Της Δανάης Πατρικίου
Όταν η φροντίδα γίνεται ρόλος και η σχέση παύει να είναι ισότιμη
Υπάρχουν σχέσεις που δεν τελειώνουν από σύγκρουση.
Τελειώνουν από ανισορροπία.
Δεν υπάρχει απαραίτητα κακοποίηση.
Υπάρχουν όμως ανάγκες που διογκώνονται — και ένας άνθρωπος που αρχίζει να συρρικνώνεται.
Σε κάποια ζευγάρια, τα προβλήματα του ενός γίνονται το κέντρο του σύμπαντος:
- οικογενειακά προβλήματα
- οικονομικές δυσκολίες
- ψυχολογική αστάθεια
- διαρκές άγχος
- Επαγγελματικά θέματα
Και ο άλλος σύντροφος μετατρέπεται σταδιακά σε:
γραμματέα,
ψυχοθεραπευτή,
λογιστή,
γονέα,
παρηγορητή,
σταθερό πυλώνα.
Κάπου εκεί, η σχέση παύει να είναι σχέση.
Μετατρέπεται σε διαρκή διαχείριση κρίσης
Η αθόρυβη μετατόπιση ρόλων
Η ανισορροπία δεν έρχεται απότομα.
Ξεκινά συχνά από αγάπη.
«Θέλω να τον/την βοηθήσω.»
«Περνά δύσκολα.»
«Είμαι δυνατός/ή, θα το αντέξω.»
Αλλά όταν η φροντίδα γίνεται μόνιμη κατάσταση και όχι αμοιβαία ανταλλαγή, τότε κάτι μετατοπίζεται.
Η ερώτηση δεν είναι αν υπάρχουν αντικειμενικά προβλήματα.
Η ερώτηση είναι:
Υπάρχει χώρος και για τις ανάγκες του άλλου;
Υπάρχει ισορροπία ή μόνο διαχείριση κρίσεων;
Όταν ο ένας καταλαμβάνει όλο το συναισθηματικό πεδίο, ο άλλος αρχίζει να «εξαφανίζεται»
Πότε η φροντίδα γίνεται αυτοακύρωση
Υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην υποστήριξη και στην αυτοδιάλυση.
Σημάδια ότι η σχέση έχει μετατραπεί σε ανισότιμη:
- Οι ανάγκες σας μπαίνουν πάντα τελευταίες.
- Νιώθετε ενοχή όταν ζητάτε κάτι για εσάς.
- Η κούραση είναι μόνιμη.
- Αν σταματήσετε να «κρατάτε» τα πράγματα, όλα καταρρέουν.
- Ο σύντροφος δεν αναλαμβάνει ευθύνη — απλώς ανακουφίζεται.
Δεν είναι αγάπη να σώζεις διαρκώς τον άλλον.
Είναι ρόλος
Και το δύσκολο ερώτημα: γιατί μένει ο «φροντιστής»;
Εδώ η συζήτηση γίνεται πιο εσωτερική.
Μήπως κάποιες φορές το άτομο που “καταπίνεται” έχει ανάγκη να είναι απαραίτητο;
Μήπως η χρησιμότητα δίνει ταυτότητα;
Για κάποιους ανθρώπους, η αξία συνδέεται με το:
- «με χρειάζονται»
- «χωρίς εμένα δεν μπορούν»
- «είμαι η πηγή σταθερότητας
Αν η αυτοεκτίμηση έχει χτιστεί γύρω από τη φροντίδα, τότε η ανισορροπία μπορεί να μοιάζει οικεία.
Ακόμη και ασφαλής.
Δεν πρόκειται για ενοχή.
Πρόκειται για μοτίβο.
Όταν η αγάπη συγχέεται με τη διάσωση, τότε η σχέση παύει να είναι συνάντηση και γίνεται εξάρτηση.
Ο σύντροφος που «καταπίνει» — τι συμβαίνει εκεί;
Συχνά δεν πρόκειται για συνειδητή πρόθεση.
Κάποιοι άνθρωποι έχουν μάθει να ζουν σε κατάσταση διαρκούς ανάγκης.
Δεν έχουν μάθει να αυτορυθμίζονται.
Δεν έχουν μάθει να αντέχουν τη δυσκολία χωρίς να την μεταφέρουν.
Και όταν βρίσκουν έναν άνθρωπο που αντέχει, στηρίζονται — μέχρι να εξαρτηθούν.
Η ανισορροπία δεν είναι πάντα κακοβουλία.
Είναι συχνά ανωριμότητα.
Αλλά η κατανόηση δεν αναιρεί το κόστος.
