Όταν οι καταστροφικές πυρκαγιές έφθασαν στις περιοχές δυτικά της Μαδρίτης, φροντιστές, κτηνίατροι, πυροσβέστες, αγρότες και εθελοντές κινητοποιήθηκαν για να μη μείνει κανένα ζώο αβοήθητο.
Γράφει η Νανά Παλαιτσάκη
Την ώρα που οι φλόγες προχωρούσαν ανεξέλεγκτες στα δυτικά της Μαδρίτης, κατακαίοντας περίπου 340 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης, χιλιάδες άνθρωποι αναγκάζονταν να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους.
Μέσα σε αυτή την τεράστια επιχείρηση προστασίας και εκκένωσης, όμως, υπήρξε χώρος και για εκείνους που δεν μπορούσαν να ζητήσουν βοήθεια, να τηλεφωνήσουν στις αρχές ή να απομακρυνθούν μόνοι τους.
Τα ζώα.
Άλογα, γαϊδουράκια , σκύλοι, γάτες, κατσίκες, βοοειδή, πτηνά, αλλά και χιλιάδες άγρια και εξωτικά ζώα που φιλοξενούνταν σε πάρκα και καταφύγια βρέθηκαν αντιμέτωπα με τη φωτιά.
Και τότε άρχισε μια μεγάλη, συντονισμένη προσπάθεια διάσωσης.
Το Safari Madrid περικυκλώθηκε από τις φλόγες
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία αυτής της επιχείρησης ήταν το Safari Madrid, στην περιοχή Aldea del Fresno, περίπου 50 χιλιόμετρα δυτικά της ισπανικής πρωτεύουσας.
Στο πάρκο φιλοξενούνται χιλιάδες ζώα, ανάμεσά τους λιοντάρια, τίγρεις, ελέφαντες, καμηλοπαρδάλεις, ρινόκεροι, βίσονες, ζέβρες, ιπποπόταμοι, ερπετά και πτηνά.
Καθώς το πύρινο μέτωπο πλησίαζε επικίνδυνα, οι υπεύθυνοι του πάρκου ενεργοποίησαν το σχέδιο έκτακτης ανάγκης.
Τα μεγαλύτερα και πιο ευάλωτα ζώα μεταφέρθηκαν σε εσωτερικούς, προστατευμένους χώρους. Τα συστήματα άρδευσης και πυροπροστασίας τέθηκαν σε συνεχή λειτουργία, ενώ οι εργαζόμενοι κατέβρεχαν επί ώρες το έδαφος και την περίμετρο των εγκαταστάσεων.
Οι γεννήτριες ενεργοποιήθηκαν ώστε να συνεχιστεί η λειτουργία των συστημάτων εξαερισμού και κλιματισμού στους εσωτερικούς χώρους όπου είχαν μεταφερθεί τα ζώα.
Οι φροντιστές παρέμειναν εκεί.
Δεν εγκατέλειψαν το πάρκο, παρά τον καπνό, τη θερμότητα και τον κίνδυνο.
«Ήταν απαραίτητο να μείνουμε εδώ για τα ζώα», ήταν το μήνυμα ανθρώπων που εργάζονταν στις εγκαταστάσεις, την ώρα που οι φλόγες βρίσκονταν σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων.
Τελικά, το πάρκο σώθηκε και τα ζώα του δεν χρειάστηκε να μεταφερθούν μαζικά μέσα σε συνθήκες πανικού – μια διαδικασία που θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη και επικίνδυνη τόσο για τα ίδια όσο και για τους ανθρώπους.
Ένα φυσικό τείχος προστασίας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και κάτι που επισήμαναν οι υπεύθυνοι του Safari Madrid.
Τα φυτοφάγα ζώα του πάρκου, βόσκοντας συστηματικά τη χαμηλή βλάστηση και τα ξερά χόρτα, είχαν δημιουργήσει γύρω από ορισμένες εγκαταστάσεις ένα είδος φυσικής αντιπυρικής ζώνης.
Η παρουσία τους είχε περιορίσει την καύσιμη ύλη στο έδαφος, συμβάλλοντας έτσι στην επιβράδυνση της φωτιάς.
