Η φιλόσοφος Carmody Grey αρνήθηκε μια πρόσκληση της Anthropic και θέτει ένα διαφορετικό ερώτημα: αντί να συζητάμε διαρκώς για το τι μπορεί να κάνει η AI, μήπως πρέπει να αρχίσουμε να εξετάζουμε τις επιπτώσεις που έχει η τεχνητή νοημοσύνη στην ανθρώπινη συμπεριφορά
Δεν υπάρχει μέρα που να μην ρωτήσουμε την Τεχνητή νοημοσύνη για κάτι. Από το να γράψει κείμενο, να μας εξηγήσει έννοιες, να μεταφράσει, να μας οργανώσει την ντουλάπα μας, να μας ενημερώσει για ιατρικούς όρους, να μας προτείνει ταξίδια και αεροπορικά εισιτήρια, μέχρι να μας κάνει παρέα και να βοηθήσει να πάρουμε αποφάσεις για τις σχέσεις με τους άλλους ή και με τον εαυτό μας. Αν το βράδυ ξυπνήσουμε και έχουμε ανάγκη να επικοινωνήσουμε με κάποιον φίλο, στις μέρες μας, θ’ ανοίξουμε τον υπολογιστή και θα ζητήσουμε από το ρομπότ, να μοιραστεί μαζί μας τις σκέψεις μας κατά την διάρκεια της αυπνίας μας.
Η μεγάλη συζήτηση των τελευταίων ετών περιστρέφεται κυρίως γύρω από τις δυνατότητες της AI: πόσο ισχυρή θα γίνει, ποιες εργασίες μπορεί να αναλάβει, πόσο θα αλλάξει την εκπαίδευση, την επιστήμη, την εργασία και την καθημερινότητά μας.
Η Carmody Grey, φιλόσοφος και θεολόγος, προτείνει να αλλάξουμε για λίγο την ερώτηση. Όχι μόνο: «Τι μπορεί να κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη;» Αλλά:
«Τι θ’ απογίνουμε εμείς ως άνθρωποι από την διαρκή χρήση της»
Η παρέμβασή της αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε μια εποχή κατά την οποία η AI παύει σταδιακά να αποτελεί απλώς ένα εργαλείο παραγωγικότητας και εισέρχεται σε πολύ πιο προσωπικές περιοχές της ανθρώπινης ζωής.
Η πρόσκληση που αρνήθηκε
Η Grey, Professor by special appointment of Integral Ecology στο Radboud University της Ολλανδίας, δέχθηκε πρόσκληση από την Anthropic, την εταιρεία πίσω από το Claude, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας γύρω από την AI και τις λεγόμενες «wisdom traditions».
Αρνήθηκε.
Όχι επειδή θεωρεί ότι η φιλοσοφία, η θεολογία και οι ανθρωπιστικές επιστήμες δεν πρέπει να συνομιλούν με την τεχνολογία. Η ένστασή της αφορά περισσότερο τους όρους με τους οποίους γίνεται αυτή η συνομιλία.
Ποιος θέτει τις ερωτήσεις; Ποιος οργανώνει τον διάλογο; Ποιος αποφασίζει ποια προβλήματα της Τεχνητής Νοημοσύνης αξίζει να συζητηθούν;
Στη συνέντευξή της στην El País, η Grey εξηγεί ότι πρότεινε η συζήτηση να γίνει δημόσια και σε ανεξάρτητο πλαίσιο, αναφέροντας ως πιθανό χώρο το BBC. Σύμφωνα με την ίδια, η πρόταση δεν έγινε αποδεκτή.
Μήπως κάνουμε τις λάθος ερωτήσεις για την AI;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της σκέψης της Grey.
Μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης επικεντρώνεται στο τι μπορεί να γίνει η Τεχνητή Νοημοσύνη: αν τα συστήματα θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερες δυνατότητες, αν μπορούν να προσομοιώνουν ανθρώπινες συμπεριφορές ή πόσο κοντά μπορούν να φτάσουν σε λειτουργίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε αποκλειστικά ανθρώπινες.
Η Grey στρέφει το βλέμμα προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Όχι προς τη μηχανή. Προς τον άνθρωπο που βρίσκεται απέναντί της.
