Η συστηματική σωματική άσκηση συνδέεται με μικρότερο κίνδυνο χρόνιων νοσημάτων, καλύτερη μεταβολική υγεία και αποτελεσματικότερη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Οι ακριβείς κυτταρικοί και μοριακοί μηχανισμοί που βρίσκονται πίσω από αυτές τις επιδράσεις, ωστόσο, δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανθρώπους που ασκούνται συστηματικά στην καθημερινή τους ζωή και όχι στο πλαίσιο ενός βραχυχρόνιου προγράμματος άσκησης.
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου (Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος), Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό Science Advances στις 18 Σεπτεμβρίου 2026 επιχειρεί να χαρτογραφήσει αυτή τη βιολογική προσαρμογή, συνδυάζοντας τη λεπτομερή ανάλυση του μεταβολικού προφίλ με τη μελέτη του ανοσοποιητικού συστήματος σε κυτταρικό επίπεδο.
Οι ερευνητές μελέτησαν 86 νεαρούς ενήλικες, εκ των οποίων 40 ασκούνταν συστηματικά και 46 ακολουθούσαν καθιστικό τρόπο ζωής. Ως συστηματική άσκηση ορίστηκε η προγραμματισμένη φυσική δραστηριότητα τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα, με συνολικά τουλάχιστον 150 λεπτά μέτριας ή 75 λεπτά έντονης άσκησης εβδομαδιαίως. Οι δύο ομάδες δεν παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές ως προς την ηλικία, τη διατροφή, το κάπνισμα, την κατανάλωση αλκοόλ ή τη διάρκεια του ύπνου.
Η πρώτη διαφορά ήταν ήδη ορατή στις συνήθεις βιοχημικές εξετάσεις. Τα άτομα που ασκούνταν εμφάνιζαν χαμηλότερη γλυκόζη νηστείας και τριγλυκερίδια και υψηλότερη HDL χοληστερόλη. Παράλληλα, καταγράφηκαν μεταβολές σε βιοχημικούς δείκτες που σχετίζονται με τον μεταβολισμό και την αντιοξειδωτική άμυνα.
Η βαθύτερη μεταβολομική ανάλυση αποκάλυψε όμως μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα. Από τα μόρια που διέφεραν μεταξύ των δύο ομάδων, η μεγάλη πλειονότητα των μεταβολιτών ήταν αυξημένη στους ασκούμενους, ενώ σχεδόν όλα τα λιπίδια που παρουσίαζαν διαφορά ήταν μειωμένα. Ενισχυμένες ήταν οδοί που σχετίζονται με τον κύκλο του Krebs, τον μεταβολισμό των αμινοξέων και την αντιοξειδωτική άμυνα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η αύξηση μεταβολιτών που συνδέονται με την οξείδωση των λιπαρών οξέων και την κετογένεση, υποδηλώνοντας αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του λίπους ως ενεργειακού υποστρώματος.
Αυξημένα ήταν επίσης μόρια που συμμετέχουν στην προστασία από το οξειδωτικό στρες, όπως η βεταΐνη, το 3-υδροξυανθρανιλικό οξύ και το 2-υδροξυβουτυρικό. Οι ερευνητές εντόπισαν ακόμη μεταβολές σε ουσίες που σχετίζονται με το εντερικό μικροβίωμα και τον μεταβολισμό των χολικών οξέων, γεγονός που υποδηλώνει ότι η προσαρμογή στη συστηματική άσκηση αφορά ένα ευρύτερο μεταβολικό δίκτυο.
Ιδιαίτερα σημαντικά ήταν τα ευρήματα στο ανοσοποιητικό σύστημα. Με ανάλυση περισσότερων από 1,3 εκατομμυρίων κυττάρων σε επίπεδο γονιδιακής έκφρασης και περισσότερων από 640.000 κυττάρων σε επίπεδο επιγενετικής ρύθμισης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η συστηματική άσκηση συνδέεται με εκτεταμένες λειτουργικές και επιγενετικές αλλαγές στα ανοσοκύτταρα.
