Γράφει η Δανάη Πατρικίου
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να φανταστούν τη ζωή τους χωρίς έναν σκύλο. Και υπάρχουν άλλοι που νιώθουν ότι μόνο μια γάτα θα μπορούσε πραγματικά να ταιριάξει στον τρόπο που ζουν και σχετίζονται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση ορισμένων γυναικών με τη γάτα τους. Μερικές μιλούν γι’ αυτήν σχεδόν σαν να πρόκειται για μέλος της οικογένειας: κοιμούνται μαζί της, της μιλούν, ανησυχούν όταν λείπουν από το σπίτι και αισθάνονται ότι το ζώο αντιλαμβάνεται τη διάθεσή τους καλύτερα από πολλούς ανθρώπους.
Είναι απλώς αγάπη για ένα κατοικίδιο ή η επιλογή της γάτας και κυρίως η έντονη συναισθηματική σύνδεση μαζί της μπορεί ν’ αποκαλύψει κάτι για την προσωπικότητα ενός ανθρώπου;
Οι «άνθρωποι της γάτας» και οι «άνθρωποι του σκύλου»
Η ψυχολογία έχει επιχειρήσει να εξετάσει αυτή τη διάκριση επιστημονικά.
Σε γνωστή μελέτη 4.565 ατόμων, οι συμμετέχοντες δήλωσαν αν θεωρούσαν τον εαυτό τους περισσότερο «άνθρωπο του σκύλου», «άνθρωπο της γάτας», και τα δύο ή κανένα από τα δύο και συμπλήρωσαν τεστ προσωπικότητας βασισμένο στο μοντέλο των Big Five.
Οι ερευνητές βρήκαν ορισμένες μέσες διαφορές. Όσοι αυτοπροσδιορίζονταν ως άνθρωποι του σκύλου εμφάνιζαν υψηλότερη εξωστρέφεια, προσήνεια και ευσυνειδησία, ενώ οι άνθρωποι της γάτας εμφάνιζαν κατά μέσο όρο μεγαλύτερη δεκτικότητα και υψηλότερα ποσοστά νευρώσεων. Οι διαφορές παρέμεναν ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη τις διαφορές φύλου μεταξύ των ιδιοκτητών κατοικιδίων.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι μπορούμε να «διαβάσουμε» τον χαρακτήρα κάποιου κοιτάζοντας το κατοικίδιό του. Αναφερόμαστε σε στατιστικές τάσεις σε μεγάλες ομάδες ανθρώπων και όχι για έναν κανόνα που εφαρμόζεται σε κάθε άτομο.
Γιατί, όμως, κάποιος επιλέγει τη γάτα;
Η ίδια η φύση της σχέσης είναι διαφορετική.
Ο σκύλος απαιτεί συνήθως περισσότερη εξωτερική δραστηριότητα: βόλτες, εκπαίδευση, πρόγραμμα και συχνότερη κοινωνική αλληλεπίδραση έξω από το σπίτι.
Η γάτα προσφέρει ένα διαφορετικό είδος συντροφικότητας. Μπορεί να βρίσκεται δίπλα στον άνθρωπο χωρίς να απαιτεί διαρκή αλληλεπίδραση. Διατηρεί μεγαλύτερη αυτονομία και η διαδραστικότητα με την ιδιοκτήτρια ή τον ιδιοκτήτη συχνά πραγματοποιείται με τους δικούς της όρους.
Έτσι, είναι εύλογο ένας άνθρωπος που εκτιμά την ανεξαρτησία, την ηρεμία, τον προσωπικό χώρο ή μια λιγότερο απαιτητική μορφή καθημερινής συντροφικότητας να αισθάνεται μεγαλύτερη συγγένεια με μια γάτα.
Αυτό όμως αποτελεί πιθανή ερμηνεία και όχι ψυχολογική διάγνωση.
Όταν μια γυναίκα είναι πολύ δεμένη με τη γάτα της
Εδώ τα πράγματα γίνονται περισσότερο ενδιαφέροντα.
Ένας πολύ ισχυρός δεσμός με μια γάτα δεν αποτελεί από μόνος του ένδειξη μοναξιάς, συναισθηματικού κενού ή ψυχολογικού προβλήματος.
Για πολλούς ανθρώπους, το κατοικίδιο λειτουργεί ως σταθερή πηγή συντροφικότητας, καθημερινής φροντίδας και συναισθηματικής ασφάλειας. Μάλιστα, έρευνα σε ιδιοκτήτες γατών και σκύλων έχει δείξει ότι η προσωπικότητα και η ψυχική ευεξία του ανθρώπου σχετίζονται με τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται ο δεσμός με το ζώο. Σε δείγμα 2.724 ιδιοκτητών κατοικιδίων, από τους οποίους το 92% ήταν γυναίκες, εκείνοι που παρουσιάζαν μεγαλύτερο ποσοστό νευρώσεων και χαμηλότερη ψυχική ευεξία συνδέθηκαν με περισσότερο αγχώδη προσκόλληση στο κατοικίδιο
Η σημαντική λέξη εδώ είναι «συνδέθηκαν».
Δεν μπορούμε να πούμε ότι η γάτα δημιουργεί αυτή την ψυχολογική κατάσταση. Ούτε ότι μια γυναίκα που λατρεύει τη γάτα της έχει υποχρεωτικά αυξημένο άγχος ή ότι είναι ευάλωτη ψυχολογικά.
