2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου μέσα σε έναν χρόνο αποδίδονται σε λοιμώξεις. HPV, ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, ηπατίτιδες και Epstein–Barr βρίσκονται στο επίκεντρο μιας νέας παγκόσμιας ανάλυσης που υπενθυμίζει κάτι κρίσιμο: ένα σημαντικό μέρος του καρκίνου μπορεί να προληφθεί πριν ακόμη εμφανιστεί.
Έρευνα Nanascent
Όταν μιλάμε για καρκίνο, το μυαλό πηγαίνει συνήθως στη γενετική προδιάθεση, στο κάπνισμα, στο αλκοόλ, στην παχυσαρκία ή σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Πολύ λιγότερο συχνά σκεφτόμαστε μια λοίμωξη.
Κι όμως, μια νέα παγκόσμια ανάλυση της Διεθνούς Υπηρεσίας Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), του εξειδικευμένου οργανισμού του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον καρκίνο, έρχεται να αναδείξει το μέγεθος μιας σχέσης που η επιστήμη γνωρίζει εδώ και χρόνια, αλλά ίσως δεν έχει περάσει με την ίδια σαφήνεια στη δημόσια συζήτηση.
Περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου το 2024 αποδίδονται σε λοιμώξεις.
Πρόκειται για περίπου 12% όλων των νέων περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως σχεδόν έναν στους οκτώ καρκίνους.
Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή αρκετές από αυτές τις λοιμώξεις μπορούν είτε να προληφθούν είτε να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν.
Οι τέσσερις μεγάλοι «πρωταγωνιστές»
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Oncology, χρησιμοποίησε τα στοιχεία του Global Cancer Observatory για το 2024 και εξέτασε 12 λοιμώδεις παράγοντες που έχουν ταξινομηθεί ως καρκινογόνοι για τον άνθρωπο.
Τη μεγαλύτερη επιβάρυνση προκαλεί το Helicobacter pylori το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, στο οποίο αποδίδονται περίπου 760.000 περιστατικά καρκίνου.
Ακολουθεί ο HPV (ιός των ανθρώπινων θηλωμάτων) με περίπου 750.000 περιστατικά.
Η ηπατίτιδα Β (HBV) συνδέεται με περίπου 360.000, ο Epstein–Barr (EBV) με περίπου 260.000 και η ηπατίτιδα C (HCV) με περίπου 160.000 περιστατικά.
Οι αριθμοί αυτοί αλλάζουν κάπως τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πρόληψη του καρκίνου.
Γιατί η πρόληψη δεν αφορά μόνο το «μην καπνίζεις» ή «πρόσεχε το βάρος σου».
Μπορεί να αφορά και έναν εμβολιασμό, έναν έλεγχο ή τη θεραπεία μιας χρόνιας λοίμωξης.
HPV: ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα καρκίνου που μπορεί να προληφθεί
Ο HPV αποτελεί ίσως το γνωστότερο παράδειγμα.
Η επίμονη λοίμωξη από ορισμένους τύπους υψηλού κινδύνου αποτελεί την κύρια αιτία του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Ο HPV όμως συνδέεται επίσης με άλλους καρκίνους, μεταξύ των οποίων καρκίνοι του πρωκτού, του πέους, του αιδοίου, του κόλπου και ορισμένοι καρκίνοι της κεφαλής και του τραχήλου.
Η IARC εκτιμά ότι το 2024 περίπου 600.000 γυναίκες διαγνώστηκαν με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και περίπου 280.000 πέθαναν από τη νόσο.
Εδώ όμως υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά σε σχέση με πολλές άλλες μορφές καρκίνου.
Υπάρχει εμβόλιο κατά του HPV και υπάρχει προσυμπτωματικός έλεγχος που μπορεί να εντοπίσει προκαρκινικές αλλοιώσεις πριν εξελιχθούν σε καρκίνο.
Γι’ αυτό και ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας θεωρείται μία από τις μορφές καρκίνου με τις μεγαλύτερες δυνατότητες πρόληψης.