Ήταν μια ακόμη υπενθύμιση ότι τα ζώα δεν αποτελούν απλώς παθητικά θύματα μιας φυσικής καταστροφής. Αποτελούν μέρος του οικοσυστήματος και, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, μπορούν να συμβάλουν ακόμη και στη φυσική διαχείριση της βλάστησης.
Αρένες και δημοτικοί χώροι μετατράπηκαν σε καταφύγια
Η κινητοποίηση δεν περιορίστηκε στο Safari Madrid.
Σε πόλεις και κοινότητες που απειλήθηκαν από τις πυρκαγιές, δημοτικές εγκαταστάσεις, αρένες και άλλοι μεγάλοι χώροι μετατράπηκαν σε προσωρινά καταφύγια ζώων.
Στο San Martín de Valdeiglesias, έναν δήμο δυτικά της Μαδρίτης, άλογα, πόνι, γαϊδούρια, κατσίκες, σκύλοι και γάτες μεταφέρθηκαν σε ασφαλή χώρο, μακριά από το πύρινο μέτωπο.
Αγρότες άνοιξαν τις εγκαταστάσεις τους για να δεχθούν ζώα άλλων κτηνοτρόφων.
Ιδιοκτήτες φορτηγών και οχημάτων μεταφοράς ζώων προσφέρθηκαν να βοηθήσουν στις εκκενώσεις.
Κτηνίατροι και εθελοντές βρέθηκαν στις πληγείσες περιοχές για να αντιμετωπίσουν εγκαύματα, αναπνευστικά προβλήματα, αφυδάτωση και τραυματισμούς.
Αστυνομικοί και μέλη των σωστικών συνεργείων απομάκρυναν σκύλους από καταφύγια και ζώα από αγροκτήματα που βρίσκονταν στην πορεία της φωτιάς.
Όπου η μεταφορά δεν ήταν εφικτή, οι άνθρωποι άνοιγαν περιφράξεις ώστε τα ζώα να έχουν μια πιθανότητα να απομακρυνθούν.
Δεν σώθηκαν, ασφαλώς, όλα τα ζώα των περιοχών που κάηκαν. Η άγρια ζωή, τα μικρά ζώα, τα πτηνά και όσα παρέμειναν εγκλωβισμένα μέσα στα δάση πλήρωσαν, όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλη πυρκαγιά, βαρύ τίμημα.
Αυτό που ξεχώρισε, ωστόσο, ήταν η κοινή αντίληψη ότι η προστασία από μια καταστροφή δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά τον άνθρωπο.
«Δεν αφήνουμε κανέναν πίσω»
Η φράση «δεν αφήνουμε κανέναν πίσω» απέκτησε στις ισπανικές πυρκαγιές μια ευρύτερη έννοια. Για τους ανθρώπους που έμειναν δίπλα στα ζώα, η ζωή δεν χωριζόταν σε περισσότερο και λιγότερο σημαντική. Υπήρχαν ζωές που κινδύνευαν. Υπήρχαν πλάσματα τρομοκρατημένα, εγκλωβισμένα και απολύτως εξαρτημένα από την ανθρώπινη βοήθεια.
Και υπήρχαν άνθρωποι που θεώρησαν αυτονόητο ότι έπρεπε να τα προστατεύσουν. Δεν ήταν μόνο μια πράξη φιλοζωίας. Ήταν μια πράξη πολιτισμού.
ΟΙ ΑΦΑΝΕΙΣ ΗΡΩΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Η Ελλάδα έχει ήδη τους δικούς της αφανείς ήρωες. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, η ομάδα του Dogs’ Voice έχει μεταφέρει μέχρι στιγμής περισσότερα από 160 ζώα σε ασφαλείς χώρους από τις πυρόπληκτες περιοχές της Δυτικής Αττικής. Σκύλοι, γάτες και άλλα ζώα απομακρύνθηκαν από σπίτια, αυλές και καταφύγια λίγο πριν περάσουν οι φλόγες, χάρη στην άμεση κινητοποίηση εθελοντών, κτηνιάτρων και πολιτών. Ο αριθμός αυτός αυξάνεται καθημερινά, καθώς οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονται όσο οι πυρκαγιές παραμένουν ενεργές. Το έργο του Dogs’ Voice αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών μπορεί να σώσει ζωές όταν κάθε λεπτό μετρά.
