Της Δανάης Πατρικίου
Αν κάποια στιγμή στη ζωή σας αναρωτηθήκατε “μα γιατί πάντα εγώ;”, ίσως αυτό το άρθρο να είναι γραμμένο για εσάς. Για εκείνους που εργάζονται με φιλότιμο, αναλαμβάνουν περισσότερα από όσα τους αναλογούν και, παρ’ όλα αυτά, βλέπουν συχνά άλλους να προχωρούν πιο εύκολα, πιο ξεκούραστα και, κάποιες φορές, πιο επιτυχημένα. Είναι όμως πράγματι έτσι ή μήπως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται
Ο Αριστοτέλης έλεγε ότι η αρετή χρειάζεται και φρόνηση (πρακτική σοφία). Δεν αρκεί να είναι κάποιος ενάρετος· χρειάζεται να γνωρίζει πώς, πότε και μέχρι πού να ασκεί την αρετή του. Με άλλα λόγια, το φιλότιμο χωρίς διάκριση μπορεί να μετατραπεί από δύναμη σε βάρος.
Το σκηνικό είναι επαναλαμβανόμενο και πολύ γνωστό στους περισσότερους από μας Υπάρχει σχεδόν σε κάθε χώρο εργασίας ένας άνθρωπος που σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος. Είναι εκείνος που θα μείνει παραπάνω, που θα διορθώσει τα λάθη των άλλων, που θα αναλάβει ακόμη μία υποχρέωση χωρίς να διαμαρτυρηθεί. Κι όμως, πολλές φορές, στο τέλος του μήνα, στο τέλος της χρονιάς ή ακόμη και στο τέλος μιας ολόκληρης καριέρας, δεν είναι αυτός που ανταμείβεται περισσότερο.
1. Το σύνδρομο του «καλού στρατιώτη»
Οι οργανωσιακοί ψυχολόγοι περιγράφουν συχνά το φαινόμενο όπου ο υπεύθυνος εργαζόμενος γίνεται σχεδόν… αόρατος.
Επειδή είναι αξιόπιστος, όλοι θεωρούν δεδομένο ότι θα τα καταφέρει.
Αντί να επιβραβεύεται, του ανατίθεται ολοένα και περισσότερη δουλειά.
2. Οι άνθρωποι που βάζουν όρια συχνά φαίνονται πιο αποτελεσματικοί
Δεν είναι απαραίτητα πιο ικανοί.
Απλώς:
- δεν λένε πάντα «ναι»,
- δεν αναλαμβάνουν τις ευθύνες των άλλων,
- προστατεύουν τον χρόνο τους,
- φροντίζουν να γίνεται ορατή η δουλειά τους.
Έτσι διατηρούν περισσότερη ενέργεια και συχνά δημιουργούν την εντύπωση μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας.
3. Το φιλότιμο δεν είναι πάντα επαγγελματική στρατηγική
Το φιλότιμο είναι σπουδαία ανθρώπινη αξία. Όμως στους σύγχρονους οργανισμούς δεν αρκεί μόνο αυτό.
Χρειάζονται επίσης:
- διεκδίκηση,
- επικοινωνία,
- διαπραγμάτευση,
- προβολή του έργου,
- ικανότητα να λες «ως εδώ».
Αυτό δεν μειώνει το φιλότιμο· το συμπληρώνει.
4. Η ψυχολογία της υπερπροσφοράς
Πολλοί άνθρωποι που προσφέρουν ασταμάτητα δεν το κάνουν μόνο από επαγγελματισμό. Μερικές φορές συνδέουν την προσωπική τους αξία με τη χρησιμότητά τους. Σκέφτονται: “Αν δεν τα κάνω όλα εγώ, δεν θα αξίζω.”
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε εξουθένωση (burnout).
5. Οι λουφαδόροι γιατί επιβιώνουν;
Δεν επιβιώνουν όλοι. Όμως κάποιοι αξιοποιούν μηχανισμούς όπως:
- επιλεκτική ανάληψη ευθυνών,
- μεγαλύτερη αυτοπροβολή,
- καλύτερη διαχείριση εντυπώσεων,
- μεταφορά ευθυνών,
- ικανότητα στις δημόσιες σχέσεις.
Σε ορισμένα εργασιακά περιβάλλοντα αυτά ανταμείβονται περισσότερο από τη σιωπηλή εργατικότητα.
6. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να γίνουμε κι εμείς έτσι;
Η απάντηση δεν είναι να εγκαταλείψει κανείς το φιλότιμο. Η απάντηση ίσως είναι:να παραμείνει φιλότιμος χωρίς να γίνει δεδομένος. Να παραμείνει εργατικός χωρίς να γίνει διαθέσιμος για τα πάντα. Να συνεχίσει να προσφέρει χωρίς να εγκαταλείπει τον εαυτό του.