Το βακτήριο που ζει στο στομάχι
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ίσως για το ευρύ κοινό είναι η θέση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού.
Πρόκειται για ένα βακτήριο που μπορεί να εγκατασταθεί στο στομάχι και να παραμένει εκεί για πολλά χρόνια. Οι περισσότεροι άνθρωποι που έχουν μολυνθεί δεν θα εμφανίσουν καρκίνο.
Η χρόνια λοίμωξη, όμως, μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να προκαλέσει μακροχρόνια φλεγμονή και αλλοιώσεις του γαστρικού βλεννογόνου, αυξάνοντας τον κίνδυνο καρκίνου του στομάχου.
Στη νέα ανάλυση, το H. pylori βρίσκεται στην πρώτη θέση μεταξύ των λοιμωδών παραγόντων ως προς τον αριθμό των καρκίνων που του αποδίδονται παγκοσμίως.
Η IARC έχει ήδη επισημάνει τη σημασία στρατηγικών «screen and treat», δηλαδή εντοπισμού και θεραπείας του ελικοβακτηριδίου σε κατάλληλους πληθυσμούς, ως εργαλείου πρόληψης του καρκίνου του στομάχου.
Ηπατίτιδα και καρκίνος του ήπατος
Οι χρόνιες λοιμώξεις από τους ιούς της ηπατίτιδας Β και C αποτελούν έναν ακόμη κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα λοιμώξεων και καρκίνου.
Η χρόνια φλεγμονή που μπορούν να προκαλέσουν στο ήπαρ αυξάνει τον κίνδυνο κίρρωσης και ηπατοκυτταρικού καρκίνου.
Και εδώ, όμως, η πρόληψη έχει ισχυρά εργαλεία.
Για την ηπατίτιδα Β υπάρχει εμβόλιο, ενώ για την ηπατίτιδα C οι σύγχρονες αντιιικές θεραπείες μπορούν να επιτύχουν ίαση στους περισσότερους θεραπευόμενους ασθενείς.
Οι ερευνητές συμπεριλαμβάνουν τόσο τον εμβολιασμό για HBV όσο και τον έλεγχο και τη θεραπεία των HBV και HCV στις τεκμηριωμένες παρεμβάσεις που μπορούν να περιορίσουν το φορτίο καρκίνου που προκαλείται από λοιμώξεις.
Και ο Epstein–Barr;
Ο Epstein–Barr είναι ένας εξαιρετικά διαδεδομένος ιός. Πολλοί άνθρωποι μολύνονται κάποια στιγμή στη ζωή τους χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα εμφανίσουν καρκίνο.
Σε ένα μικρό ποσοστό, όμως, η λοίμωξη συνδέεται με συγκεκριμένες κακοήθειες, μεταξύ των οποίων ορισμένα λεμφώματα και ο ρινοφαρυγγικός καρκίνος.
Η νέα μελέτη ενσωματώνει μάλιστα νεότερα επιστημονικά δεδομένα για τη σύνδεση του EBV και με μέρος των καρκίνων του στομάχου.
Για τον EBV δεν διαθέτουμε σήμερα εμβόλιο αντίστοιχο με εκείνα κατά του HPV ή της ηπατίτιδας Β. Οι συγγραφείς της μελέτης επισημαίνουν γι’ αυτό την ανάγκη επένδυσης στην ανάπτυξη νέων μέσων πρόληψης.
Δεν σημαίνει ότι «μια λοίμωξη προκαλεί καρκίνο»
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Το γεγονός ότι ένας λοιμώδης παράγοντας έχει αιτιώδη σχέση με έναν καρκίνο δεν σημαίνει ότι όποιος μολυνθεί θα νοσήσει από καρκίνο.
Στις περισσότερες περιπτώσεις μεσολαβούν χρόνια και εμπλέκονται πολλοί ακόμη παράγοντες: η διάρκεια και η επιμονή της λοίμωξης, το ανοσοποιητικό σύστημα, γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες και άλλες εκθέσεις.
