Το πείραμα των 24 ωρών που μπορεί να μας δείξει πόσο εξαρτημένη έχει γίνει η καθημερινότητά μας από μια μικρή οθόνη
Γράφει η Νανά Παλαιτσάκη
Κλείστε το κινητό σας.
Όχι για όσο κάνετε μπάνιο. Όχι επειδή τελείωσε η μπαταρία. Όχι για τα είκοσι λεπτά μιας επαγγελματικής συνάντησης. Κλείστε το για μία ολόκληρη μέρα.
Αυτή η προτροπή, χωρίς να περάσουμε στην πράξη, αρκεί για να νιώσουμε «χαμένοι», αδύναμοι ακόμη και φοβισμένοι.
Ακόμη και όσοι από εμάς ζήσαμε την εποχή που όλα τα ραντεβού κλεινόντουσαν από το σταθερό τηλέφωνο του σπιτιού και μ’ έναν «μεταφυσικό» τρόπο, για τον εικοσάχρονο του 2026, συναντιόμασταν, εργαζόμασταν, πηγαίναμε κανονικά σε ραντεβού με τους γιατρούς και συντονιζόμασταν για εκδρομή ή για νυχτερινή έξοδο
Το κινητό τηλέφωνο, από χρήσιμο εργαλείο, έχει καταλήξει η μεγαλύτερη εξάρτηση μας. Χωρίς τον αγαπημένο μας μπορούμε, χωρίς το παιδί μας μπορούμε, χωρίς το κινητό, μοιάζουμε σαν το κουρδιστά αρκουδάκια που τους τελειώνει η μπαταρία και σιγά – σιγά ακινητοποιούνται.
Το smartphone μέσα σε ελάχιστα χρόνια κατάφερε κάτι εντυπωσιακό: συγκέντρωσε την καθημερινή ζωή ολάκερη. Επαφές, συναντήσεις, ταχυδρομείο, οικονομικές συναλλαγές, υπενθυμίσεις, social και το GPS για να φτάνουμε στο σημείο συνάντησης.
Επομένως, θα ήταν υπερβολικό να υποστηρίξει κανείς ότι όποιος δυσκολεύεται να αποχωριστεί το κινητό του είναι αυτομάτως «εθισμένος». Υπάρχουν πραγματικές πλέον πρακτικές ανάγκες.
Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στο «το χρειάζομαι» και στο «δεν αντέχω να μην το έχω».
Τι θα συνέβαινε αν το κλείναμε για 24 ώρες;
Ας υποθέσουμε ότι έχουμε ενημερώσει τους ανθρώπους που πρέπει, δεν περιμένουμε κάποια επείγουσα κλήση και έχουμε τη δυνατότητα να μείνουμε χωρίς smartphone για μία ημέρα.
Τι θα μας ενοχλούσε περισσότερο;
Η απουσία της επικοινωνίας ή η απουσία του ίδιου του τηλεφώνου;
Για αρκετούς ανθρώπους, οι πρώτες ώρες πιθανότατα θα συνοδεύονταν από μια σχεδόν αυτόματη κίνηση προς την τσέπη ή την τσάντα. Από την επιθυμία να δουν την ώρα, μια ειδοποίηση, τα νέα, τον καιρό ή απλώς να κάνουν ένα γρήγορο scroll χωρίς συγκεκριμένο λόγο.
Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο: πολλές φορές δεν ανοίγουμε πλέον το κινητό επειδή θέλουμε κάτι. Το ανοίγουμε επειδή έχουμε συνηθίσει να το ανοίγουμε.
Το άγχος ότι κάτι συμβαίνει ,χωρίς εμάς.
Στη σχέση μας με το κινητό υπάρχει και το γνωστό FOMO — Fear of Missing Out, ο φόβος δηλαδή ότι κάτι συμβαίνει και εμείς το χάνουμε.
Κάποιος έστειλε μήνυμα. Κάτι έγινε στη δουλειά. Μια είδηση κυκλοφόρησε.
Κάποιος ανέβασε κάτι.
Και όμως, αν το σκεφτούμε ψύχραιμα, για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας οι άνθρωποι μπορούσαν να είναι μη διαθέσιμοι για ώρες χωρίς αυτό να θεωρείται ούτε περίεργο ούτε επικίνδυνο.
Σήμερα η διαρκής διαθεσιμότητα έχει σχεδόν μετατραπεί σε κοινωνική υποχρέωση.
Αν ένας δικός μας άνθρωπος επιχειρήσει να μας τηλεφωνήσει περισσότερες από δύο φορές και δεν απαντήσουμε, θα στείλει στην συνέχεια μήνυμα, αν δεν απαντήσουμε στο μήνυμα, θα πάρει τον πρώτο κοινό γνωστό μας για να ρωτήσει πότε είχε την τελευταία επικοινωνία μαζί μας, αν εκείνος δηλώσει άγνοια, θα μας ξανακαλέσει, αν δεν μας βρει, θα μας ψάξει στην δουλειά, ή θα πάρει την θεία μας…Γενικώς η μη απόκρισή μας σε κλήσεις, σηματοδοτεί συναγερμό για όλους όσους έχουν εκπαιδευτεί από μάς ότι είμαστε συνήθως διαθέσιμοι.
