Γράφει η Νανά Παλαιτσάκη
Από τον Balto και τον Barry μέχρι τους σκύλους θεραπείας των νοσοκομείων, η ιστορία της σχέσης ανθρώπου και σκύλου είναι γεμάτη από μικρές και μεγάλες πράξεις αφοσίωσης. Ίσως γιατί ο σκύλος είναι ένας θεραπευτής για το αφεντικό του με τεράστια αποθέματα συμπόνοιας.
Το βλέμμα τους είναι πολύ δύσκολο να το περιγράψουν λέξεις.
Όποιος έχει ζήσει με έναν σκύλο γνωρίζει εκείνη τη στιγμή που κάθεται δίπλα σου χωρίς να τον έχεις φωνάξει. Δεν ξέρει τι συνέβη στη δουλειά, δεν γνωρίζει τι σημαίνει απώλεια, διάγνωση, χωρισμός ή φόβος για το αύριο. Νιώθει ότι χρειάζεσαι βοήθεια. Μένει λοιπόν δίπλα σου.
Ίσως γι’ αυτό η Παγκόσμια Ημέρα Σκύλου, στις 26 Αυγούστου, δεν είναι απλώς μια αφορμή για να ανεβάσουμε τη φωτογραφία του τετράποδου φίλου μας στα social media. Είναι μια ευκαιρία να θυμηθούμε πόσα έχει προσφέρει αυτό το πλάσμα στον άνθρωπο, πολύ πέρα από τη συντροφιά και το παιχνίδι
Γιατί υπάρχουν σκύλοι που έσωσαν ζωές. Σκύλοι που αναζήτησαν ανθρώπους κάτω από ερείπια. Σκύλοι που οδήγησαν ανθρώπους με προβλήματα όρασης με ασφάλεια μέσα στις πόλεις. Και υπάρχουν σκύλοι που δεν χρειάστηκε να κάνουν τίποτε «ηρωικό». Χρειάστηκε απλώς να είναι εκεί.
Balto: μια διαδρομή μέσα στον πάγο
Ένας από τους διασημότερους σκύλους στην ιστορία είναι ο Balto, το Siberian Husky που συνδέθηκε με τη μεγάλη αποστολή μεταφοράς αντιτοξίνης στο Nome της Αλάσκας το 1925.
Μια επιδημία διφθερίτιδας απειλούσε την απομονωμένη πόλη και, μέσα σε ακραίες καιρικές συνθήκες, ομάδες σκύλων έλκηθρου μετέφεραν την πολύτιμη αντιτοξίνη σε μια σκυταλοδρομία εκατοντάδων χιλιομέτρων.
Ο Balto ήταν ο σκύλος που ηγήθηκε της τελευταίας ομάδας και έφτασε στο Nome, γι’ αυτό και έγινε το σύμβολο της επιχείρησης.
Η ιστορία, βέβαια, έχει και έναν ακόμη μεγάλο πρωταγωνιστή: τον Togo, ο οποίος μαζί με τον οδηγό του, Leonhard Seppala, κάλυψε ένα από τα μεγαλύτερα και δυσκολότερα τμήματα της διαδρομής.
Δεν ήταν λοιπόν η ιστορία ενός μόνο ήρωα. Ήταν η ιστορία ανθρώπων και ζώων που συνεργάστηκαν για να σωθούν ανθρώπινες ζωές.
Barry: ο θρύλος των Άλπεων
Barry, the most famous rescue dog in the world, died 200 years ago but remains a legend to this day.
Πολύ πριν από τον Balto, ένας άλλος σκύλος είχε γίνει θρύλος.
Ο Barry, ένας σκύλος διάσωσης του Μεγάλου Αγίου Βερνάρδου στις ελβετικές Άλπεις, έζησε στις αρχές του 19ου αιώνα και συνδέθηκε με τη διάσωση δεκάδων ταξιδιωτών που κινδύνευαν στα χιόνια.
Γύρω από την ιστορία του δημιουργήθηκαν με τα χρόνια αρκετοί θρύλοι — ακόμη και η διάσημη εικόνα του Αγίου Βερνάρδου με το μικρό βαρελάκι κονιάκ στον λαιμό δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
Αυτό που είναι πραγματικό, όμως, είναι πολύ σημαντικότερο: επί αιώνες οι σκύλοι χρησιμοποιήθηκαν στις δύσκολες ορεινές διαδρομές για να εντοπίζουν ανθρώπους που κινδύνευαν.
Και ο Barry έγινε το σύμβολό τους.
Frida: μέσα στα ερείπια
Πολύ πιο κοντά στην εποχή μας, η Frida, ένα Labrador Retriever του Μεξικανικού Ναυτικού, έγινε παγκόσμια γνωστή μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του Μεξικού.
Με τα χαρακτηριστικά προστατευτικά γυαλιά και τα ειδικά παπουτσάκια της, συμμετείχε σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, αναζητώντας επιζώντες μέσα σε ερείπια.
