Ο μεταστατικός καρκίνος του μαστού, δηλαδή η νόσος που έχει ήδη εξαπλωθεί σε άλλα όργανα κατά τη στιγμή της διάγνωσης, εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στη σύγχρονη ογκολογία. Μια μεγάλη αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο JAMA Network Open έρχεται να αναδείξει μια ανησυχητική τάση: τα περιστατικά καρκίνου μαστού σταδίου IV κατά τη διάγνωση αυξάνονται σταθερά τα τελευταία χρόνια, παρά τις σημαντικές εξελίξεις στη διάγνωση και θεραπεία της νόσου.
Η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η μελέτη ανέλυσε δεδομένα από περισσότερους από 760.000 ασθενείς στις Ηνωμένες Πολιτείες την περίοδο 2010–2021. Από αυτούς, περίπου 44.000 διαγνώστηκαν εξαρχής με μεταστατική νόσο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συχνότητα εμφάνισης de novo μεταστατικού καρκίνου μαστού –δηλαδή καρκίνου που είναι ήδη στάδιο IV από την πρώτη διάγνωση– αυξήθηκε κατά περίπου 1,2% κάθε χρόνο.
Ο καρκίνος μαστού παραμένει ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες παγκοσμίως. Αν και η πλειονότητα των περιστατικών διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο, περίπου το 30% των ασθενών θα εμφανίσουν μεταστατική νόσο κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μελέτη επικεντρώθηκε σε μια διαφορετική κατηγορία, στους ασθενείς που έχουν ήδη μεταστάσεις από την πρώτη διάγνωση, χωρίς να έχει προηγηθεί αρχικά εντοπισμένη νόσος.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αύξηση αυτή καταγράφηκε σχεδόν σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, σε όλους τους υποτύπους του καρκίνου μαστού, αλλά ακόμη και στους άνδρες, όπου επίσης παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση των μεταστατικών διαγνώσεων. Ιδιαίτερα ανησυχητικό ήταν το εύρημα ότι οι γυναίκες κάτω των 40 ετών εμφάνισαν τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση μεταστατικής νόσου, περίπου 3,1% ανά έτος.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η αύξηση ήταν εντονότερη σε ορισμένους πιο επιθετικούς μοριακούς υποτύπους, όπως ο τριπλά αρνητικός καρκίνος μαστού (triple-negative breast cancer), αλλά και σε HER2-θετικούς όγκους. Οι μορφές αυτές χαρακτηρίζονται συχνά από μεγαλύτερη πιθανότητα πρώιμης μετάστασης.
Παράλληλα, η μελέτη ανέδειξε έντονες κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες. Αυξημένος κίνδυνος παρατηρήθηκε σε άτομα χαμηλότερου κοινωνικοοικονομικού επιπέδου. Τα δεδομένα αυτά υπογραμμίζουν τη σημασία της πρόσβασης στον προσυμπτωματικό έλεγχο, στη μαστογραφία και στη γρήγορη διαγνωστική διερεύνηση ύποπτων συμπτωμάτων.
Οι λόγοι πίσω από αυτή την αύξηση παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ασαφείς. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι πιθανόν εμπλέκονται πολλοί παράγοντες, όπως η αύξηση της παχυσαρκίας, οι μεταβολές στον τρόπο ζωής, οι ορμονικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες, αλλά και καθυστερήσεις στη διάγνωση. Επιπλέον, η πανδημία COVID-19 φαίνεται ότι επηρέασε σημαντικά τα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και οδήγησε σε αναβολές μαστογραφιών και διαγνωστικών εξετάσεων, κάτι που μπορεί να συνέβαλε σε καθυστερημένες διαγνώσεις προχωρημένης νόσου.
Παρά τη δυσμενή αυτή τάση, υπάρχουν και αισιόδοξα δεδομένα. Η επιβίωση των ασθενών με μεταστατικό καρκίνο μαστού βελτιώνεται σταδιακά, κυρίως χάρη στις νέες στοχευμένες θεραπείες και την ανοσοθεραπεία. Οι HER2-θετικοί όγκοι, για παράδειγμα, εμφανίζουν πλέον σημαντικά καλύτερη πρόγνωση σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες, λόγω της ανάπτυξης αποτελεσματικών anti-HER2 παραγόντων, όπως τα μονοκλωνικά αντισώματα και τα antibody-drug conjugates (ADCs). Αντίστοιχα, στους ορμονοευαίσθητους καρκίνους, οι αναστολείς CDK4/6 έχουν αλλάξει σημαντικά τη φυσική πορεία της νόσου. Ωστόσο, η βελτίωση της επιβίωσης δεν ήταν ίδια σε όλους τους υποτύπους. Στον τριπλά αρνητικό καρκίνο μαστού, η πρόοδος παρέμεινε περιορισμένη, γεγονός που υπογραμμίζει τη συνεχιζόμενη ανάγκη ανάπτυξης νέων θεραπευτικών στρατηγικών και καλύτερων βιοδεικτών επιλογής θεραπείας.
Σήμερα, ο μεταστατικός καρκίνος μαστού δεν θεωρείται πλέον απαραίτητα μια άμεσα θανατηφόρος νόσος, αλλά σε πολλές περιπτώσεις αντιμετωπίζεται ως χρόνια νόσος με μακροχρόνιο έλεγχο. Παρ’ όλα αυτά, το βασικό μήνυμα της μελέτης παραμένει ξεκάθαρο: η έγκαιρη διάγνωση εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για καλύτερη πρόγνωση. Η ενίσχυση των προγραμμάτων πρόληψης, η ενημέρωση του πληθυσμού και η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας αποτελούν κρίσιμα βήματα ώστε να μειωθούν οι διαγνώσεις σε προχωρημένο στάδιο και να περιοριστεί το φορτίο της μεταστατικής νόσου.