Ποιος ωφελείται από την τεχνολογία; Πού συγκεντρώνεται η ισχύς; Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη όταν κάτι πάει στραβά;Τι συμβαίνει στις ανθρώπινες δεξιότητες όταν ένα μέρος της σκέψης και της προσπάθειας ανατίθεται συστηματικά σε ένα σύστημα AI; Και, τελικά, τι συμβαίνει στις σχέσεις μας;
Η ίδια συνοψίζει χαρακτηριστικά τη θέση της: «AI is not the issue. The human is the issue» Το ζήτημα, δηλαδή, δεν είναι μόνο η AI. Είναι ο άνθρωπος.
Η ευκολία έχει και ένα αόρατο κόστος
Η Grey χρησιμοποιεί ένα απλό αλλά εύστοχο παράδειγμα.
Ας φανταστούμε ένα ρομπότ που θα μπορούσε να κάνει τα πάντα για εμάς. Δεν θα χρειαζόταν να σηκωθούμε από την καρέκλα. Θα μας έφερνε ό,τι χρειαζόμαστε, θα αναλάμβανε κάθε κουραστική δραστηριότητα και θα μας εξοικονομούσε χρόνο και προσπάθεια. Στην αρχή θα έμοιαζε με απόλυτη απελευθέρωση.
Αν όμως σταματούσαμε να κινούμαστε, το σώμα μας θα έχανε σταδιακά κάποιες από τις ικανότητές του.
Το παράδειγμα της Grey θέτει ένα δύσκολο ερώτημα για τον τρόπου που χρησιμοποιούμε την AI: Μπορεί κάτι αντίστοιχο να συμβεί με ορισμένες γνωστικές ή κοινωνικές μας δεξιότητες;
Δεν πρόκειται για επιχείρημα εναντίον της τεχνολογίας. Ούτε υπάρχει λόγος να μετατρέψουμε την AI σε έναν καινούργιο ηθικό ζήτημα. Πρόκειται για κάτι πιο απλό: κάθε φορά που ένα εργαλείο αναλαμβάνει κάτι για εμάς, αξίζει να εξετάζουμε όχι μόνο τι κερδίζουμε, αλλά και τι παύουμε εμείς να κάνουμε.
Ποιον άνθρωπο δεν πήρες τηλέφωνο;
Και εδώ μπαίνουμε σε πολύ πιο ανθρώπινα θέματα
Ένα chatbot είναι διαθέσιμο οποιαδήποτε ώρα. Δεν κουράζεται. Δεν έχει δικές του ανάγκες. Δεν μας λέει ότι δεν μπορεί να μιλήσει τώρα. Και μπορεί να παράγει μέσα σε δευτερόλεπτα μια απάντηση προσαρμοσμένη σε όσα του γράψαμε.
Η ανθρώπινη σχέση είναι διαφορετική. Ο φίλος μπορεί να μην απαντήσει. Ο σύντροφος μπορεί να διαφωνήσει. Ο γονιός μπορεί να μη μας καταλάβει. Το παιδί μπορεί να χτυπήσει την πόρτα του. Ο συνάδελφος μπορεί να μας εκνευρίσει.
Κι όμως, η ανθρώπινη σχέση χτίζεται ακριβώς μέσα σε αυτή την αμοιβαιότητα, την απρόβλεπτη αντίδραση, την τριβή και την ανάγκη να αναγνωρίσουμε ότι ο άλλος δεν υπάρχει μόνο για να ανταποκρίνεται στις δικές μας ανάγκες.
Και τότε προκύπτει ένα ερώτημα που ίσως αξίζει περισσότερο από δεκάδες τεχνικές συζητήσεις γύρω από την AI: Όταν μιλάμε περισσότερο με τις μηχανές, με ποιους ανθρώπους μιλάμε λιγότερο;
Ποιον δεν πήραμε τηλέφωνο; Ποια συζήτηση αποφύγαμε; Ποιο βιβλίο δεν ανοίξαμε;
Ποια σκέψη δεν αφήσαμε να ωριμάσει επειδή ζητήσαμε αμέσως μια έτοιμη απάντηση;
Μπορεί η AI να μας κάνει «λιγότερο έξυπνους»;
Η Grey χρησιμοποιεί μια σκόπιμα προκλητική διατύπωση: προειδοποιεί ότι μπορεί να γινόμαστε πιο μόνοι και λιγότερο ευφυείς.
Αυτό δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη ότι η χρήση της AI μειώνει τη νοημοσύνη. Είναι η φιλοσοφική της προειδοποίηση για το τι ενδέχεται να συμβεί όταν παραδίδουμε συστηματικά σε ένα εργαλείο λειτουργίες που προηγουμένως απαιτούσαν δική μας πνευματική προσπάθεια.