Μια σχέση δεν είναι θεραπευτήριο
Ο ρόλος του συντρόφου δεν είναι να είναι:
- μόνιμος θεραπευτής
- γονέας
- διαχειριστής κρίσεων
- ρυθμιστής συναισθημάτων
Η σχέση προϋποθέτει αμοιβαιότητα.
Όχι τελειότητα — αλλά αμοιβαιότητα.
Όταν η ενέργεια ρέει μόνο προς μία κατεύθυνση, η ισορροπία χάνεται.
Και η επιθυμία μαζί της.
Γιατί ο ερωτικός σύντροφος δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και γονεϊκή φιγούρα χωρίς να αλλάξει η δυναμική.
Πώς ξαναβρίσκεται η ισορροπία;
Πρώτα με ειλικρίνεια:
- Τι ρόλο παίζω μέσα σε αυτή τη σχέση;
- Αν σταματήσω να φροντίζω, τι θα συμβεί;
- Νιώθω επιλεγμένος/η ή μόνο χρήσιμος/η;
Και έπειτα με όρια.
Όρια δεν σημαίνει απόρριψη.
Σημαίνει επανατοποθέτηση.
Μια ώριμη σχέση αντέχει την ισορροπία.
Μια εξαρτητική σχέση καταρρέει χωρίς τον «σωτήρα».
Ένα ήσυχο συμπέρασμα
Δεν είναι αγάπη να εξαφανίζεσαι.
Δεν είναι δύναμη να αντέχεις τα πάντα.
Δεν είναι φροντίδα να ακυρώνεις τις ανάγκες σου.
Όταν ο ένας σύντροφος καταπίνει τον άλλον, η σχέση δεν γίνεται βαθύτερη.
Γίνεται μονομερής.
Και καμία σχέση δεν αντέχει μακροπρόθεσμα όταν ο ένας ζει και ο άλλος λειτουργεί.
Ίσως το πιο δύσκολο ερώτημα δεν είναι:
«Τον/την αγαπώ;»
Αλλά:
«Μπορώ να υπάρχω ολόκληρος/η μέσα σε αυτή τη σχέση;»
Βασική βιβλιογραφία για συνεξάρτηση & ανισότιμες σχέσεις
Melody Beattie
Codependent No More (1986)
Κλασικό έργο για τη συνεξάρτηση.
Εξηγεί πώς άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση συχνά αντλούν αξία από τη «διάσωση» του άλλου.
Pia Mellody
Facing Codependence (1989)
Πιο βαθιά ανάλυση της συνεξάρτησης ως αναπτυξιακού μοτίβου.
Συνδέει τη δυναμική «φροντιστή–εξαρτημένου» με παιδικά τραύματα.
Jessica Benjamin
The Bonds of Love (1988)
Ψυχαναλυτική προσέγγιση εξουσίας, υποταγής και αμοιβαιότητας στις ερωτικές σχέσεις.
Εξαιρετικό για θεωρητικό υπόβαθρο.
Salvador Minuchin
Families and Family Therapy (1974)
Θεωρία συστημάτων. Πολύ σημαντικό για την έννοια της
parentification (όταν ένα άτομο αναλαμβάνει γονεϊκό ρόλο μέσα στη σχέση).
Ivan Boszormenyi-Nagy
Invisible Loyalties (1973)
Εισάγει την έννοια των «αόρατων υποχρεώσεων» και της ανισόρροπης συναισθηματικής λογιστικής.
Θεωρία Δεσμού (Attachment Theory)
John Bowlby
Attachment and Loss (1969–1980)
Θεμελιώδες έργο για τη θεωρία δεσμού.
Sue Johnson
Hold Me Tight (2008)
Εφαρμογή της θεωρίας δεσμού στις ερωτικές σχέσεις.
Εξηγεί γιατί κάποιοι σύντροφοι γίνονται υπερ-φροντιστές και άλλοι υπερ-εξαρτημένοι.
Amir Levine & Rachel Heller
Attached (2010)
Πιο προσβάσιμο, εξηγεί πώς οι τύποι δεσμού επηρεάζουν τη δυναμική εξάρτησης.
Όρια & διαφοροποίηση εαυτού
Murray Bowen
Family Therapy in Clinical Practice (1978)
Έννοια της διαφοροποίησης του εαυτού — κλειδί για να μην «καταπίνεσαι» μέσα σε σχέση.
Henry Cloud & John Townsend
Boundaries (1992)
Πρακτική και σαφής προσέγγιση στα όρια.
Νεότερη ψυχολογική προσέγγιση
Brené Brown
The Gifts of Imperfection
Για τη σύνδεση αυτοεκτίμησης και ρόλου “χρήσιμου” μέσα στις σχέσεις.
Terry Real
The New Rules of Marriage
Σύγχρονη ματιά στη δυναμική εξουσίας και συναισθηματικής ανισορροπίας.
