Ο Οκτώβριος, διεθνώς αναγνωρισμένος ως Breast Cancer Awareness Month – Pink October, αποτελεί έναν μήνα αφιερωμένο στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση για τον καρκίνο του μαστού. Στο πλαίσιο αυτό, η 13η Οκτωβρίου – Metastatic Breast Cancer Awareness Day – είναι ειδικά αφιερωμένη στις γυναίκες που ζουν με μεταστατικό καρκίνο του μαστού, αναδεικνύοντας τις ιδιαίτερες ανάγκες τους αλλά και τη σημαντική πρόοδο που έχει συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στην αντιμετώπιση της νόσου.
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ) αναφέρουν ότι η πρόγνωση του μεταστατικού καρκίνου του μαστού έχει αλλάξει σημαντικά. Η καλύτερη κατανόηση της βιολογίας του καρκίνου, η αναγνώριση νέων θεραπευτικών στόχων και η ανάπτυξη καινοτόμων φαρμάκων έχουν διευρύνει σημαντικά τις θεραπευτικές μας δυνατότητες. Για πολλές ασθενείς, η νόσος μπορεί πλέον να ελέγχεται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, με διαδοχικές αποτελεσματικές θεραπείες και με διατήρηση καλής ποιότητας ζωής.
Σήμερα, η επιλογή της θεραπείας δεν βασίζεται μόνο στο πού έχει εξαπλωθεί η νόσος, αλλά κυρίως στα βιολογικά και μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου. Οι ορμονικοί υποδοχείς, η έκφραση του HER2, η έκφραση του PD-L1, καθώς και μεταβολές σε γονίδια όπως τα ESR1, PIK3CA και BRCA1/2 αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα βιοδεικτών που μπορούν να επηρεάσουν ουσιαστικά τη θεραπευτική στρατηγική. Η δυνατότητα μοριακής ανάλυσης του όγκου και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, του κυκλοφορούντος καρκινικού DNA στο αίμα προσφέρει πλέον πρόσθετες πληροφορίες που μπορούν να καθορίσουν την επιλογή της επόμενης θεραπείας.
Στον ορμονοευαίσθητο, HER2-αρνητικό μεταστατικό καρκίνο του μαστού, οι αναστολείς CDK4/6 σε συνδυασμό με ενδοκρινική θεραπεία έχουν αλλάξει σημαντικά τη φυσική ιστορία της νόσου. Παράλληλα, νεότερες ενδοκρινικές θεραπείες και φάρμακα που στοχεύουν συγκεκριμένες μοριακές μεταβολές διευρύνουν τις επιλογές ακόμη και μετά την ανάπτυξη αντοχής στις αρχικές θεραπείες.
Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών είναι τα συζευγμένα αντισώματα – φάρμακα, τα γνωστά antibody-drug conjugates (ADCs). Πρόκειται για μία νέα γενιά θεραπειών που συνδυάζει την εκλεκτική στόχευση των καρκινικών κυττάρων με τη μεταφορά ενός ισχυρού κυτταροτοξικού παράγοντα. Τα ADCs έχουν ήδη μεταβάλει ουσιαστικά τη θεραπευτική προσέγγιση της HER2-θετικής και της HER2-low νόσου, αλλά και του τριπλά αρνητικού καρκίνου του μαστού, ενώ η έρευνα επεκτείνεται συνεχώς σε νέους θεραπευτικούς στόχους.
Στη HER2-θετική μεταστατική νόσο, οι νεότερες anti-HER2 θεραπείες έχουν επιτύχει σημαντική παράταση του ελέγχου της νόσου και της επιβίωσης, ακόμη και σε ασθενείς με εγκεφαλικές μεταστάσεις. Αντίστοιχα, στον μεταστατικό τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού, η ανοσοθεραπεία για κατάλληλα επιλεγμένες ασθενείς και τα νεότερα ADCs έχουν δημιουργήσει θεραπευτικές δυνατότητες που δεν υπήρχαν πριν από λίγα χρόνια.