Γιατί η ανθρώπινη σκέψη δεν είναι μόνο η σωστή απάντηση. Είναι και η διαδρομή μέχρι να φτάσεις σε αυτήν. Να ψάξεις. Να διαβάσεις. Ν’ αμφισβητήσεις. Να κάνεις λάθος. Να ξαναρχίσεις. Να αλλάξεις γνώμη.Να συζητήσεις με κάποιον που διαφωνεί μαζί σου.
Η AI μπορεί να μας εξοικονομεί χρόνο. Αυτό είναι πραγματικό και συχνά εξαιρετικά χρήσιμο. Η παγίδα βρίσκεται σε κάτι διαφορετικό : τι άλλο μπορεί να χάνουμε μαζί με τον χρόνο που κερδίζουμε;
Το παράδοξο της εποχής μας
Ζούμε σε μια εποχή σχεδόν απεριόριστης πρόσβασης στην πληροφορία.
Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μπορούμε να αναζητήσουμε κάτι που κάποτε απαιτούσε ώρες σε μια βιβλιοθήκη. Μπορούμε να επικοινωνήσουμε με έναν άνθρωπο στην άλλη άκρη του κόσμου, να εργαστούμε από απόσταση, να μεταφράσουμε μια άγνωστη γλώσσα, να αποκτήσουμε πρόσβαση σε γνώσεις που για προηγούμενες γενιές ήταν απρόσιτες.
Και τώρα εμφανίζεται ένα ακόμη ισχυρότερο εργαλείο, το οποίο δεν αναζητά απλώς πληροφορίες αλλά μπορεί να τις συνθέτει και να συνομιλεί μαζί μας.
Η AI δεν δημιούργησε τη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση ή την ανθρώπινη ανάγκη για εύκολες απαντήσεις. Τα βρήκε ήδη εδώ.
Το ερώτημα είναι εάν ο τρόπος με τον οποίο θα τη χρησιμοποιήσουμε θα τα περιορίσει ή θα τα ενισχύσει.
Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στον άνθρωπο και στη μηχανή
Ίσως γι’ αυτό η συζήτηση δεν χρειάζεται να καταλήξει στο απλοϊκό δίλημμα «AI ή άνθρωπος».
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ήδη ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο. Μπορεί να υποστηρίξει την έρευνα, να διευρύνει την πρόσβαση στη γνώση, να βοηθήσει την εκπαίδευση, την επιστήμη και την καθημερινή εργασία.
Το πραγματικό στοίχημα είναι πώς θα τη χρησιμοποιήσουμε.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να χρησιμοποιείς μια μηχανή για να σε βοηθήσει να σκεφτείς και στο να της αναθέτεις να σκεφτεί αντί για εσένα.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να ζητάς πληροφορία και στο να παραδίδεις κρίση.
Και υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να συνομιλείς με ένα chatbot και στο να περιμένεις από αυτή τη συνομιλία να υποκαταστήσει την αμοιβαιότητα μιας ανθρώπινης σχέσης.
Ίσως λοιπόν η σωστή ερώτηση είναι άλλη
Η Carmody Grey δεν μας καλεί απλώς να φοβηθούμε την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η παρέμβασή της μας καλεί να κάνουμε κάτι δυσκολότερο: Την επόμενη φορά, που θα ανοίξουμε ένα chatbot, ίσως αξίζει να μην αναρωτηθούμε μόνο: «Τι μπορεί να κάνει για μένα;»
Αλλά και: «Τι θέλω να συνεχίσω να κάνω εγώ;»
Γιατί η μεγάλη πρόκληση της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης ίσως να μην είναι μόνο πόσο ανθρώπινες θα καταφέρουμε να κάνουμε τις μηχανές. Είναι και κάτι πολύ πιο σημαντικό : πώς θα χρησιμοποιήσουμε τις μηχανές χωρίς να παραδώσουμε εκείνα που θέλουμε να παραμείνουν ανθρώπινα.
Βασική πηγή: Συνέντευξη της Carmody Grey στον Jordi Pérez Colomé, El País, 12 Σεπτεμβρίου 2026.
Φωτογραφία Carmody Grey: Radboud University — χρήση κατόπιν άδειας του Γραφείου Τύπου του Πανεπιστημίου.
