Γράφει Η Νανά Παλαιτσάκη
«Καλημέρα.»
Μια λέξη μόλις οκτώ γραμμάτων. Κι όμως, πολλές φορές αν την χρησιμοποιήσεις, προκαλείς αμηχανία. Αν χαιρετίσεις έναν άγνωστο στη γειτονιά, στο μονοπάτι ενός περιπάτου ή ακόμη και στην είσοδο μιας πολυκατοικίας, δεν είναι σπάνιο να εισπράξεις ένα βλέμμα του τύπου «Μήπως σε ξέρω;»
Δεν ήταν έτσι.
Θυμάμαι ότι κάθε χρόνο που πήγαινα με την μαμά μου στο Μεγάλο Χωριό, δίπλα στο Καρπενήσι, γιατί εκεί πέρασα 17 υπέροχα καλοκαίρια της παιδικής και εφηβικής μου ζωής, οι ντόπιοι καλημέριζαν ή καλησπέριζαν τους πάντες. Η «καλημέρα» είναι του Θεού, λέγανε οι παλιότεροι.
Συνάντησα την ίδια διάθεση χαμόγελου, στις «ψυχρές» όπως τις αποκαλούν χώρες της Κεντρικής Ευρώπης. Οι άνθρωποι ακόμη και σήμερα, όταν διασταυρώνονται στις αγορές είτε με τα παιδιά τους, είτε με τα σκυλιά τους, είτε στο τρέξιμο τους στα πάρκα, ανταλλάσσουν βλέμματα ευγένειας και χαιρετισμού.
Αυτή η συμπεριφορά δεν σήμαινε ούτε οικειότητα ούτε υποχρέωση. Σήμαινε απλώς ότι αναγνωρίζεις την παρουσία του άλλου ως ανθρώπου. Ένα χαμόγελο, μια καλημέρα, το να κρατήσεις την πόρτα ανοιχτή, να πεις «ευχαριστώ» ή «συγγνώμη», ήταν συμπεριφορές που έδειχναν ότι υπήρχε μια διάθεση σεβασμού στην παρουσία του ξένου, του γείτονα, του συνεργάτη ….
Σήμερα βλέπω ότι όλο και πιο συχνά συγκρουόμαστε με την αγένεια, η οποία δεν είναι μόνο η απουσία του χαιρετισμού. Είναι απρεπέστατες ερωτήσεις, που γίνονται με «άλλοθι» τον αυθορμητισμό που αποτελούν στην καλύτερη προσβολή
«Πληρώνεσαι καλά… η πάλι κορόιδο σε πιάσανε», «Το παιδί σου έρχεται σε βλέπει;» « Γιατί δεν έκανες και άλλο παιδί, κρίμα είναι», « Για πες μου επειδή εσύ ξέρεις, πόσο χρονών είναι η…»
Ακούς και σκέφτεσαι … Δεν σας κρύβω ότι πολλές φορές έχω θυμώσει, αλλά πρακτικά έχω επιλέξει να τρολάρω τον αγενή με μια απάντηση που δεν προλαβαίνει να την διαχειριστεί.
Νομίζω ότι στην ερώτηση «γιατί δεν έκανα δεύτερο παιδί» είχα πει ότι είμαι στην διαδικασία και μπορεί ήδη να είμαι έγκυος…
Η Αγένεια πάντως δεν εκφράζεται μόνο λεκτικά, εκφράζεται και με το ντύσιμο που επιλέγουμε. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν θέλουν ν’ αντιληφθούν ότι κάθε περίσταση που θα συμμετέχουν έχει τον δικό της χαρακτήρα. Σ’ ένα εργασιακό περιβάλλον, δεν είναι δυνατόν να μην είναι ο άλλος καθαρός. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν με το νερό πάρει διαζύγιο και γυναίκες και άντρες. Υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι το να φτύνουν μπροστά στους άλλους είναι κανονικό ή ενώ υπάρχει τασάκι στον εξωτερικό χώρο να πετάνε την γόπα στο έδαφος, ή να πηγαίνουν στο γραφείο με μαύρα νύχια ή να φοράνε σορτς με σαγιονάρες
Πίσω από τις καθημερινές συμπεριφορές αγένειας, κρύβεται κάτι πιο βαθύ
Ζούμε σε μια εποχή που εξυμνεί την αυθεντικότητα, συχνά όμως τη συγχέει με την απουσία φίλτρων. «Εγώ έτσι είμαι» έχει γίνει άλλοθι για να λέγονται ή να γίνονται πράγματα που παλαιότερα θα θεωρούνταν απλώς απρεπή. Η ειλικρίνεια, όμως, δεν είναι αντίθετη της διακριτικότητας. Και η αυθεντικότητα δεν αποκλείει τους καλούς τρόπους.
Η ευγένεια δεν περιορίζει την ελευθερία μας. Την κάνει συμβατή με την ελευθερία των άλλων.
Και τι κάνουμε όταν βρισκόμαστε απέναντι στην αγένεια;
Πρώτα απ’ όλα, δεν την αντιγράφουμε. Η αγένεια είναι μεταδοτική. Ένας απότομος άνθρωπος μπορεί εύκολα να μας κάνει κι εμάς απότομους, αν του επιτρέψουμε να καθορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα συμπεριφερθούμε.
Δεύτερον, βάζουμε όρια χωρίς επιθετικότητα. Σε μια αδιάκριτη ερώτηση δεν οφείλουμε απάντηση. Ένα απλό «Είναι κάτι προσωπικό» είναι αρκετό. Η ευγένεια δεν σημαίνει ότι επιτρέπουμε στους άλλους να εισβάλλουν στη ζωή μας.
Τρίτον, συνεχίζουμε να λέμε «καλημέρα», ακόμη κι αν δεν την ακούμε πάντα πίσω. Η αξία μιας ευγενικής πράξης δεν εξαρτάται από την ανταπόδοση. Εξαρτάται από το πως επιλέγουμε να είμαστε.
Ίσως δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη συμπεριφορά όλων γύρω μας. Μπορούμε όμως να διατηρήσουμε ζωντανή μια μικρή μορφή πολιτισμού που κάνει την καθημερινότητα πιο ανθρώπινη.
Γιατί η ευγένεια δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ούτε κατάλοιπο μιας άλλης εποχής.
Είναι μια συνειδητή επιλογή σεβασμού. Και ίσως σήμερα τη χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ.