Είναι φυσιολογικό να αγχωνόμαστε χωρίς κινητό;
Ένας βαθμός δυσφορίας είναι απολύτως κατανοητός, ιδιαίτερα όταν έχουμε οργανώσει ολόκληρη την καθημερινότητά μας γύρω από τη συσκευή.
Αυτό που αξίζει όμως να παρατηρήσουμε είναι η ένταση της αντίδρασής μας.
Αν γνωρίζουμε ότι όλα είναι καλά, δεν υπάρχει κάποια επείγουσα υποχρέωση και παρ’ όλα αυτά δεν μπορούμε να αφήσουμε το κινητό σε άλλο δωμάτιο ούτε για μισή ώρα χωρίς να αισθανόμαστε ανησυχία, ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε γιατί.
Δεν χρειάζεται να βάλουμε μόνοι μας την ταμπέλα του «εθισμού». Χρειάζεται όμως να παρατηρήσουμε τη συμπεριφορά.
Μπορούμε να φάμε χωρίς να κοιτάξουμε οθόνη; Μπορούμε να περιμένουμε δέκα λεπτά σε μια ουρά χωρίς να βγάλουμε το τηλέφωνο;
Μπορούμε να περπατήσουμε χωρίς ακουστικά, μηνύματα και notifications;
Μπορούμε να καθίσουμε μόνοι μας για μισή ώρα χωρίς καμία ψηφιακή διέγερση;
Και, ίσως το δυσκολότερο:
Μπορούμε απλώς να βαρεθούμε;
Χάσαμε ακόμη και το δικαίωμα στη βαρεμάρα
Παλαιότερα υπήρχαν αναγκαστικά κενά μέσα στην ημέρα. Περιμέναμε κάποιον κοιτάζοντας τον δρόμο. Καθόμασταν στο λεωφορείο. Πίναμε έναν καφέ μόνοι. Χαζεύαμε από ένα παράθυρο.
Ο εγκέφαλος είχε μικρές περιόδους χωρίς συνεχή εισροή καινούργιων πληροφοριών.
Σήμερα κάθε τέτοιο κενό μπορεί να γεμίσει μέσα σε δευτερόλεπτα.
Και ίσως αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα της ψηφιακής εποχής: δεν φοβόμαστε μόνο μήπως χάσουμε κάτι. Έχουμε αρχίσει να δυσκολευόμαστε να μείνουμε για λίγο μόνοι με τις σκέψεις μας.
Το πείραμα των 24 ωρών
Ίσως λοιπόν αξίζει ένα μικρό πείραμα. Όχι ως τιμωρία και όχι ως επίδειξη αυτοπειθαρχίας.
Επιλέξτε μια ημέρα χωρίς σοβαρές επαγγελματικές ή οικογενειακές υποχρεώσεις. Ενημερώστε τους κοντινούς σας ανθρώπους και αφήστε έναν εναλλακτικό τρόπο επικοινωνίας για πραγματική ανάγκη. Και κλείστε το κινητό.
Στη συνέχεια παρατηρήστε τον εαυτό σας.
Πόσες φορές το αναζητήσατε;
Πότε αισθανθήκατε περισσότερο άγχος;
Τι φοβηθήκατε ότι χάνετε;
Μετά από κάποιες ώρες νιώσατε μεγαλύτερη ανησυχία ή, αντίθετα, μια παράξενη ανακούφιση;
Και κυρίως: με τι γεμίσατε τον χρόνο που ξαφνικά εμφανίστηκε; Δεν χρειάζεται να πετάξουμε τα κινητά μας και η λύση δεν είναι να πιστέψουμε ότι η τεχνολογία είναι εχθρός.
Το κινητό είναι ένα εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο και σε πολλές περιπτώσεις προσφέρει ασφάλεια, πρόσβαση στη γνώση και δυνατότητες που πριν από λίγες δεκαετίες θα έμοιαζαν αδιανόητες.
Το ερώτημα είναι διαφορετικό:
Εμείς αποφασίζουμε πότε θα το χρησιμοποιήσουμε ή εκείνο έχει αρχίσει να αποφασίζει πότε θα ζητήσει την προσοχή μας;
Ίσως λοιπόν το πραγματικό τεστ να μην είναι καν οι 24 ώρες. Ας κάνουμε την αρχή μ’ ένα τέταρτο αποχής και στην συνέχεια με τριάντα λεπτά.
Αφήστε το κινητό στο σπίτι και πηγαίνετε μια βόλτα. Χωρίς να μπορείτε να φωτογραφίσετε αυτό που βλέπετε, χωρίς να μπορείτε να ελέγξετε ποιος σας έστειλε μήνυμα και χωρίς να γνωρίζει κανείς ανά πάσα στιγμή πού βρίσκεστε.
Αν αυτά τα τριάντα λεπτά μοιάζουν αδιανόητα, ίσως έχουμε ήδη πάρει την απάντηση στο ερώτημα του τίτλου.
Γιατί η τεχνολογία είναι πραγματικά χρήσιμη όταν μπορούμε να την αποχωριστούμε για λίγο και να συνεχίσουμε κανονικά τη ζωή μας.