Η θεραπεία, όμως, δεν είναι στατική. Ο καρκίνος μπορεί να μεταβάλλεται στην πορεία του και, υπό την πίεση των θεραπειών, να αναπτύσσει νέους μηχανισμούς αντίστασης. Για τον λόγο αυτό, η επαναξιολόγηση της βιολογίας της νόσου κατά την εξέλιξή της αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η επανάληψη της βιοψίας, όταν είναι εφικτή και κλινικά χρήσιμη, καθώς και ο κατάλληλος μοριακός έλεγχος μπορούν να αποκαλύψουν νέους θεραπευτικούς στόχους και να οδηγήσουν σε διαφορετικές επιλογές θεραπείας.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη συνεχή πρόοδο έχει η κλινική έρευνα. Πίσω από κάθε νέα θεραπεία που εντάσσεται σήμερα στην καθημερινή ογκολογική πρακτική βρίσκονται χρόνια έρευνας και η συμμετοχή ασθενών σε κλινικές μελέτες. Στις Ογκολογικές Μονάδες στις οποίες δραστηριοποιούμαστε, η συμμετοχή σε διεθνείς κλινικές μελέτες αποτελεί σημαντικό μέρος της επιστημονικής και κλινικής μας δραστηριότητας. Στον καρκίνο του μαστού βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές μελέτες που αξιολογούν νέες θεραπευτικές στρατηγικές, καινοτόμα φάρμακα και συνδυασμούς θεραπειών σε διαφορετικά στάδια και βιολογικούς υποτύπους της νόσου.
Μέσα από την κλινική έρευνα επιδιώκουμε όχι μόνο την πρόσβαση των ασθενών σε σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές, αλλά και την ενεργό συμμετοχή μας στη διαμόρφωση της Ογκολογίας της επόμενης ημέρας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη θεραπειών που μπορούν να υπερνικήσουν την αντοχή στις ήδη διαθέσιμες αγωγές, στην αξιοποίηση νέων βιοδεικτών και στην ακόμη μεγαλύτερη εξατομίκευση της θεραπείας. Η συμμετοχή σε μία κατάλληλη κλινική μελέτη δεν αποτελεί τελευταία επιλογή. Μπορεί να αποτελεί μία επιπλέον θεραπευτική δυνατότητα και, ταυτόχρονα, τη γέφυρα που συνδέει τη σημερινή θεραπεία με τις θεραπείες του αύριο.
Ο στόχος στη μεταστατική νόσο δεν περιορίζεται στη συρρίκνωση ενός όγκου ή στη βελτίωση μιας απεικονιστικής εξέτασης. Είναι ο μακροχρόνιος έλεγχος της νόσου, η παράταση της επιβίωσης και η διατήρηση της ποιότητας ζωής, με θεραπευτικές επιλογές προσαρμοσμένες τόσο στη βιολογία του όγκου όσο και στις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Η 13η Οκτωβρίου είναι αφιερωμένη στις γυναίκες που ζουν με μεταστατικό καρκίνο του μαστού και αποτελεί μια ευκαιρία να αναδείξουμε όχι μόνο τις ιδιαίτερες ανάγκες τους, αλλά και τη δυναμική της επιστημονικής προόδου. Μιας προόδου που μεταφράζεται σε περισσότερες θεραπευτικές επιλογές, αποτελεσματικότερες στρατηγικές και νέες δυνατότητες ακόμη και όταν η νόσος αναπτύσσει αντοχή στις προηγούμενες θεραπείες.
Η έρευνα συνεχίζεται και μαζί της διευρύνονται τα όρια του εφικτού. Για τις γυναίκες με μεταστατικό καρκίνο του μαστού, κάθε νέα θεραπευτική δυνατότητα μπορεί να σημαίνει περισσότερο χρόνο με τη νόσο υπό έλεγχο, αλλά κυρίως περισσότερο χρόνο ζωής με ποιότητα και προοπτική.
