Όλοι φοβόμαστε την αρρώστια. Είναι ανθρώπινο.
Αλλά για κάποιους ανθρώπους, ο φόβος αυτός δεν λειτουργεί ως προφύλαξη. Λειτουργεί ως φυλακή.
Η αρρωστοφοβία — ή αλλιώς άγχος υγείας — δεν είναι υπερβολή, ούτε ιδιοτροπία. Είναι μια πραγματική ψυχική κατάσταση που μπορεί να καταλάβει μεγάλο μέρος της καθημερινότητας.
Τι είναι η αρρωστοφοβία;
Η αρρωστοφοβία είναι η επίμονη πεποίθηση ή φόβος ότι κάποιος πάσχει από σοβαρή ασθένεια, παρά τις ιατρικές διαβεβαιώσεις ότι είναι καλά.
Δεν μιλάμε για υποχονδρία με την παλιά, ειρωνική έννοια.
Μιλάμε για έντονο άγχος, που βασίζεται σε:
- Φυσιολογικά σωματικά συμπτώματα
- Τυχαίες ενοχλήσεις
- Πληροφορίες από το διαδίκτυο
- Εμπειρίες άλλων ανθρώπων
- Το σώμα γίνεται πεδίο διαρκούς παρατήρησης.
Πώς εκδηλώνεται;
Η αρρωστοφοβία μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους:
- συνεχείς έλεγχοι συμπτωμάτων
- επαναλαμβανόμενες ιατρικές εξετάσεις
- ανάγκη συνεχούς επιβεβαίωσης
- αποφυγή γιατρών από φόβο διάγνωσης
- έντονο άγχος μετά από ειδήσεις για ασθένειες
- δυσκολία να καθησυχαστεί κανείς, ακόμα κι όταν όλα είναι “καθαρά”
Το παράδοξο είναι ότι: όσο περισσότερος έλεγχος γίνεται, τόσο μεγαλώνει το άγχος.
Από πού προέρχεται;
Η αρρωστοφοβία δεν ξεκινά από το σώμα.
Ξεκινά από την ανασφάλεια.
Συχνά σχετίζεται με:
- προηγούμενη σοβαρή ασθένεια (προσωπική ή οικογενειακή)
- απώλεια
- τραυματικές εμπειρίες
- έντονη ανάγκη ελέγχου
- γενικευμένο άγχος
Το σώμα γίνεται το “αντικείμενο” πάνω στο οποίο εκφράζεται ο φόβος.
Ο ρόλος του διαδικτύου
Η συνεχής πρόσβαση σε ιατρικές πληροφορίες:
- δεν καθησυχάζει
- συχνά επιδεινώνει
Η αναζήτηση συμπτωμάτων οδηγεί σχεδόν πάντα σε ακραία σενάρια, και ο εγκέφαλος που ήδη φοβάται τα υιοθετεί.
Η πληροφορία χωρίς φίλτρο γίνεται καύσιμο άγχους.
Θεραπεύεται η αρρωστοφοβία;
Ναι. Θεραπεύεται.
Όχι με την έννοια ότι “δεν θα φοβηθείς ποτέ ξανά”, αλλά με την έννοια ότι ο φόβος παύει να σε κυβερνά.
Οι πιο αποτελεσματικές προσεγγίσεις είναι:
Γνωσιακή–συμπεριφορική ψυχοθεραπεία (CBT)
Βοηθά τον άνθρωπο να:
- αναγνωρίσει τα μοτίβα σκέψης
- μειώσει τους καταναγκαστικούς ελέγχους
- μάθει να αντέχει την αβεβαιότητα
Ψυχοθεραπεία με έμφαση στο άγχος
Διερευνά:
- τι συμβολίζει η ασθένεια
- τι φοβάται πραγματικά ο άνθρωπος
- πώς μπορεί να νιώσει ασφαλής χωρίς συνεχή έλεγχο
Φαρμακευτική υποστήριξη (όταν χρειάζεται)
Σε κάποιες περιπτώσεις:
- αγχολυτικά ή αντικαταθλιπτικά
μπορούν να βοηθήσουν, πάντα με ιατρική καθοδήγηση.
Τι ΔΕΝ βοηθά
- Ο συνεχής καθησυχασμός
- Οι ατελείωτες εξετάσεις χωρίς λόγο
- Η ειρωνεία (“είσαι μια χαρά”)
- Η πίεση “σταμάτα να το σκέφτεσαι”
Η αρρωστοφοβία δεν φεύγει με λογικά επιχειρήματα.
Φεύγει με κατανόηση και δουλειά.
Συμπέρασμα
Η αρρωστοφοβία δεν σημαίνει ότι κάποιος είναι αδύναμος. Σημαίνει ότι φοβάται βαθιά.
Και ο φόβος, όταν τον κοιτάξουμε με φροντίδα και όχι με ντροπή, μπορεί να μαλακώσει.
Η υγεία δεν είναι η απουσία φόβου. Είναι η ικανότητα να ζούμε παρά την αβεβαιότητα.
Και αυτό — όσο δύσκολο κι αν μοιάζει — μαθαίνεται.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία / Πηγές
- American Psychiatric Association (APA).
Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).
(Illness Anxiety Disorder) - Abramowitz, J. S., & Braddock, A. E. (2011).
Hypochondriasis and Health Anxiety.
Guilford Press. - National Institute for Health and Care Excellence (NICE).
Health anxiety: assessment and management. - Salkovskis, P. M. et al. (2002).
Cognitive-behavioral factors in health anxiety.
Behaviour Research and Therapy. - Starcevic, V. (2001).
Hypochondriasis and health anxiety.
British Journal of Psychiatry. - Mayo Clinic.
Illness Anxiety Disorder – Symptoms and treatment.
