Σε μια παγκόσμια πρώτη, Βρετανοί νευροχειρουργοί χρησιμοποίησαν Τεχνητή Νοημοσύνη σε πραγματικό χρόνο κατά την αφαίρεση όγκου στην υπόφυση. Το AI δεν χειρούργησε ούτε αντικατέστησε τον γιατρό: έγινε ένα επιπλέον «ζευγάρι μάτια» σε μια περιοχή όπου ακόμη και ένα χιλιοστό μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει την Ιατρική. Αναλύει απεικονιστικές εξετάσεις, αναγνωρίζει πρότυπα που μπορεί να διαφύγουν από το ανθρώπινο μάτι, υποστηρίζει τη διάγνωση και συμμετέχει όλο και περισσότερο στην έρευνα νέων θεραπειών.
Αυτή τη φορά, όμως, πέρασε ένα διαφορετικό όριο: μπήκε ζωντανά στο χειρουργείο.
Στο National Hospital for Neurology and Neurosurgery (NHNN) του University College London Hospitals, ο 48χρονος Rhys Hibbert έγινε ο πρώτος ασθενής στον κόσμο στον οποίο χρησιμοποιήθηκε σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης σε πραγματικό χρόνο κατά τη διάρκεια νευροχειρουργικής επέμβασης για την αφαίρεση όγκου.
Η επέμβαση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο κλινικής έρευνας με τεχνολογία που αναπτύχθηκε στο University College London και χρηματοδοτήθηκε από το βρετανικό National Institute for Health and Care Research (NIHR).
Ένας μικρός όγκος σε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σημείο
Ο Hibbert είχε διαγνωστεί με όγκο στην περιοχή της υπόφυσης. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η ύπαρξη του όγκου αλλά κυρίως η θέση του.
Η υπόφυση είναι ένας πολύ μικρός αδένας στη βάση του εγκεφάλου, όμως γύρω της βρίσκονται εξαιρετικά σημαντικές ανατομικές δομές: μεγάλα αιμοφόρα αγγεία και τα νεύρα που σχετίζονται με την όραση.
Ο όγκος του Hibbert είχε αρχίσει να απειλεί την όρασή του και, σύμφωνα με τους γιατρούς του, χωρίς χειρουργική αντιμετώπιση θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει ακόμη και σε τύφλωση.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο η ακρίβεια του χειρουργού είναι καθοριστική. Ένα σφάλμα της τάξης ακόμη και του ενός χιλιοστού μπορεί να έχει σοβαρότατες συνέπειες, από βλάβη της όρασης μέχρι αγγειακό τραυματισμό ή εγκεφαλικό επεισόδιο.
Τι ακριβώς έκανε η AI κατά τη διάρκεια της επέμβασης
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της είδησης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πραγματοποίησε την επέμβαση και δεν αποφάσιζε αντί του χειρουργού.
Το σύστημα ανέλυε σε πραγματικό χρόνο τη ζωντανή εικόνα που έδινε το ενδοσκόπιο κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.
Χρησιμοποιώντας τεχνολογία computer vision, μπορούσε να αναγνωρίζει και να επισημαίνει κρίσιμες ανατομικές δομές στην περιοχή της επέμβασης, βοηθώντας τη χειρουργική ομάδα να γνωρίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια ποιες περιοχές έπρεπε να αποφύγει.
Με απλά λόγια, ήταν σαν να αποκτούσε ο χειρουργός ένα δεύτερο, ψηφιακό «ζευγάρι μάτια», το οποίο παρακολουθούσε συνεχώς το ίδιο χειρουργικό πεδίο.
Η τελική απόφαση, ωστόσο, παρέμενε στον άνθρωπο.
Γιατί αυτό διαφέρει από την AI που χρησιμοποιείται ήδη στην Ιατρική
Η συγκεκριμένη εφαρμογή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή δεν αφορά την ανάλυση μιας αξονικής ή μαγνητικής τομογραφίας πριν από την επέμβαση.
Το AI εργαζόταν την ώρα που εξελισσόταν το χειρουργείο.
Η ανατομία που έβλεπε το σύστημα ήταν η πραγματική εικόνα του συγκεκριμένου ασθενούς εκείνη τη στιγμή και όχι μόνο μια προεγχειρητική απεικόνιση.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη χειρουργική, καθώς οι ιστοί μετακινούνται, η ορατότητα αλλάζει και η ανατομία δεν είναι απολύτως ίδια σε όλους τους ανθρώπους.
