Λίγο πριν ανέβει στη σκηνή του Lyceum Project στο Ωδείο Αθηνών, ο Αρμάντ Μαρί Λερουά μοιάζει να ενσαρκώνει μια σπάνια μορφή δημόσιου διανοουμένου: έναν επιστήμονα που μπορεί να συνδέει τη βιολογία της εξέλιξης με τη φιλοσοφία της αρχαίας Ελλάδας και τις πιο σύγχρονες συζητήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη.
Καθηγητής Εξελικτικής Αναπτυξιακής Βιολογίας στο Imperial College του Λονδίνου, συγγραφέας του πολυσυζητημένου Mutants και του The Lagoon: How Aristotle Invented Science, ο Λερουά έχει αφιερώσει την καριέρα του στη μελέτη του τρόπου με τον οποίο η ζωή οργανώνει την πληροφορία και παράγει πολυπλοκότητα. Για τον ίδιο, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μια ξένη τεχνολογία που εμφανίστηκε ξαφνικά στον κόσμο. Είναι το επόμενο κεφάλαιο μιας μακράς ιστορίας εξέλιξης της νοημοσύνης.
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στον δημοσιογράφο Λουκά Βελιδάκη και σ’ ερώτησή του για το τι προβλέπει να συμβεί τα επόμενα 10 – 20 χρόνια είπε:
«Να το πω πολύ απλά: πιστεύω ότι μέσα στα επόμενα 10 με 20 χρόνια, ανάλογα με το πού βρίσκεσαι, δεν θα υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που θα αποφασίζουν να κάνουν παιδιά χωρίς να έχουν πρώτα αλληλουχήσει το γονιδίωμά τους. Κι αν έχεις την αλληλουχία του γονιδιώματος των γονιών, μπορείς να το εξετάσεις για το ενδεχόμενο γενετικών νοσημάτων, μικρών και μεγάλων. Σε πάρα πολλές περιπτώσεις θα διαπιστώσεις ότι το έμβρυο, τα παιδιά σου, κινδυνεύουν από κάτι – και αυτό θα σε οδηγήσει στην προεμφυτευτική γενετική διάγνωση (PGD), που θα έχει ως αποτέλεσμα την εξάλειψη ορισμένων μεταλλάξεων. Όπως έχει ξανασυμβεί στο παρελθόν, αλλά σε πολύ ευρύτερη κλίμακα. Κι αυτό από μόνο του θα έχει ουσιαστική επίδραση στην πορεία της βιολογικής μας εξέλιξης. Είναι, κυριολεκτικά, μια μορφή εξέλιξης που θα γίνει εξαιρετικά διαδεδομένη».
Η νοημοσύνη ως εξελικτικό φαινόμενο
Η κεντρική θέση του Λερουά είναι ότι η νοημοσύνη δεν αποτελεί ένα μοναδικό ανθρώπινο προνόμιο αλλά ένα εξελικτικό φαινόμενο που εμφανίζεται σε διαφορετικές μορφές στη φύση. Από τα νευρικά δίκτυα των ζώων μέχρι τα πολιτισμικά συστήματα που δημιούργησαν οι ανθρώπινες κοινωνίες, η ζωή αναπτύσσει διαρκώς νέους τρόπους επεξεργασίας πληροφορίας.
Από αυτή την οπτική, τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα όπως το ChatGPT δεν είναι απλώς λογισμικό. Ανήκουν σε μια ευρύτερη ιστορία συστημάτων που μαθαίνουν, προσαρμόζονται και παράγουν νέες μορφές γνώσης. Η διαφορά είναι ότι, για πρώτη φορά, η εξέλιξη αυτών των συστημάτων δεν γίνεται βιολογικά αλλά τεχνολογικά.
