Κατά καιρούς, σε διάφορες χώρες —και στην Ελλάδα— αναφέρονται περιστατικά εικόνων που «δακρύζουν» ή «αναβλύζουν μύρο». Τα γεγονότα αυτά συχνά προκαλούν έντονη συγκίνηση, θρησκευτικό ενδιαφέρον και δημόσια συζήτηση. Το ερώτημα που τίθεται είναι σαφές: υπάρχει επιστημονική εξήγηση για τέτοια φαινόμενα;
Η επιστήμη προσεγγίζει τέτοιες περιπτώσεις με βάση φυσικούς, χημικούς και περιβαλλοντικούς μηχανισμούς, χωρίς να εισέρχεται στο πεδίο της πίστης.
Φυσικές και χημικές εξηγήσεις
Στις περισσότερες περιπτώσεις που έχουν διερευνηθεί διεθνώς, τα «δάκρυα» εικόνων αποδίδονται σε έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω μηχανισμούς:
1. Συμπύκνωση υγρασίας
Σε χώρους με υψηλή υγρασία και μεταβολές θερμοκρασίας (π.χ. εκκλησίες με κεριά, θυμίαμα και κλειστό αέρα), μπορεί να δημιουργηθεί συμπύκνωση υδρατμών πάνω σε επιφάνειες.
Εάν η εικόνα είναι καλυμμένη με βερνίκι ή γυαλί, μικρές σταγόνες υγρασίας μπορεί να συγκεντρωθούν σε συγκεκριμένα σημεία — συχνά στα μάτια — λόγω μικροανωμαλιών της επιφάνειας ή της μορφολογίας της ζωγραφιάς.
2. Τριχοειδική δράση σε πορώδη υλικά
Πολλές εικόνες είναι ξύλινες ή φέρουν στρώματα χρώματος και βερνικιού. Το ξύλο και τα πορώδη υλικά μπορούν να απορροφήσουν υγρασία και να την αποδώσουν αργότερα μέσω τριχοειδούς δράσης, δημιουργώντας σταγόνες που φαίνονται σαν «δάκρυα».
3. Ελαιώδεις ουσίες και βερνίκια
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαρροή ελαίων από παλαιά στρώματα ζωγραφικής ή από προηγούμενη επάλειψη με λάδι ή μύρο μπορεί να προκαλέσει την εμφάνιση υγρού στην επιφάνεια.
Εργαστηριακές αναλύσεις σε διεθνείς περιπτώσεις «δακρύζουσας εικόνας» έχουν δείξει ότι το υγρό ήταν:
- νερό με άλατα,
- φυτικά έλαια,
- ή ουσίες συμβατές με υλικά συντήρησης έργων τέχνης.
Ο ρόλος της αντίληψης
Η ανθρώπινη αντίληψη παίζει σημαντικό ρόλο. Ο εγκέφαλος έχει έντονη τάση να αναγνωρίζει πρόσωπα και εκφράσεις (φαινόμενο pareidolia). Μικρές υγρές γραμμές που κατεβαίνουν από την περιοχή των ματιών ερμηνεύονται αυθόρμητα ως «δάκρυα».
Η συγκινησιακή φόρτιση του χώρου ενισχύει την ερμηνεία.
Έχουν ελεγχθεί τέτοια φαινόμενα;
Σε αρκετές περιπτώσεις διεθνώς, θρησκευτικές αρχές και επιστημονικές επιτροπές έχουν εξετάσει τέτοια περιστατικά. Τα αποτελέσματα ποικίλλουν:
- Σε ορισμένες περιπτώσεις αποδόθηκαν σε φυσικά αίτια.
- Σε λίγες περιπτώσεις διαπιστώθηκε ανθρώπινη παρέμβαση.
- Σε αρκετές δεν κατέστη δυνατή πλήρης εξήγηση, χωρίς όμως να προκύψουν στοιχεία υπερφυσικού μηχανισμού.
Η απουσία άμεσης εξήγησης δεν ισοδυναμεί με απόδειξη θαύματος· συχνά απλώς σημαίνει ότι τα δεδομένα ήταν περιορισμένα.
Η διάκριση πίστης και επιστήμης
Η επιστήμη εξετάζει το πώς συμβαίνει κάτι, όχι το τι σημαίνει για την πίστη. Για τους πιστούς, ένα τέτοιο γεγονός μπορεί να έχει πνευματική αξία ανεξάρτητα από τον φυσικό μηχανισμό.
Από επιστημονικής πλευράς, όμως, δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι εικόνες παράγουν βιολογικά «δάκρυα» χωρίς φυσική αιτία.
Συμπέρασμα
Μέχρι σήμερα, τα φαινόμενα «εικόνων που δακρύζουν» μπορούν να εξηγηθούν με:
- περιβαλλοντικούς παράγοντες (υγρασία, θερμοκρασία),
- φυσικοχημικές ιδιότητες υλικών,
- οπτική αντίληψη και ψυχολογική ερμηνεία.
Δεν υπάρχουν τεκμηριωμένα επιστημονικά στοιχεία που να υποστηρίζουν υπερφυσικό μηχανισμό παραγωγής δακρύων.
Η κατανόηση των φυσικών αιτιών δεν ακυρώνει την προσωπική πίστη — απλώς τοποθετεί το φαινόμενο στο πλαίσιο της φυσικής πραγματικότητας.
Βιβλιογραφία
- Nickell J. (2013). Investigating Religious Miracles. Prometheus Books.
- Radin D. (2006). Entangled Minds (κριτική ανάλυση φαινομένων).
- American Institute for Conservation – Materials and moisture behavior in painted wood panels.
- Benedetti F. (2014). Placebo Effects in Religious Contexts.
- Gombrich E.H. (2000). Art and Illusion – Perception and visual interpretation.
- Journal of Cultural Heritage – Studies on moisture interaction in painted wooden artifacts.
