Υπάρχει ένα είδος άγχους που δεν μοιάζει με το “αγχώνομαι γιατί έχω πολλά”.
Μοιάζει με συναγερμό.
Σαν να σου λέει το μυαλό:
“Κάτι πάει λάθος. Κάνε κάτι. Τώρα.”
Και ενώ μέσα σου ξέρεις ότι είναι υπερβολικό, δεν μπορείς να το αφήσεις.
Ελέγχεις. Ξαναελέγχεις. Ξανασκέφτεσαι. Ξαναρωτάς. Ξαναπλένεις.
Και η ανακούφιση κρατάει λίγο… μέχρι να ξαναγυρίσει.
Αυτό είναι ο Ιδεοληπτικός Ψυχαναγκασμός (OCD).
Και αν το ζεις, θέλω να σου πω κάτι που ίσως δεν σου έχουν πει αρκετά:
δεν είσαι υπερβολικός δεν είσαι “τρελός” δεν είσαι ο φόβος σου
και ναι: αυτό αντιμετωπίζεται
Τι είναι το OCD
Το OCD είναι ένας κύκλος όπου:
έχεις μια ανεπιθύμητη σκέψη (ιδεοληψία) → ανεβαίνει έντονο άγχος → κάνεις κάτι για να ανακουφιστείς (ψυχαναγκασμός) → ανακουφίζεσαι προσωρινά → και έτσι ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι πρέπει να το ξανακάνει.
Και έτσι “κολλάει”.
Οι πιο συχνές ιδεοληψίες (και ναι, είναι πιο κοινές απ’ όσο νομίζεις)
Οι ιδεοληψίες δεν είναι απλώς “σκέφτομαι πολύ”.
Είναι σκέψεις που έρχονται χωρίς πρόσκληση και συνοδεύονται από φόβο/αηδία/ντροπή.
Μπορεί να είναι:
- “Μήπως κόλλησα κάτι;”
- “Μήπως άφησα ανοιχτό το μάτι;”
- “Μήπως είπα κάτι λάθος;”
- “Μήπως είμαι κακός άνθρωπος επειδή σκέφτηκα αυτό;”
- “Μήπως συμβεί κάτι αν δεν το κάνω ‘σωστά’;”
- ανεπιθύμητες εικόνες ή σκέψεις που σε τρομάζουν
Σημαντικό: Οι σκέψεις αυτές δεν είναι επιθυμίες. Είναι φόβοι.
Οι πιο συχνοί ψυχαναγκασμοί (δηλαδή οι “κινήσεις ανακούφισης”)
Για να πέσει το άγχος, μπορεί να:
- πλένεις χέρια / καθαρίζεις υπερβολικά
- ελέγχεις ξανά και ξανά (πόρτες, κουζίνα, συσκευές)
- επαναλαμβάνεις τελετουργίες (μετρήματα, “κανόνες”)
- ζητάς διαβεβαίωση (“είσαι σίγουρος;”)
- κάνεις νοητικά τελετουργικά (προσευχές, “αντι-σκέψεις”, επαναλήψεις)
- αποφεύγεις καταστάσεις
Και εδώ είναι το κρίσιμο:
ο ψυχαναγκασμός δεν είναι η λύση. Είναι αυτό που κρατάει το OCD ζωντανό.
Γιατί το OCD σου ζητάει το αδύνατο:
100% βεβαιότητα.
Και η ζωή δεν έχει 100% βεβαιότητα.
Ο εγκέφαλος με OCD δυσκολεύεται να ανεχτεί το “ίσως”.
Και προσπαθεί να το εξαφανίσει με τελετουργίες.
Αλλά όσο προσπαθείς να εξαφανίσεις την αβεβαιότητα, τόσο μεγαλύτερη γίνεται.
Πώς καταλαβαίνεις ότι δεν είναι απλώς “άγχος”
Μερικά σημάδια που δείχνουν ότι έχει ξεφύγει:
- σου τρώει χρόνο (π.χ. πάνω από 1 ώρα/μέρα)
- επηρεάζει δουλειά, σχέσεις, λειτουργικότητα
- νιώθεις παγιδευμένος σε κανόνες και πρόγραμμα άκαμπτο
- καταλαβαίνεις ότι είναι παράλογο, αλλά δεν μπορείς να σταματήσεις
- αποφεύγεις πράγματα που πριν έκανες
Τι βοηθά πραγματικά (και τι όχι)
Αυτό που βοηθά:
CBT με ERP (Exposure and Response Prevention)
Δηλαδή: μαθαίνεις να εκτίθεσαι σταδιακά στον φόβο χωρίς να κάνεις το τελετουργικό και να αφήνεις το άγχος να πέσει μόνο του.