Πότε η ΑΙ θα αποκτήσει δική της βούληση;
Ο Λερουά αποφεύγει τόσο τον τεχνολογικό ενθουσιασμό όσο και τις καταστροφολογικές προβλέψεις. Έχει υποστηρίξει ότι τα σημερινά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, όσο εντυπωσιακά κι αν είναι, δεν διαθέτουν πραγματικές επιθυμίες, στόχους ή συνείδηση. Παράγουν γλώσσα, όχι προθέσεις. Ωστόσο, θεωρεί πιθανό ότι στο μέλλον θα εμφανιστούν συστήματα με μεγαλύτερη αυτονομία. Η κρίσιμη στιγμή δεν θα είναι όταν μια μηχανή θα μπορεί να συνομιλεί πειστικά με έναν άνθρωπο, αλλά όταν θα αποκτήσει τη δυνατότητα να θέτει δικούς της στόχους και να τους επιδιώκει ανεξάρτητα. Τότε θα προκύψουν ερωτήματα που μέχρι πρόσφατα ανήκαν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας: μπορεί μια μηχανή να θεωρηθεί φορέας βούλησης; Μπορεί να έχει ευθύνη; Πώς θα συνυπάρξει με τους ανθρώπους;
Γιατί ο Αριστοτέλης θα θαύμαζε το ChatGPT;
Ίσως η πιο χαρακτηριστική θέση του Λερουά είναι η σύνδεση της τεχνητής νοημοσύνης με τον Αριστοτέλη. Ως μελετητής του αρχαίου φιλοσόφου, υποστηρίζει ότι ο Σταγειρίτης δεν θα αντιμετώπιζε το ChatGPT ως απειλή αλλά ως ένα θαυμαστό αντικείμενο μελέτης. Ο Αριστοτέλης ενδιαφερόταν πρωτίστως για την ταξινόμηση της γνώσης, την αναζήτηση μοτίβων και την κατανόηση των αιτιών των πραγμάτων. Ένα σύστημα που συγκεντρώνει τεράστιους όγκους ανθρώπινης γνώσης και μπορεί να συνομιλεί γι’ αυτήν θα αποτελούσε, κατά τον Λερουά, ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον πείραμα για τον πατέρα της εμπειρικής επιστήμης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Αριστοτέλης θα θεωρούσε μια τέτοια μηχανή σοφή. Στην αριστοτελική σκέψη, η αληθινή σοφία δεν είναι απλή συσσώρευση πληροφοριών αλλά η ικανότητα ορθής κρίσης και ηθικής επιλογής. Και εκεί, τουλάχιστον προς το παρόν, οι άνθρωποι εξακολουθούν να έχουν το προβάδισμα.
Η ηθική πέρα από τους αλγόριθμους
Η παρουσία του Λερουά στο Lyceum Project αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή η διοργάνωση επιχειρεί να επαναφέρει τον Αριστοτέλη στο επίκεντρο της συζήτησης για την ηθική της τεχνητής νοημοσύνης. Το εγχείρημα βασίζεται στην ιδέα ότι η αριστοτελική έννοια της ανθρώπινης ευημερίας, της αρετής και της φρόνησης μπορεί να προσφέρει χρήσιμα εργαλεία για τη ρύθμιση και την αξιολόγηση των νέων τεχνολογιών.
Για τον Λερουά, το μεγάλο ερώτημα δεν είναι αν οι μηχανές θα γίνουν εξυπνότερες από εμάς. Είναι αν οι άνθρωποι θα καταφέρουν να χρησιμοποιήσουν αυτή τη νέα μορφή νοημοσύνης με τρόπο που να υπηρετεί την ανθρώπινη ζωή. Και αυτό, όπως θα έλεγε ίσως και ο ίδιος ο Αριστοτέλης, είναι τελικά περισσότερο ζήτημα χαρακτήρα παρά τεχνολογίας.
Ο Αρμάντ Μαρί Λερουά είναι εξελικτικός βιολόγος στο Imperial College London, συγγραφέας και παρουσιαστής επιστημονικών ντοκιμαντέρ. Έγινε ευρύτερα γνωστός από τα βιβλία «Mutants» και «The Lagoon: How Aristotle Invented Science».
Πηγή: oxford-aiethics.ox.ac.uk
