324 εγχώρια κρούσματα στην Ελλάδα, 217 περιστατικά με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος και 30 θάνατοι. Το ECDC καταγράφει έντονη κυκλοφορία του ιού και αναμένει νέα κρούσματα στην Ευρώπη. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο πώς αντιμετωπίζουμε την έξαρση, αλλά εάν μπορούμε να προβλέπουμε πού θα εμφανιστεί ο κίνδυνος πριν φτάσει στον άνθρωπο.
Η Ελλάδα διανύει μια εξαιρετικά έντονη περίοδο μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του ΕΟΔΥ, έως τις 9 Σεπτεμβρίου 2026 είχαν καταγραφεί 324 εγχώρια κρούσματα λοίμωξης, από τα οποία τα 217 παρουσίασαν εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα. Οι θάνατοι έχουν φτάσει τους 30, όλοι σε ανθρώπους άνω των 65 ετών. Οι αριθμοί έχουν ιδιαίτερη σημασία: τα 324 περιστατικά έχουν ήδη ξεπεράσει τα 317 συνολικά κρούσματα που είχαν καταγραφεί το 2018, χρονιά που μέχρι σήμερα αποτελούσε σημείο αναφοράς για τη δραστηριότητα του ιού στην Ελλάδα.
Η Αττική στο επίκεντρο
Η εικόνα του 2026 παρουσιάζει ακόμη ένα χαρακτηριστικό που απαιτεί προσοχή: την ιδιαίτερα έντονη μετάδοση στην Αττική. Το ECDC, στην τελευταία μηνιαία αξιολόγησή του, επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει καταγράψει τον υψηλότερο αριθμό ανθρώπινων κρουσμάτων του ιού του Δυτικού Νείλου για αυτή την περίοδο του έτους. Ήδη έως τις 3 Σεπτεμβρίου, η Αττική συγκέντρωνε 162 περιστατικά, με την Ανατολική Αττική και τον Βόρειο Τομέα Αθηνών να εμφανίζουν ιδιαίτερα υψηλούς αριθμούς. Λίγες ημέρες αργότερα, τα δεδομένα του ΕΟΔΥ έδειξαν ότι η μετάδοση συνέχιζε να είναι έντονη. Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μια απομακρυσμένη ή περιορισμένη υγειονομική απειλή. Αφορά πλέον και το μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας.
Τα καταγεγραμμένα κρούσματα είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου
Ο αριθμός των 324 περιστατικών δεν αποτυπώνει το πραγματικό μέγεθος της κυκλοφορίας του ιού. Και αυτό γιατί η μεγάλη πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται από τον ιό του Δυτικού Νείλου δεν εμφανίζει συμπτώματα. Μόνο ένα μικρό ποσοστό θα παρουσιάσει σοβαρή νευρολογική νόσο. Αυτό σημαίνει ότι πίσω από κάθε ασθενή που φτάνει στο νοσοκομείο μπορεί να υπάρχει πολύ μεγαλύτερος αριθμός λοιμώξεων που δεν έχουν ποτέ διαγνωστεί. Το ίδιο το ECDC υπογραμμίζει ότι, επειδή οι περισσότερες λοιμώξεις είναι ασυμπτωματικές ή υποκλινικές, οι καταγεγραμμένοι αριθμοί αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μέρος της πραγματικής διασποράς.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό ερώτημα
Μπορούμε να γνωρίζουμε ότι ο ιός βρίσκεται σε μια περιοχή πριν εμφανιστεί ο πρώτος σοβαρά ασθενής άνθρωπος; Η απάντηση της επιστήμης είναι ότι διαθέτουμε ήδη πολλά από τα εργαλεία που μπορούν να μας οδηγήσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν εμφανίζεται ξαφνικά στον άνθρωπο. Ο φυσικός κύκλος μετάδοσής του περιλαμβάνει κυρίως πτηνά και κουνούπια. Η συστηματική εντομολογική επιτήρηση, η παρακολούθηση των πληθυσμών των κουνουπιών, ο εντοπισμός του ιού σε αυτά, τα μετεωρολογικά δεδομένα και η καταγραφή πιθανών εστιών αναπαραγωγής μπορούν να συνθέσουν μια πολύ πιο έγκαιρη εικόνα κινδύνου.
