Σαν σήμερα δημοσιοποιήθηκαν οι πρώτες εικόνες της αθέατης πλευράς της και ένα γνώριμο ουράνιο σώμα απέκτησε καινούργιο πρόσωπο
Για αιώνες οι άνθρωποι κοίταζαν τη Σελήνη και αναγνώριζαν τα ίδια σημάδια. Τις σκοτεινές εκτάσεις, τις φωτεινές περιοχές, τις σκιές που άλλαζαν καθώς προχωρούσε ο μήνας. Την έκαναν ημερολόγιο, την έβαλαν στην ποίηση, τη συνέδεσαν με τον έρωτα και τη μοναξιά. Κι όμως, από το ουράνιο σώμα που έμοιαζε τόσο οικείο, μια ολόκληρη πλευρά παρέμενε έξω από το βλέμμα μας.
Στις 26 Οκτωβρίου 1959 η Σοβιετική Ένωση δημοσιοποίησε εικόνα της αθέατης πλευράς της Σελήνης, τραβηγμένη από το Luna 3. Εξήντα επτά χρόνια αργότερα, η επέτειος θυμίζει μια εποχή κατά την οποία μια θολή ασπρόμαυρη φωτογραφία αρκούσε για να διευρύνει τον ορατό μας κόσμο.
Η 26η Οκτωβρίου είναι η επέτειος της δημοσιοποίησης του ιστορικού υλικού. Ανάμεσα στη λήψη και στην εμφάνισή του στα μέσα ενημέρωσης είχε μεσολαβήσει μια αξιοθαύμαστη τεχνολογική διαδικασία.
Γιατί βλέπουμε σχεδόν πάντα την ίδια πλευρά
Η Σελήνη περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της στον ίδιο χρόνο που χρειάζεται για να ολοκληρώσει μια περιφορά γύρω από τη Γη. Αυτός ο συγχρονισμός, που ονομάζεται σύγχρονη περιστροφή, κρατά περίπου το ίδιο ημισφαίριο στραμμένο προς εμάς. Η Σελήνη επομένως περιστρέφεται, παρότι από τη Γη δεν βλέπουμε τις δύο πλευρές της να εναλλάσσονται όπως θα περίμενε κανείς.
Η έκφραση «σκοτεινή πλευρά» μπορεί να είναι γοητευτική, αλλά δημιουργεί λάθος εικόνα. Η αθέατη πλευρά δέχεται ηλιακό φως και γνωρίζει κι εκείνη τη μέρα και τη νύχτα. Είναι αθέατη από τη δική μας θέση, όχι καταδικασμένη σε μόνιμο σκοτάδι. Μια φωτογραφία που τράβηξε δεκαετίες αργότερα η κάμερα EPIC το δείχνει εντυπωσιακά: η πλευρά που δεν βλέπουμε από τη Γη εμφανίζεται ολόκληρη φωτισμένη, με τον πλανήτη μας στο βάθος.
Ένα φωτογραφικό εργαστήριο ταξιδεύει στο Διάστημα
Το Luna 3 εκτοξεύθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1959. Στις 6 Οκτωβρίου πέρασε από τη νότια πολική περιοχή της Σελήνης και συνέχισε την πορεία του πίσω της. Την επόμενη ημέρα άρχισε τη φωτογράφιση: 29 λήψεις σε περίπου 40 λεπτά, με κάλυψη περίπου του 70% της αθέατης πλευράς.
Το εντυπωσιακότερο στοιχείο βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αυτές οι εικόνες έφτασαν στη Γη. Το σκάφος χρησιμοποιούσε φωτογραφικό φιλμ, το οποίο έπρεπε να εμφανιστεί μέσα στο ίδιο το διαστημικό όχημα. Στη συνέχεια το υλικό σαρώθηκε και μεταδόθηκε με ραδιοσήματα, με μια διαδικασία που θύμιζε τηλεομοιοτυπία.
Ας σταθούμε για λίγο σε αυτό: πριν γίνει καθημερινή συνήθεια η άμεση αποστολή μιας φωτογραφίας, ένα μη επανδρωμένο σκάφος είχε αναλάβει τη λήψη, την εμφάνιση και τη μετάδοση εικόνων από την άλλη πλευρά της Σελήνης. Η επιτυχία δεν κρινόταν από την ευκρίνεια που απαιτούμε σήμερα από ένα κινητό. Κρινόταν από το αν θα έφτανε σε εμάς αναγνωρίσιμη πληροφορία για έναν τόπο που κανείς δεν είχε αντικρίσει.