Η όραση βελτιώθηκε μέσα σε ημέρες
Η επέμβαση ολοκληρώθηκε με επιτυχία και ο όγκος αφαιρέθηκε, ενώ η όραση του ασθενούς προστατεύθηκε.
Ο ίδιος ο Hibbert ανέφερε ότι όταν ξύπνησε μετά το χειρουργείο μπορούσε να βλέπει καθαρά το δωμάτιο γύρω του.
Μέσα σε μία εβδομάδα περπατούσε ανεξάρτητα, χωρίς να χρειάζεται γυαλιά ή βοήθημα βάδισης, περιγράφοντας μάλιστα την αλλαγή στο οπτικό του πεδίο ως εντυπωσιακή.
Από την προσομοίωση στον πραγματικό ασθενή
Η εφαρμογή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά στο χειρουργείο.
Η ερευνητική ομάδα είχε προηγουμένως αναπτύξει και αξιολογήσει συστήματα computer vision για την αναγνώριση ανατομικών δομών κατά την ενδοσκοπική χειρουργική της υπόφυσης.
Σε προκλινική αξιολόγηση, η υποστήριξη από AI είχε δείξει ότι μπορεί να βελτιώσει τη χειρουργική απόδοση, ιδιαίτερα μεταξύ λιγότερο έμπειρων χειρουργών.
Η πρώτη κλινική αξιολόγηση σε ανθρώπους, ωστόσο, παραμένει πρώιμου σταδίου. Σύμφωνα με την επιστημονική εργασία της ομάδας, το σύστημα χρησιμοποιήθηκε σε μικρό αριθμό ασθενών και οι ερευνητές αναγνώρισαν και τεχνικά προβλήματα που χρειάστηκαν διορθώσεις.
Αυτό είναι σημαντικό να αναφέρεται: μιλάμε για μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα τεχνολογική εξέλιξη, όχι ακόμη για μια καθιερωμένη νέα μέθοδο νευροχειρουργικής.
Μπορεί η AI να γίνει ο «συνοδηγός» του χειρουργού;
Ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη προοπτική που ανοίγει η συγκεκριμένη επέμβαση.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν χρειάζεται να αντικαταστήσει τον χειρουργό για να αλλάξει ριζικά τη χειρουργική.
Θα μπορούσε στο μέλλον να αναγνωρίζει επικίνδυνες ανατομικές περιοχές, να παρακολουθεί την κίνηση των χειρουργικών εργαλείων, να προειδοποιεί όταν αυτά πλησιάζουν κρίσιμες δομές και να προσφέρει στον γιατρό ένα επιπλέον επίπεδο πληροφορίας την ώρα που πρέπει να ληφθεί μια δύσκολη απόφαση.
Και αυτή ίσως είναι μία από τις πιο ουσιαστικές εφαρμογές της AI στην Ιατρική: όχι ο αλγόριθμος απέναντι στον γιατρό, αλλά ο αλγόριθμος δίπλα στον γιατρό.
Το σημαντικό επόμενο βήμα
Οι ερευνητές σχεδιάζουν μεγαλύτερες κλινικές αξιολογήσεις, καθώς η πρώτη εφαρμογή δεν αρκεί για να αποδείξει ότι η τεχνολογία μειώνει συνολικά τις επιπλοκές ή βελτιώνει τα αποτελέσματα των επεμβάσεων.
Θα πρέπει να αξιολογηθούν η ακρίβεια, η αξιοπιστία, η ασφάλεια αλλά και ένας λιγότερο προφανής κίνδυνος: κατά πόσο ένας χειρουργός μπορεί με τον χρόνο να αρχίσει να εμπιστεύεται υπερβολικά τις υποδείξεις ενός αλγορίθμου.
Γιατί όσο εντυπωσιακή κι αν είναι η τεχνολογία, η συγκεκριμένη επέμβαση υπενθυμίζει κάτι εξίσου σημαντικό. Η AI δεν κράτησε το νυστέρι. Ο χειρουργός το κρατούσε.
Αυτό που άλλαξε είναι ότι, για πρώτη φορά σε μια τέτοια επέμβαση, είχε δίπλα του ένα σύστημα που μπορούσε να «βλέπει» και να αναλύει το χειρουργικό πεδίο μαζί του, σε πραγματικό χρόνο.
Και αυτό μπορεί να αποτελεί μια πρώτη εικόνα του χειρουργείου του μέλλοντος.
Πηγές: University College London Hospitals NHS Foundation Trust (UCLH), Euronews Health, The Independent, medRxiv – Computer Vision for Real-Time Anatomical Navigation in Neurosurgery: First-in-Human Clinical Evaluation and Iterative Development.
