Το ξυπνητήρι χτυπά, αλλά το σώμα αρνείται ν’ ακολουθήσει το ερέθισμα . Ο ύπνος μπορεί να ήταν πολύωρος, όμως η ξεκούραση δεν ήρθε. Το πρωινό ξεκινά με βάρος, η συγκέντρωση είναι δύσκολη και η διάθεση παραμένει χαμηλή. Για κάποιον που ζει με κατάθλιψη, η ερώτηση «πόσες ώρες κοιμάσαι;» μπορεί να αφήνει πολλά θέματα ανοιχτά.
Μια νέα μελέτη από επιστήμονες στην Αυστραλία, στρέφει την προσοχή στην ποιότητα του ύπνου , στο πώς ξυπνάμε και στη σχέση των καθημερινών μας ρυθμών με την ψυχική υγεία. Οι ερευνητές εξετάζουν έναν προτεινόμενο «κιρκάδιο» υπότυπο κατάθλιψης. Η ιδέα βρίσκεται υπό διερεύνηση και δεν αποτελεί μια καινούργια διάγνωση που μπορεί κανείς να αναγνωρίσει μόνος του.
Το σώμα έχει τη δική του αίσθηση του χρόνου
Οι κιρκάδιοι ρυθμοί είναι οι σωματικές, ψυχικές και συμπεριφορικές μεταβολές που ακολουθούν έναν κύκλο περίπου 24 ωρών. Επηρεάζουν τον ύπνο, την έκκριση ορμονών, την όρεξη και τη θερμοκρασία του σώματος. Το φως και το σκοτάδι αποτελούν βασικά σήματα για τον συγχρονισμό τους, ενώ επιδρούν και παράγοντες όπως η δραστηριότητα, το φαγητό και το κοινωνικό περιβάλλον.
Στον εγκέφαλο, μια ομάδα νευρικών κυττάρων λειτουργεί ως κεντρικός συντονιστής των επιμέρους βιολογικών ρολογιών. Ανάμεσα σε άλλες λειτουργίες, ρυθμίζει την παραγωγή μελατονίνης με βάση το φως που φτάνει στα μάτια. Γι’ αυτό η σχέση μας με τη μέρα και τη νύχτα έχει βιολογική διάσταση, πέρα από το πρόγραμμα που γράφουμε στο ημερολόγιο.
Οι βάρδιες, τα ταξίδια ανάμεσα σε ζώνες ώρας και το έντονο νυχτερινό φως μπορούν να διαταράξουν αυτόν τον συντονισμό. Η διάρκεια του ύπνου και η χρονική του τοποθέτηση είναι διαφορετικές πλευρές της ίδιας συζήτησης.
Τι εξέτασαν οι ερευνητές
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο The British Journal of Psychiatry και αξιοποίησε στοιχεία 11.380 ενηλίκων από την Australian Genetics of Depression Study. Οι συμμετέχοντες είχαν ιστορικό κατάθλιψης και το δείγμα περιλάμβανε κυρίως ανθρώπους με σοβαρές ή επαναλαμβανόμενες καταθλιπτικές διαταραχές.
Για τον προτεινόμενο υπότυπο οι ερευνητές αναζήτησαν τουλάχιστον τρία από έξι χαρακτηριστικά: εποχικές μεταβολές, αργότερη χρονική τοποθέτηση του ύπνου, προτίμηση στις βραδινές ώρες, μεγάλες διαφορές στο ωράριο ύπνου μεταξύ εργάσιμων και ελεύθερων ημερών, έντονη πρωινή κόπωση και περισσότερο ύπνο κατά τα καταθλιπτικά επεισόδια.
Τα κριτήρια πληρούσαν 2.604 άτομα, περίπου το 23% του δείγματος. Το ποσοστό αφορά τη συγκεκριμένη ερευνητική ομάδα και δεν περιγράφει τον γενικό πληθυσμό.
Ένα εύρημα με ενδιαφέρον και σαφή όρια
Η ομάδα αυτή ανέφερε νωρίτερη έναρξη της κατάθλιψης, βαρύτερη συμπτωματολογία και χαμηλότερη αντιλαμβανόμενη αποτελεσματικότητα ορισμένων συχνά χορηγούμενων αντικαταθλιπτικών. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης γενετικές συσχετίσεις με χαρακτηριστικά του ύπνου και άλλες ψυχικές ή μεταβολικές παραμέτρους.
