Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί μία από τις συχνότερες κακοήθειες στους άνδρες παγκοσμίως. Σε αρκετούς ασθενείς που υποβάλλονται σε ριζική προστατεκτομή, ενδέχεται να παρατηρηθούν δυσμενή παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά ή αύξηση του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) κατά την παρακολούθηση, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένη πιθανότητα υποτροπής της νόσου. Σε αυτές τις περιπτώσεις εφαρμόζεται συχνά μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία (postoperative radiotherapy – PORT), είτε ως επικουρική θεραπεία είτε ως θεραπεία διάσωσης όταν εμφανίζεται βιοχημική υποτροπή.
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ ) αναφέρουν ότι η πιθανή προσθήκη ορμονικής θεραπείας, δηλαδή θεραπείας στέρησης ανδρογόνων (androgen deprivation therapy – ADT), στη μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Αν και είναι γνωστό ότι η ορμονική θεραπεία μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα της ακτινοθεραπείας όταν αυτή χρησιμοποιείται ως κύρια θεραπεία του καρκίνου του προστάτη, ο ρόλος της στο θεραπευτικό πλαίσιο μετά από προστατεκτομή παρέμενε ασαφής.
Νέα σημαντικά δεδομένα προκύπτουν από μια μεγάλη μετα-ανάλυση δεδομένων ασθενών, η οποία παρουσιάστηκε στο ASCO Genitourinary Cancers Symposium 2026 και δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό The Lancet. Η ανάλυση συγκέντρωσε δεδομένα από έξι τυχαιοποιημένες κλινικές μελέτες φάσης III που αξιολόγησαν τη μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία με ή χωρίς την προσθήκη ορμονικής θεραπείας.
Συνολικά αναλύθηκαν στοιχεία από 6.057 ασθενείς, με διάμεση διάρκεια παρακολούθησης περίπου εννέα έτη, γεγονός που επιτρέπει την αξιόπιστη εκτίμηση των μακροχρόνιων αποτελεσμάτων. Το βασικό καταληκτικό σημείο της μελέτης ήταν η συνολική επιβίωση των ασθενών.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η προσθήκη ορμονικής θεραπείας στη μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία δεν οδήγησε σε σαφή στατιστικά σημαντική βελτίωση της συνολικής επιβίωσης στον συνολικό πληθυσμό. Οι εκτιμήσεις δεκαετούς επιβίωσης ήταν σχεδόν παρόμοιες μεταξύ των δύο ομάδων θεραπείας, γεγονός που υποδηλώνει ότι το απόλυτο όφελος είναι περιορισμένο.
Η μελέτη αξιολόγησε επίσης τη διάρκεια της ορμονικής θεραπείας, συγκρίνοντας βραχείας διάρκειας θεραπεία (4–6 μήνες) με μακροχρόνια θεραπεία περίπου δύο ετών. Παρότι η μακροχρόνια θεραπεία εμφάνισε αριθμητικά μεγαλύτερη μείωση του κινδύνου θανάτου, δεν παρατηρήθηκε ουσιαστική διαφορά μεταξύ των δύο στρατηγικών. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον επιλεγεί η χρήση ορμονικής θεραπείας, η βραχείας διάρκειας θεραπεία ενδέχεται να προσφέρει παρόμοιο όφελος με τη μακροχρόνια.
Ένα από τα πιο σημαντικά ευρήματα της ανάλυσης αφορά τον ρόλο της τιμής του PSA πριν από την έναρξη της ακτινοθεραπείας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το πιθανό όφελος από την προσθήκη ορμονικής θεραπείας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το επίπεδο του PSA κατά την έναρξη της θεραπείας.
Συγκεκριμένα, σε ασθενείς με PSA ≤0,5 ng/mL, δηλαδή σε περιπτώσεις πρώιμης θεραπείας διάσωσης, δεν παρατηρήθηκε ουσιαστικό όφελος στην επιβίωση από την προσθήκη ορμονικής θεραπείας. Αντίθετα, το πιθανό όφελος φαίνεται να αυξάνεται σε ασθενείς με υψηλότερα επίπεδα PSA πριν από τη μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία, ιδιαίτερα όταν αυτά υπερβαίνουν τα 1,6 έως 2,0 ng/mL.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα αποτελέσματα αυτά διαφοροποιούνται από όσα είναι γνωστά για την ακτινοθεραπεία ως πρωτογενή θεραπεία του καρκίνου του προστάτη, όπου η ορμονική θεραπεία έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνει σημαντικά την επιβίωση. Η πιθανή ωφέλεια της ορμονικής θεραπείας μετά από προστατεκτομή φαίνεται να αφορά κυρίως ασθενείς με υψηλότερα επίπεδα PSA
Συνολικά, τα αποτελέσματα της μετα-ανάλυσης POSEIDON υποδηλώνουν ότι η ρουτίνα προσθήκη ορμονικής θεραπείας στη μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία δεν είναι απαραίτητη για όλους τους ασθενείς. Αντίθετα, η θεραπευτική στρατηγική φαίνεται ότι πρέπει να εξατομικεύεται με βάση τα επίπεδα PSA και άλλα χαρακτηριστικά κινδύνου.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την ανάπτυξη βιοδεικτών που θα επιτρέψουν την καλύτερη επιλογή των ασθενών που ενδέχεται να ωφεληθούν από την προσθήκη ορμονικής θεραπείας, συμβάλλοντας έτσι σε μια περισσότερο εξατομικευμένη προσέγγιση στη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη.