Η εικόνα της ταξίδεψε σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ίσως επειδή συμπύκνωνε κάτι που μας συγκινεί βαθιά: ένα ζώο να μπαίνει εκεί όπου ο άνθρωπος φοβάται να μπει, αναζητώντας κάποιον που δεν γνωρίζει.
Και ύστερα υπάρχουν οι «αθόρυβοι» θεραπευτές
Δεν χρειάζεται όμως ένας σκύλος να διασχίσει παγωμένες εκτάσεις ή να ψάξει μέσα στα χαλάσματα για να αλλάξει μια ανθρώπινη ζωή.
Υπάρχουν οι σκύλοι θεραπείας, οι σκύλοι βοήθειας και οι σκύλοι συναισθηματικής υποστήριξης — διαφορετικοί ρόλοι, με διαφορετική εκπαίδευση και αποστολή.
Ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι μπορούν να επισκέπτονται νοσοκομεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων, σχολεία ή δομές αποκατάστασης, συμμετέχοντας σε οργανωμένες παρεμβάσεις με επαγγελματίες.
Άλλοι σκύλοι εκπαιδεύονται για να υποστηρίζουν ανθρώπους με συγκεκριμένες αναπηρίες ή ανάγκες στην καθημερινότητά τους.
Και υπάρχει βέβαια ο σκύλος του σπιτιού. Εκείνος που δεν έχει κανένα πιστοποιητικό. Που δεν έχει εκπαιδευτεί να θεραπεύει. Κι όμως καταλαβαίνει πότε πρέπει να πλησιάσει.
Η δύναμη της επαφής
Η επιστήμη έχει αρχίσει εδώ και χρόνια να μελετά αυτό που οι άνθρωποι που ζουν με σκύλους περιγράφουν εμπειρικά.
Η επαφή ανθρώπου και σκύλου έχει συσχετιστεί σε μελέτες με μεταβολές σε δείκτες που σχετίζονται με το στρες, ενώ η αλληλεπίδραση μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα κοινωνικής σύνδεσης και ευεξίας.
Επίσης κάτι που αποτέλεσε για μένα βιωματική εμπειρία. Οι σκύλοι που έχουν κακοποιηθεί, όταν άνθρωποι τους περιθάλψουν, καταλαβαίνουν ποιος έχει ανάγκη φροντίδας και περίθαλψης με αποτέλεσμα να γίνονται οι καλύτεροι θεραπευτές ανθρώπων.
Η Θεραπεία αρχίζει από ενέργειες που μοιάζουν «μικρές» αλλά είναι καθοριστικές για την αλλαγή στην ψυχολογία. Πολλές φορές η αίσθηση ότι δεν είσαι μόνος είναι αρκετή για να νιώσεις χαρά.
Ο σκύλος επίσης δεν ενδιαφέρεται για το βιογραφικό μας
Ο σκύλος δεν γνωρίζει πόσο επιτυχημένοι είμαστε. Δεν ξέρει πόσα χρήματα έχουμε, πόσοι μας ακολουθούν στα social media, τι αυτοκίνητο οδηγούμε ή αν σήμερα αποτύχαμε σε κάτι που θεωρούσαμε σημαντικό. Δεν γνωρίζει την ηλικία μας με τον τρόπο που την αντιλαμβάνεται η κοινωνία. Δεν τον ενδιαφέρουν οι ρυτίδες, η κοινωνική θέση ή η εικόνα μας.
Ξέρει μόνο τη φωνή μας. Τη μυρωδιά μας. Τα βήματά μας στον διάδρομο. Και ότι είμαστε ό,τι πιο σημαντικό για εκείνον.
Αυτοί που μας περιμένουν
Υπάρχει κάτι σχεδόν συγκλονιστικό στην αφοσίωση ενός σκύλου.
Η ζωή του είναι πολύ μικρότερη από τη δική μας και όμως ένα μεγάλο μέρος της το περνά περιμένοντάς μας. Να επιστρέψουμε από τη δουλειά. Να σηκωθούμε το πρωί. Να πάρουμε το λουρί. Να ανοίξουμε την πόρτα. Για εμάς μπορεί να είναι μία ακόμη ημέρα. Για εκείνον είναι η ημέρα που θα περάσει μαζί μας.
Γι’ αυτό ίσως η Παγκόσμια Ημέρα Σκύλου δεν αφορά τελικά μόνο όσα έχουν κάνει οι σκύλοι για τον άνθρωπο. Αφορά και όσα οφείλουμε εμείς σε αυτούς. Να μην τους εγκαταλείπουμε όταν γεράσουν. Να μην τους θεωρούμε παιχνίδια που αγοράζονται για ένα παιδί και επιστρέφονται όταν δυσκολεύουν την καθημερινότητά μας. Να σεβόμαστε τις ανάγκες, τον φόβο, την ηλικία και την αξιοπρέπειά τους.
Και, κυρίως, να θυμόμαστε κάτι πολύ απλό:
Για εμάς ο σκύλος είναι ένα κομμάτι της ζωής μας.
Για εκείνον, εμείς είμαστε ολόκληρη η ζωή του.
Και ίσως γι’ αυτό, εδώ και χιλιάδες χρόνια, συνεχίζει να περπατά δίπλα μας.