Αυτό είναι το “κλειδί” για τον εγκέφαλο:
να καταλάβει ότι δεν χρειάζεται την τελετουργία για να επιβιώσει.
Σε πολλές περιπτώσεις βοηθά και φαρμακευτική υποστήριξη (π.χ. SSRIs) με ψυχίατρο — ειδικά όταν είναι πολύ έντονο.
Αυτό που συνήθως χειροτερεύει
« Μην το σκέφτεσαι», καθησυχασμός από τον άλλον, αποφυγή, συμμετοχή των άλλων σε τελετουργικά, προσπάθεια να λυθούν οι σκέψεις με την λογική
5 φράσεις που λειτουργούν σαν μικρό “reset” (screenshotable)
Αν το ζεις εσύ:
- «Αυτό είναι OCD, όχι αλήθεια.»
- «Μπορώ να ζήσω με το ‘ίσως’.»
- «Δεν χρειάζεται να λύσω τη σκέψη.»
- «Θα αφήσω το άγχος να πέσει μόνο του.»
- «Η σκέψη δεν είναι γεγονός.»
Αν το ζει κάποιος δικός σου:
- «Σε πιστεύω. Ξέρω ότι είναι δύσκολο.»
- «Δεν θα σου δώσω άλλη διαβεβαίωση — σε κρατάει στον κύκλο.»
- «Θα μείνω μαζί σου μέχρι να περάσει το κύμα.»
Μπορεί ο ιδεοληπτικός να συμβιώσει; Τι πιθανότητες έχει;
Ναι. Και όχι απλώς “να συμβιώσει”.
Πολλοί άνθρωποι με OCD ζουν λειτουργικές, γεμάτες ζωές, με σχέσεις, οικογένεια, καριέρα και ηρεμία.
Αυτό που έχει σημασία δεν είναι να εξαφανιστούν όλες οι σκέψεις.
Το OCD δεν θεραπεύεται με τον στόχο “να μην ξανασκεφτώ ποτέ κάτι τρομακτικό”.
Γιατί όλοι οι άνθρωποι έχουν περίεργες ή άβολες σκέψεις.
Η διαφορά είναι άλλη:
να μην σε ελέγχουν
να μην σου τρώνε τη ζωή
να έχεις εργαλεία όταν επιστρέφουν
Με την κατάλληλη θεραπεία (ιδίως ERP) η εικόνα μπορεί να αλλάξει πολύ.
Και ακόμα κι αν υπάρχουν περίοδοι υποτροπής, μαθαίνεις να τις αναγνωρίζεις νωρίς και να επανέρχεσαι.
Ποιο είναι το καλό νέο;
Το OCD είναι από τις διαταραχές που έχουν πολύ συγκεκριμένες και αποτελεσματικές θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Δεν είναι “χαρακτήρας”. Δεν είναι “μοίρα”.
Το OCD μπορεί να είναι κομμάτι σου. Δεν χρειάζεται να γίνει η ταυτότητά σου.
Συμπέρασμα
Αν το OCD σε έχει κάνει να νιώθεις ότι δεν θα ησυχάσεις ποτέ, θυμήσου αυτό:
δεν χρειάζεται να πιστέψεις κάθε σκέψη που σου περνάει.
Και δεν χρειάζεται να το παλεύεις μόνος σου.
Σημείωση: Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά διάγνωση ή θεραπεία από ειδικό ψυχικής υγείας.
Ενδεικτική βιβλιογραφία / Πηγές
- Abramowitz, J. S. The Psychological Treatment of Obsessive-Compulsive Disorder. (CBT/ERP approaches)
- Foa, E. B., Yadin, E., & Lichner, T. K. Exposure and Response (Ritual) Prevention for Obsessive-Compulsive Disorder.
- International OCD Foundation (IOCDF). Resources on OCD & ERP (guides for patients and families).
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). (OCD criteria)
- NICE Guidelines (UK). Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment.
- Salkovskis, P. M. Cognitive model and treatment research on OCD.