Η ιδρύτρια του Dogs’ Voice, Έλενα Δέδε, δήλωσε ότι η ομάδα έχει ήδη μεταφέρει περισσότερα από 160 ζώα σε ασφαλείς χώρους στα καταφύγια των Βιλίων και των Μεγάρων, ενώ οι επιχειρήσεις διάσωσης συνεχίζονται
Η Ελλάδα δοκιμάζεται σχεδόν κάθε καλοκαίρι από μεγάλες πυρκαγιές. Μαζί με τους ανθρώπους, κινδυνεύουν χιλιάδες ζώα σε σπίτια, κτηνοτροφικές μονάδες, καταφύγια, στάβλους, ιππικούς ομίλους και προστατευόμενες φυσικές περιοχές.
Έχουμε δει επανειλημμένα πολίτες και εθελοντές να μπαίνουν μέσα στις φλόγες για να λύσουν ένα δεμένο σκυλί, να ανοίξουν έναν στάβλο ή να μεταφέρουν τραυματισμένα ζώα.
Έχουμε δει κτηνιάτρους να εργάζονται αδιάκοπα, φιλοζωικές οργανώσεις να οργανώνουν πρόχειρα καταφύγια και απλούς ανθρώπους να ανοίγουν τα σπίτια και τις αυλές τους.
Η προσωπική αυταπάρνηση, όμως, δεν μπορεί να υποκαθιστά την οργανωμένη πρόληψη.
Η προστασία των ζώων πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος κάθε σχεδίου Πολιτικής Προστασίας. Χρειάζονται καταγεγραμμένες κτηνοτροφικές μονάδες και καταφύγια, προκαθορισμένοι χώροι προσωρινής φιλοξενίας, διαθέσιμα οχήματα μεταφοράς, δίκτυα κτηνιάτρων και εκπαιδευμένες ομάδες που θα ενεργοποιούνται πριν ακόμη φθάσουν οι φλόγες.
Χρειάζονται επίσης σαφείς οδηγίες προς τους πολίτες για το πώς μεταφέρονται με ασφάλεια τα κατοικίδια, τι πρέπει να περιλαμβάνει το δικό τους «σακίδιο έκτακτης ανάγκης» και πού μπορούν να απευθυνθούν όταν δοθεί εντολή εκκένωσης.
Γιατί ένα ζώο δεμένο σε μια αυλή, κλεισμένο σε ένα κλουβί ή εγκλωβισμένο σε έναν στάβλο δεν έχει τη δυνατότητα να επιλέξει τη σωτηρία του. Εξαρτάται απόλυτα από εμάς.
Ο πολιτισμός φαίνεται μέσα στην καταστροφή
Οι φυσικές καταστροφές αποκαλύπτουν τις αδυναμίες ενός κράτους, αλλά και τις αξίες μιας κοινωνίας.
Η Ισπανία δεν κατάφερε να προστατεύσει κάθε ζώο που βρέθηκε στην πορεία της φωτιάς. Κανένα κράτος δεν μπορεί να εγγυηθεί κάτι τέτοιο απέναντι σε μια καταστροφή τέτοιας κλίμακας. Κατάφερε, όμως, να μεταδώσει ένα σημαντικό μήνυμα: Ότι η διάσωση δεν σταματά στον άνθρωπο.
Ότι τα ζώα δεν είναι περιουσίες που εγκαταλείπονται, αλλά ζωντανά πλάσματα που αισθάνονται φόβο, πόνο και αγωνία. Και ότι ο πραγματικός πολιτισμός μιας χώρας δεν φαίνεται μόνο στις ημέρες της ευημερίας.
Φαίνεται κυρίως την ώρα της κρίσης, όταν οι άνθρωποι πρέπει να αποφασίσουν ποιον θα προστατεύσουν και ποιον θα αφήσουν πίσω.
Στην Ισπανία, μέσα στις φλόγες, πολλοί άνθρωποι απάντησαν: Κανέναν