Γι’ αυτό και τα νέα δεδομένα δεν πρέπει να προκαλέσουν φόβο.
Πρέπει να προκαλέσουν ενημέρωση.
Μια τεράστια γεωγραφική ανισότητα
Το βάρος των καρκίνων που συνδέονται με λοιμώξεις δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στον κόσμο.
Η ανατολική Ασία συγκέντρωσε περίπου 990.000 περιστατικά, δηλαδή το 42% του παγκόσμιου συνόλου των καρκίνων που αποδίδονται σε λοιμώξεις.
Υψηλότερους από τον παγκόσμιο μέσο όρο ηλικιακά προτυπωμένους δείκτες κατέγραψαν επίσης η υποσαχάρια Αφρική, η Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και η Νοτιοανατολική Ασία.
Οι διαφορές αυτές συνδέονται με διαφορετική συχνότητα λοιμώξεων αλλά και με ανισότητες στην πρόσβαση σε εμβολιασμό, screening, διάγνωση και θεραπεία.
Με άλλα λόγια, η ιστορία αυτή δεν αφορά μόνο τη βιολογία.
Αφορά και την πρόσβαση στην υγεία.
Από τη θεραπεία του καρκίνου στην πρόληψή του
Η νέα μελέτη έρχεται να συμπληρώσει μια ακόμη μεγάλη ανάλυση του WHO και της IARC που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026.
Εκεί οι ερευνητές υπολόγισαν ότι περίπου 37% των νέων περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως το 2022 συνδέονταν με παράγοντες που μπορούν δυνητικά να προληφθούν, από το κάπνισμα και το αλκοόλ μέχρι λοιμώξεις, αυξημένο σωματικό βάρος, ατμοσφαιρική ρύπανση και υπεριώδη ακτινοβολία.
Η νέα μελέτη εστιάζει τώρα ειδικά στις λοιμώξεις και μεταφέρει ένα μήνυμα που ίσως είναι πολύ πιο σημαντικό από τον ίδιο τον αριθμό των 2,3 εκατομμυρίων περιστατικών: η αντιμετώπιση ορισμένων λοιμώξεων είναι ταυτόχρονα και πολιτική πρόληψης του καρκίνου.
Εμβολιασμός κατά του HPV και της ηπατίτιδας Β. Έλεγχος και θεραπεία του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού όπου ενδείκνυται. Διάγνωση και θεραπεία των χρόνιων ηπατιτίδων. Screening για προκαρκινικές αλλοιώσεις που προκαλούνται από τον HPV. Πρόληψη και αποτελεσματική θεραπεία του HIV.
Δεν πρόκειται για μελλοντικά σενάρια.
Πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για εργαλεία που υπάρχουν ήδη.
Το πραγματικό νέο δεν είναι ότι οι λοιμώξεις προκαλούν καρκίνο
Η επιστήμη γνωρίζει εδώ και δεκαετίες ότι συγκεκριμένοι ιοί, βακτήρια και παράσιτα μπορούν να συμμετέχουν στην ανάπτυξη κακοηθειών.
Το πραγματικά εντυπωσιακό στοιχείο της νέας ανάλυσης είναι η κλίμακα.
Ένας στους οκτώ νέους καρκίνους παγκοσμίως.
Και πίσω από αυτόν τον αριθμό βρίσκονται εκατομμύρια άνθρωποι, αλλά και μια τεράστια ευκαιρία για τη δημόσια υγεία.
Γιατί ίσως μία από τις σημαντικότερες μάχες κατά του καρκίνου να μη δίνεται μόνο στα ογκολογικά τμήματα και στα ερευνητικά εργαστήρια.
Δίνεται πολύ νωρίτερα.
Στον εμβολιασμό. Στον προληπτικό έλεγχο. Στην έγκαιρη διάγνωση. Στη θεραπεία μιας λοίμωξης πριν, χρόνια αργότερα, εξελιχθεί σε κάτι πολύ σοβαρότερο.