Ο γνώριμος δορυφόρος έκρυβε ένα διαφορετικό τοπίο
Παρά τη χαμηλή ποιότητά τους, οι εικόνες αποκάλυπταν μια ουσιαστική διαφορά. Στην αθέατη πλευρά απουσίαζαν σε μεγάλο βαθμό οι εκτεταμένες σκοτεινές πεδιάδες που χαρακτηρίζουν το πρόσωπο της Σελήνης το οποίο γνωρίζουμε. Οι λεγόμενες σεληνιακές «θάλασσες» είναι περιοχές στερεοποιημένης λάβας. Η άλλη πλευρά εμφανιζόταν πολύ πιο πυκνά σημαδεμένη από κρατήρες. [5]
Η αξία αυτής της πρώτης ματιάς ήταν και επιστημονική: οι δύο πλευρές δεν αποτελούσαν πανομοιότυπα τοπία. Η φωτογραφία πρόσφερε υλικό για νέους χάρτες και νέα ερωτήματα. Ο δορυφόρος μας είχε μια γεωλογική ιστορία που δεν μπορούσε να διαβαστεί ολόκληρη από το ημισφαίριο που παρατηρούσαμε ως τότε.
Η στιγμή που η εικόνα έγινε παγκόσμια είδηση
Στην ιστορική καταγραφή του Jodrell Bank, του βρετανικού αστεροσκοπείου που παρακολουθούσε τις πρώτες διαστημικές αποστολές, περιγράφεται η διανομή των φωτογραφιών από τη Μόσχα αργά στις 26 Οκτωβρίου. Το υλικό προκάλεσε ένα ακόμη κύμα διεθνούς δημοσιογραφικού ενδιαφέροντος για τη διαστημική εποχή. [6]
Η φωτογραφία άλλαζε την εμπειρία του κοινού: κάτι που μέχρι τότε υπήρχε ως άγνωστη επιφάνεια σε έναν χάρτη μπορούσε πια να τυπωθεί σε μια εφημερίδα. Ένα τεχνικό επίτευγμα γινόταν κοινή οπτική εμπειρία. Ακόμη και μέσα στον ανταγωνισμό των κρατών, η εικόνα επέτρεπε σε εκατομμύρια ανθρώπους να μοιραστούν την ίδια πρώτη ματιά.
Όταν έφτασε και το ανθρώπινο βλέμμα
Εννέα χρόνια αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1968, οι αστροναύτες του Apollo 8 έγιναν οι πρώτοι άνθρωποι που είδαν την αθέατη πλευρά με τα ίδια τους τα μάτια. Ο Φρανκ Μπόρμαν, ο Τζιμ Λόβελ και ο Μπιλ Άντερς μπήκαν σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη την παραμονή των Χριστουγέννων. Στο ίδιο ταξίδι φωτογραφήθηκε και η Γη να ανατέλλει πάνω από τον σεληνιακό ορίζοντα. [7]
Το Luna 3 είχε προηγηθεί με τον φωτογραφικό του μηχανισμό. Το Apollo 8 πρόσθεσε την ανθρώπινη παρατήρηση και μια εικόνα του ίδιου μας του πλανήτη από μια εντελώς διαφορετική θέση. Η διαδρομή ανάμεσα στις δύο αποστολές δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί να μετακινηθεί το όριο όσων είμαστε σε θέση να δούμε.
Η θολή φωτογραφία του 1959 διατηρεί τη δύναμή της ακριβώς επειδή είναι η αρχή αυτής της αλλαγής. Κάθε φορά που κοιτάζουμε τη Σελήνη, μπορούμε να θυμόμαστε ότι το οικείο πρόσωπό της δεν είναι ολόκληρη η ιστορία της.
Πηγές
[1] ESA, 26 October. https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/26_October
[2] NASA, 60 Years Ago Luna 2 Makes Impact in Moon Race. https://www.nasa.gov/history/60-years-ago-luna-2-makes-impact-in-moon-race/
[3] NASA Science, Moon Facts. https://science.nasa.gov/moon/facts/
[4] NASA, From a Million Miles Away NASA Camera Shows Moon Crossing Face of Earth. https://www.nasa.gov/solar-system/from-a-million-miles-away-nasa-camera-shows-moon-crossing-face-of-earth/
[5] NASA Science, First Photo of the Lunar Far Side. https://science.nasa.gov/resource/first-photo-of-the-lunar-far-side/
[6] Jodrell Bank Centre for Astrophysics, University of Manchester, Jodrell Bank’s role in early space tracking activities Part 1, Sven Grahn. https://www.jb.man.ac.uk/history/tracking/part1.html
[7] NASA, Apollo 8 Mission Details και Apollo 8 Christmas at the Moon. https://www.nasa.gov/missions/apollo/apollo-8-mission-details/ και https://www.nasa.gov/missions/apollo/apollo-8-christmas-at-the-moon/
Κεντρική φωτογραφία
Η αθέατη πλευρά της Σελήνης περνά μπροστά από τη Γη, όπως την κατέγραψε η κάμερα EPIC του δορυφόρου DSCOVR στις 16 Ιουλίου 2015. Φωτογραφία NASA/NOAA. Σύγχρονη λήψη και όχι εικόνα της αποστολής Luna 3.
Πρωτότυπα αρχεία και πίστωση: svs.gsfc.nasa.gov
Όροι δημοσιογραφικής χρήσης: www.nasa.gov