Στα μονοκύτταρα παρατηρήθηκε ενίσχυση της επεξεργασίας και της παρουσίασης αντιγόνων, βασικών μηχανισμών για την αναγνώριση και την ενεργοποίηση της ανοσολογικής απόκρισης. Παράλληλα, μειώθηκε η δραστηριότητα μηχανισμών που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες, την υποξία και τη φλεγμονή. Οι μεταβολές αυτές δεν περιορίζονταν στη γονιδιακή έκφραση, αλλά αφορούσαν και τη ρύθμιση της ενεργοποίησης των γονιδίων, αναδεικνύοντας ένα ευρύτερο επιγενετικό αποτύπωμα της συστηματικής άσκησης στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.
Εξίσου ενδιαφέροντα ήταν τα ευρήματα στα κυτταροτοξικά CD8+ Τ λεμφοκύτταρα. Στα άτομα που ασκούνταν συστηματικά, τα κύτταρα αυτά εμφάνιζαν αυξημένη δραστηριότητα σε μηχανισμούς που σχετίζονται με την ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων, τη σηματοδότηση μέσω του Τ-κυτταρικού υποδοχέα, την απόκριση στην ιντερφερόνη-γ και την κυτταροτοξική τους δράση. Παρόμοιες μεταβολές παρατηρήθηκαν και στα ώριμα φυσικά φονικά κύτταρα, τα γνωστά NK cells, τα οποία εμφάνιζαν ενισχυμένη κυτταροτοξική λειτουργία, ενώ παράλληλα ήταν μειωμένα τα σήματα που σχετίζονται με τη φλεγμονή και το κυτταρικό στρες.
Η άσκηση φαίνεται μάλιστα να επηρεάζει όχι μόνο τη λειτουργία των επιμέρους ανοσοκυττάρων, αλλά και τον συντονισμό της ανοσολογικής απόκρισης. Στα άτομα που ασκούνταν συστηματικά ήταν ενισχυμένοι οι μηχανισμοί μέσω των οποίων τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα ενεργοποιούν τα Τ λεμφοκύτταρα, τόσο μέσω MHC-I όσο και μέσω MHC-II, ενώ ισχυρότερη ήταν και η σηματοδότηση μέσω της ιντερφερόνης-γ. Την ίδια στιγμή, ήταν μειωμένα ορισμένα σήματα που προάγουν τη φλεγμονώδη απόκριση, όπως εκείνα που σχετίζονται με την IL-6.
Η μελέτη επομένως περιγράφει κάτι πιο σύνθετο από μια απλή ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Η συστηματική άσκηση συνδέεται με ευρύτερες αλλαγές στον μεταβολισμό και στην ανοσολογική λειτουργία, οι οποίες ευνοούν την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των λιπαρών οξέων και την αντιοξειδωτική άμυνα, ενισχύουν την παρουσίαση των αντιγόνων και την κυτταροτοξική δράση των ανοσοκυττάρων και, παράλληλα, περιορίζουν μηχανισμούς που συνδέονται με τη χρόνια φλεγμονή.
Τα ευρήματα αυτά δίνουν μια νέα διάσταση σε όσα γνωρίζουμε εδώ και χρόνια για τα οφέλη της άσκησης. Η συστηματική φυσική δραστηριότητα δεν βελτιώνει μόνο τη φυσική κατάσταση και τη μεταβολική υγεία, αλλά φαίνεται να αφήνει ένα βαθύτερο μοριακό αποτύπωμα στον οργανισμό, επηρεάζοντας τον μεταβολισμό, την αντιοξειδωτική άμυνα και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Η νέα μελέτη έρχεται έτσι να φωτίσει τη βιολογική βάση ενός οφέλους που γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες και να δείξει ότι η άσκηση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους καθημερινούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν ευνοϊκά τη λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού.