Ο καθηγητής Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Πέτρος Λιγοξυγκάκης επισημαίνει ότι οι ψεκασμοί αποτελούν σημαντικό μέτρο, αλλά δεν επαρκούν από μόνοι τους. Χρειάζεται συνεχής παρακολούθηση των πληθυσμών των κουνουπιών και των εστιών αναπαραγωγής τους, ενώ οι παρεμβάσεις πρέπει να ξεκινούν μήνες πριν εμφανιστεί το πρώτο ανθρώπινο κρούσμα. Αυτό αλλάζει τη συζήτηση. Γιατί η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται στην αντίδραση μετά την εμφάνιση των περιστατικών.
Από την καταγραφή στην πρόβλεψη
Η επόμενη πρόκληση για τη δημόσια υγεία είναι η μετάβαση από ένα σύστημα που κυρίως καταγράφει όσα έχουν ήδη συμβεί σε ένα σύστημα που μπορεί να εκτιμά πού αυξάνεται ο κίνδυνος. Θερμοκρασία, βροχοπτώσεις, στάσιμα ύδατα, πυκνότητα κουνουπιών, ανίχνευση του ιού στα έντομα, προηγούμενα ανθρώπινα κρούσματα, ανοσία του πληθυσμού και δεδομένα από ζώα και πτηνά μπορούν να συνδυαστούν σε μαθηματικά μοντέλα έγκαιρης προειδοποίησης. Ο στόχος δεν είναι να «μαντέψουμε» πού θα εμφανιστεί το επόμενο κρούσμα. Είναι να αναγνωρίζουμε εγκαίρως τις περιοχές στις οποίες συγκεντρώνονται οι παράγοντες κινδύνου και να παρεμβαίνουμε πριν ο ιός φτάσει στον άνθρωπο.
Δεν είναι μόνο ελληνικό πρόβλημα
Το 2026 είναι μια ιδιαίτερα έντονη χρονιά για τον ιό του Δυτικού Νείλου στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα δεδομένα του ECDC έως τις 10 Σεπτεμβρίου, 1.285 εγχώρια ανθρώπινα κρούσματα είχαν καταγραφεί σε 15 ευρωπαϊκές χώρες. Η Ιταλία είχε αναφέρει 590 και η Ελλάδα 319 περιστατικά στα δεδομένα που είχαν διαβιβαστεί στο ευρωπαϊκό σύστημα επιτήρησης. Το ECDC αναφέρει επίσης ότι η φετινή κυκλοφορία του ιού είναι έντονη τόσο στους ανθρώπους όσο και στα ζώα σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και ότι μπορούν να αναμένονται επιπλέον ανθρώπινα κρούσματα και ζωικές εξάρσεις τις επόμενες εβδομάδες. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η αντιμετώπιση του ιού του Δυτικού Νείλου δεν είναι πλέον μόνο εποχικό ζήτημα καταπολέμησης των κουνουπιών. Είναι ζήτημα σύγχρονης επιδημιολογικής επιτήρησης, κλιματικών δεδομένων, One Health και έγκαιρης πρόβλεψης.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι καθώς και όσοι έχουν ανοσοκαταστολή ή χρόνια υποκείμενα νοσήματα. Ο ΕΟΔΥ έχει ήδη προειδοποιήσει για την πολύ έντονη κυκλοφορία του ιού κατά τη φετινή περίοδο και συστήνει τη συνεπή εφαρμογή μέτρων προστασίας από τα κουνούπια σε ολόκληρη τη χώρα και όχι μόνο στις περιοχές όπου έχουν ήδη εμφανιστεί ανθρώπινα κρούσματα. Απωθητικά σώματος, σίτες, κατάλληλα ρούχα και απομάκρυνση στάσιμων νερών από αυλές, μπαλκόνια και εξωτερικούς χώρους παραμένουν απλά αλλά σημαντικά μέτρα ατομικής προστασίας.
Η πρόληψη πρέπει να προηγείται του ασθενούς
Το πιο ανησυχητικό μήνυμα από τη φετινή έξαρση ίσως δεν βρίσκεται μόνο στον αριθμό των κρουσμάτων. Βρίσκεται στο γεγονός ότι, παρά την επιστημονική γνώση και τα δεδομένα που διαθέτουμε, πολλές φορές ο άνθρωπος εξακολουθεί να λειτουργεί ως ο τελικός «συναγερμός» ότι ο ιός κυκλοφορεί έντονα σε μια περιοχή. Και αυτό είναι το μοντέλο που πρέπει σταδιακά να αλλάξει. Γιατί η πραγματική επιτυχία της δημόσιας υγείας δεν μετριέται μόνο από το πόσο γρήγορα αντιμετωπίζει μια έξαρση. Μετριέται και από το πόσο νωρίς μπορεί να προλάβει για να μετριάσει τις επιπτώσεις στον πληθυσμό