Μπορεί να συμβαίνει και το αντίστροφο: ένας άνθρωπος που έχει μεγαλύτερη ανάγκη για συναισθηματική ασφάλεια να δημιουργεί ισχυρότερο δεσμό με το κατοικίδιό του.
Πότε η προσκόλληση αποκτά μεγαλύτερο ψυχολογικό ενδιαφέρον;
Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι «πόσο αγαπά τη γάτα της;», αλλά «ποια θέση έχει αυτή η σχέση μέσα στην υπόλοιπη ζωή της;»
Μια γυναίκα μπορεί να είναι εξαιρετικά δεμένη με τη γάτα της και ταυτόχρονα να έχει φίλους, σύντροφο, οικογένεια, εργασία, ενδιαφέροντα και μια πλούσια κοινωνική ζωή. Σε αυτή την περίπτωση, ο δεσμός με το ζώο είναι απλώς μία ακόμη σημαντική σχέση.
Περισσότερο ενδιαφέρον παρουσιάζεται όταν το ζώο αρχίζει να γίνεται σχεδόν αποκλειστική πηγή συναισθηματικής ασφάλειας: όταν οι ανθρώπινες σχέσεις αποφεύγονται συστηματικά, όταν ο αποχωρισμός από το κατοικίδιο προκαλεί δυσανάλογο άγχος ή όταν ολόκληρη η καθημερινότητα περιορίζεται για να μη διαταραχθεί η σχέση μαζί του.
Τι αποκαλύπτουν ειδικά οι έρευνες για τις γυναίκες;
Μια ενδιαφέρουσα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open εξέτασε 214, αφορούσε γυναίκες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας και τη σχέση τους ανάμεσα στην προσκόλληση στα κατοικίδια, το άγχος και την κατάθλιψη.
Συνολικά, η ισχυρότερη προσκόλληση σε κατοικίδιο συνδέθηκε με χαμηλότερο γενικευμένο άγχος. Όταν όμως οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τα είδη ζώων, η προσκόλληση στον σκύλο παρουσίασε σαφέστερες συσχετίσεις με χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης, ενώ για την προσκόλληση στη γάτα δεν βρέθηκαν αντίστοιχες στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις.
Αυτό είναι ακόμη μία υπενθύμιση ότι χρειάζεται προσοχή στις εύκολες ερμηνείες.
Μια μεγάλη συστηματική ανασκόπηση 116 μελετών για τον δεσμό ανθρώπου και κατοικιδίου κατέληξε σε μια αρκετά πιο σύνθετη εικόνα: άλλες μελέτες συνδέουν την ισχυρότερη προσκόλληση με καλύτερη ψυχική υγεία, άλλες με χειρότερη, πολλές βρίσκουν μικτά αποτελέσματα και αρκετές δεν βρίσκουν σημαντική σχέση.
Τελικά, τι αποκαλύπτει για μια γυναίκα η αγάπη της για τις γάτες;
Πολύ λιγότερα απ’ όσα θα ήθελαν τα στερεότυπα ,αλλά ίσως λίγο περισσότερα απ’ όσο νομίζουμε.
Η προτίμηση στη γάτα μπορεί να σχετίζεται, σε επίπεδο πληθυσμού, με ορισμένα χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Και ο τρόπος με τον οποίο ένας άνθρωπος δένεται με το κατοικίδιό του μπορεί πράγματι να αντικατοπτρίζει πλευρές του τρόπου με τον οποίο αναζητά ασφάλεια, συντροφικότητα και συναισθηματική εγγύτητα.
Δεν αποτελεί όμως ψυχολογικό τεστ.
Ίσως, λοιπόν, αντί να ρωτάμε «τι πρόβλημα έχει μια γυναίκα που είναι τόσο δεμένη με τη γάτα της;», η πιο ενδιαφέρουσα ερώτηση είναι:
Τι βρίσκει σε αυτή τη σχέση που είναι τόσο σημαντική για εκείνη;
Για κάποια μπορεί να είναι η ηρεμία. Για κάποια άλλη η τρυφερότητα χωρίς απαιτήσεις. Για άλλη η αίσθηση ότι φροντίζει και ταυτόχρονα φροντίζεται. Και για κάποια, απλώς, η χαρά του να ανοίγει την πόρτα του σπιτιού και να ξέρει ότι ένα μικρό πλάσμα την περιμένει.
Και αυτό, από μόνο του, δεν χρειάζεται καμία ψυχολογική ετικέτα.
Πηγές
- Gosling, S. D., Sandy, C. J. & Potter, J. (2010). Personalities of Self-Identified “Dog People” and “Cat People”. Anthrozoös, 23(3), 213–222. Μελέτη 4.565 συμμετεχόντων σχετικά με τις διαφορές προσωπικότητας μεταξύ ανθρώπων που αυτοπροσδιορίζονται ως «dog people» και «cat people».
- Ståhl, A. et al. (2023). Pet and owner personality and mental wellbeing associate with attachment to cats and dogs. iScience, 26(12), 108423. Μελέτη 2.724 ιδιοκτητών σχετικά με την προσωπικότητα, την ψυχική ευεξία και τον τρόπο προσκόλλησης σε γάτες και σκύλους.