Ωστόσο, η μελέτη βασίστηκε σε αυτοαναφορές, χωρίς άμεση μέτρηση των εσωτερικών κιρκάδιων ρυθμών. Ο σχεδιασμός της δεν αποδεικνύει αιτιώδη σχέση. Επιπλέον, οι αναφορές για τα φάρμακα δεν προέρχονται από συγκριτική θεραπευτική δοκιμή. Χρειάζεται ανεξάρτητη επιβεβαίωση προτού το προτεινόμενο προφίλ χρησιμοποιηθεί για την επιλογή θεραπείας.
Το φως και η εποχικότητα στην ψυχική υγεία
Η εποχική συναισθηματική διαταραχή δείχνει ήδη ότι η σχέση διάθεσης και εναλλαγής των εποχών έχει κλινική σημασία. Πρόκειται για κατάθλιψη με επαναλαμβανόμενο εποχικό μοτίβο, συχνότερα το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Διαφέρει από τη σύντομη μελαγχολία που μπορεί να συνοδεύει μια αλλαγή καιρού.
Στην αντιμετώπισή της χρησιμοποιούνται, ανάλογα με την περίπτωση, ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή και φωτοθεραπεία. Η τελευταία είναι οργανωμένη θεραπευτική παρέμβαση με ειδικό εξοπλισμό και συγκεκριμένες προδιαγραφές. Η επιλογή της χρειάζεται αξιολόγηση, ιδίως όταν υπάρχουν οφθαλμικές παθήσεις ή φάρμακα που αυξάνουν την ευαισθησία στο φως. [4]
Η προτεινόμενη «κιρκάδια κατάθλιψη» δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την εποχική διαταραχή. Οι ερευνητές θέτουν το ερώτημα αν η συστηματικότερη αξιολόγηση των καθημερινών ρυθμών μπορεί μελλοντικά να βοηθήσει στην εξατομίκευση της φροντίδας. Η συγκεκριμένη μελέτη δεν δοκίμασε αν η φωτοθεραπεία ή η μελατονίνη λειτουργούν καλύτερα σε αυτή την ομάδα.
Τι αξίζει να συζητήσουμε με τον ειδικό
Η επίμονη κόπωση, η αϋπνία ή ο πολύωρος ύπνος χρειάζονται αξιολόγηση μέσα στη συνολική εικόνα του ανθρώπου. Η κατάθλιψη μπορεί να εκδηλώνεται με απώλεια ενδιαφέροντος, δυσκολία συγκέντρωσης, μεταβολές στην όρεξη και απόσυρση από δραστηριότητες. Δεν βιώνουν όλοι τα ίδια συμπτώματα.
Όταν η χαμηλή διάθεση ή η απώλεια ευχαρίστησης επιμένει και επηρεάζει την καθημερινότητα, αξίζει να αναζητήσουμε επαγγελματική βοήθεια. Στη συζήτηση με τον γιατρό μπορούν να φανούν χρήσιμες σημειώσεις για το πότε άρχισαν οι δυσκολίες, πόσο διαρκούν και πώς επηρεάζουν την εργασία, τις σχέσεις και τον ύπνο. Ο έλεγχος μπορεί να αναδείξει και άλλες παθήσεις ή φαρμακευτικές επιδράσεις που προκαλούν παρόμοια συμπτώματα. [5]
Για όσους ήδη λαμβάνουν αγωγή, τα νέα ευρήματα είναι αφορμή για συζήτηση με τον θεράποντα, χωρίς αυθαίρετες αλλαγές. Η ελπίδα αυτής της έρευνας βρίσκεται στη δυνατότητα να κατανοούμε καλύτερα τις διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους που ζουν με κατάθλιψη. Και να δίνουμε χρόνο, μέσα στην κλινική επίσκεψη, σε μια ερώτηση που συχνά μένει μισή: «Πώς κυλά πραγματικά το εικοσιτετράωρό σου;»
Πηγές
[1] Tonini E et al. Clinical and genetic correlates of a circadian subtype of depression in the Australian Genetics of Depression Study. The British Journal of Psychiatry, 2026. DOI: 10.1192/bjp.2026.10798. doi.org
[2] University of Sydney. Researchers identify new circadian subtype of depression, 21 October 2026. www.sydney.edu.au
[3] NIH National Institute of General Medical Sciences. Circadian Rhythms. www.nigms.nih.gov
[4] NIH National Institute of Mental Health. Seasonal Affective Disorder. www.nimh.nih.gov
[5] NIH National Institute of Mental Health. Depression. www.nimh.nih.gov
