωμα.
Οι τολμηρές τοποθετήσεις για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Η Αρβελέρ μιλούσε συχνά για την ιστορική ευθύνη της Ελλάδας μέσα στην Ευρώπη, τονίζοντας ότι ο ελληνισμός δεν είναι απλώς γεωγραφική έννοια αλλά πολιτισμική παρακαταθήκη. Είχε επανειλημμένα επισημάνει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς το ελληνικό και βυζαντινό της υπόβαθρο — θέση που άλλοτε χειροκροτήθηκε και άλλοτε σχολιάστηκε έντονα.
«Η Ελλάδα κινδυνεύει από τους Έλληνες που ξέχασαν να είναι Έλληνες» — Η δήλωση αυτή αναφέρεται σε βαθύτερη ανησυχία της για την εθνική αυτογνωσία και τον τρόπο που οι Έλληνες αντιμετωπίζουν την ιστορία και την ταυτότητά τους.» www.ipliroforia.gr
Δεν δίσταζε, ωστόσο, να ασκήσει κριτική. Με λόγο αυστηρό αλλά πατριωτικό, μιλούσε για τις ευθύνες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας, επιμένοντας ότι η ιστορία δεν είναι άλλοθι αλλά υποχρέωση.
«Οι Έλληνες σήμερα πάνε με όποιον δίνει τα λεφτά…», με την οποία καυτηρίασε κριτικά συμπεριφορές και αξίες στη σύγχρονη κοινωνία – www.lavart.gr
Η προσωπική ζωή: Ο έρωτας, η απώλεια και η αντοχή
Για τον Έρωτα
«η πιο πλούσια στιγμή και η πιο φοβερή γιατί αν χάσεις αυτό, δεν υπάρχεις» και σε άλλο σημείο « Για μένα μια σχέση είναι συμμαχία, δεν είναι απλώς σχέση. Δηλαδή να παίρνεις την ευθύνη για τον άλλο και να σηκώνεις την ευθύνη του άλλου, άσχετα με το τι σκέφτεται ο άλλος» – ertnews.gr
Σπάνια άνοιγε παράθυρο στην ιδιωτική της ζωή — αλλά όταν το έκανε, οι αναφορές της ήταν συγκινητικές. Για τον σύζυγό της είχε μιλήσει με λόγια βαθιάς συντροφικότητας, περιγράφοντας έναν δεσμό που στηρίχθηκε στον αμοιβαίο σεβασμό και την πνευματική σύμπνοια.
Αναφερόμενη στο παιδί της, είχε εξομολογηθεί πως η μητρότητα υπήρξε για εκείνη εμπειρία καθοριστική, αλλά και δοκιμασία που την έμαθε να ισορροπεί ανάμεσα στην ακαδημαϊκή αφοσίωση και στην ανθρώπινη ευθύνη. Δεν ωραιοποιούσε τις δυσκολίες· αντίθετα, μιλούσε για την απαιτητικότητα της ζωής μιας γυναίκας που διεκδίκησε κορυφές σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο.
«Γιατί κρατούσα πάντα κοντά τα μαλλιά μου»
Ακόμη και μια φαινομενικά απλή επιλογή, όπως το χαρακτηριστικό κοντό της κούρεμα, είχε αποτελέσει αντικείμενο σχολιασμού. Η ίδια το είχε αντιμετωπίσει με χιούμορ και πρακτικότητα, εξηγώντας ότι για μια γυναίκα που εργαζόταν αδιάκοπα, ταξίδευε και συμμετείχε σε διεθνή φόρα, η απλότητα ήταν επιλογή λειτουργικότητας – αλλά και στάσης ζωής. Μακριά από επιτήδευση, κοντά στην ουσία.
Οι άνθρωποι που θαύμασε — και όσοι την απογοήτευσαν
Στις δημόσιες παρεμβάσεις της αναφερόταν συχνά σε προσωπικότητες που τη σημάδεψαν. Μιλούσε με θαυμασμό για δασκάλους και διανοουμένους που υπηρέτησαν τη γνώση χωρίς ιδιοτέλεια, τονίζοντας ότι η ακαδημαϊκή πορεία δεν είναι προσωπικό τρόπαιο αλλά συλλογική σκυταλοδρομία.
Παράλληλα, δεν έκρυβε την απογοήτευσή της από πολιτικές ή πνευματικές ηγεσίες όταν, κατά την άποψή της, εγκατέλειπαν την ευθύνη του παραδείγματος. Πίστευε βαθιά ότι ο δημόσιος λόγος οφείλει να συνοδεύεται από ήθος — και αυτή τη θέση τη διατύπωνε χωρίς περιστροφές.
Μια φωνή που δεν φοβόταν
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν υπήρξε απλώς μια σπουδαία επιστήμονας. Ήταν μια γυναίκα που δεν φοβήθηκε να τοποθετηθεί, να εκτεθεί, να διαφωνήσει. Μια προσωπικότητα που συνδύαζε τη διεθνή αναγνώριση με την ελληνική ταυτότητα και τη βαθιά πίστη στη δύναμη της παιδείας.
«Είμαι 91 ετών, μπορώ να λέω αυτά που θέλω», μια φράση που αντικατοπτρίζει την αμεσότητα και την ανεξαρτησία της σκέψης της — χωρίς να φοβάται να προβεί σε έντονες θέσεις.» athensvoice.gr
Σήμερα τα λόγια της επανέρχονται — όχι ως αφορμή αντιπαράθεσης, αλλά ως υπενθύμιση μιας ζωής αφιερωμένης στη γνώση, την κριτική σκέψη και την ευθύνη απέναντι στην Ιστορία και κλείνω με μια δική της φράση
«ποτέ ο άνθρωπος δεν πρέπει να έχει βεβαιότητες. Γιατί από τη στιγμή που έχεις βεβαιότητα δεν έχεις περιέργεια, άρα όχι ζωντάνια»
Φωτογραφία:
