Από την «κβαντική ιατρική» και τις υποσχέσεις αντιγήρανσης έως τις πρακτικές ευεξίας, ο καθηγητής Θάνος Δημόπουλος θέτει ένα κρίσιμο ζήτημα: πού τελειώνει η ευθύνη του πολίτη και πού αρχίζει η υποχρέωση της Πολιτείας να ελέγχει, να ενημερώνει και να προστατεύει.
Υπάρχει μια φράση που αλλάζει το κέντρο βάρους μιας συζήτησης η οποία, τις τελευταίες εβδομάδες, περιστρέφεται γύρω από «κβαντικές» θεραπείες, πλασμαφαιρέσεις, αντιγήρανση, longevity και πρακτικές ευεξίας.
Ο καθηγητής Θεραπευτικής–Αιματολογίας–Ογκολογίας του ΕΚΠΑ και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Θάνος Δημόπουλος, μιλώντας στο ΕΡΤnews Radio 105,8, έθεσε το ζήτημα με τρόπο που ξεπερνά την επιστημονική αντιπαράθεση γύρω από μία συγκεκριμένη θεραπεία:
«Δεν μπορεί να τα αφήσουμε όλα στην προσωπική ευθύνη των ανθρώπων».
Και ίσως εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο θέμα. Γιατί όταν ένας πολίτης περνά την πόρτα ενός ιατρείου, μιας κλινικής ή ενός κέντρου που του υπόσχεται «αντιγήρανση», «αποτοξίνωση», «κυτταρική αναζωογόνηση», «ευεξία» ή μια θεραπεία που συνοδεύεται από εντυπωσιακή επιστημονική ορολογία, το αυτονόητο είναι να εμπιστευθεί τον γιατρό.
Όταν η επιστημονική λέξη δεν σημαίνει επιστημονική θεραπεία
Ο καθηγητής Δημόπουλος έκανε μια ιδιαίτερα χρήσιμη διάκριση σχετικά με την πολυσυζητημένη «κβαντική ιατρική».
Η κβαντική φυσική είναι πραγματική επιστήμη και οι αρχές της έχουν συμβάλει σε σημαντικές τεχνολογικές εφαρμογές στην Ιατρική. Αυτό, όμως, δεν μετατρέπει αυτομάτως τον όρο «κβαντική ιατρική» σε αναγνωρισμένη ιατρική ειδικότητα ούτε τον «κβαντικό γιατρό» σε αναγνωρισμένο ιατρικό τίτλο.
Ο Θάνος Δημόπουλος χαρακτήρισε τον συγκεκριμένο συνδυασμό όρων νεολογισμό και επισήμανε ότι η σύνδεση μιας βασικής επιστήμης με μία υποτιθέμενη ιατρική ειδικότητα μπορεί να είναι αυθαίρετη.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται ένα από τα προβλήματα της σύγχρονης «γκρίζας» αγοράς της υγείας. Δεν υιοθετεί πάντοτε λέξεις και φράσεις που ακούγονται παράλογες. Αντίθετα, πολλές φορές χρησιμοποιεί πραγματικές λέξεις της επιστήμης: κύτταρα, βλαστοκύτταρα, πλάσμα, βιολογικοί μηχανισμοί, γονίδια, οξειδωτικό στρες, κβαντική φυσική.
Η ύπαρξη όμως ενός επιστημονικού όρου μέσα στην περιγραφή μιας υπηρεσίας δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι η συγκεκριμένη παρέμβαση είναι αποτελεσματική, ασφαλής ή εγκεκριμένη για τον σκοπό για τον οποίο διαφημίζεται.
Αντιγήρανση: άλλο έρευνα, άλλο υπόσχεση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η τοποθέτηση του καθηγητή για την αντιγήρανση.
Η βιολογία της γήρανσης αποτελεί απολύτως υπαρκτό και σημαντικό πεδίο της σύγχρονης έρευνας. Οι επιστήμονες μελετούν τους μηχανισμούς με τους οποίους γερνούν τα κύτταρα, τις βιοχημικές μεταβολές που συμβαίνουν και πιθανούς τρόπους παρέμβασης σε συγκεκριμένα μονοπάτια.
Υπάρχουν μάλιστα κλινικές μελέτες που διερευνούν τέτοιους μηχανισμούς.
Αυτό όμως απέχει πολύ από τον ισχυρισμό ότι σήμερα διαθέτουμε μια θεραπεία που μπορεί αποδεδειγμένα να «σταματήσει» ή να αναστρέψει τη γήρανση.
Ο καθηγητής ήταν σαφής: μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί κάποια παρέμβαση με ουσιαστικό αποτέλεσμα στην αναστολή της γήρανσης.
Αυτή είναι ίσως μια από τις σημαντικότερες διαχωριστικές γραμμές που πρέπει να μάθει να αναγνωρίζει ο πολίτης: άλλο «ερευνάται» και άλλο «αποδείχθηκε».
Άλλο μια υπόθεση που εξετάζεται σε εργαστήρια και κλινικές μελέτες και άλλο μια υπηρεσία που πωλείται σήμερα στον καταναλωτή ως θεραπεία. Η επιστήμη προχωρά ακριβώς επειδή αμφισβητεί, δοκιμάζει και αποδεικνύει. Η εμπορική υπόσχεση, αντίθετα, μπορεί να παρακάμψει όλα αυτά τα στάδια και να φτάσει κατευθείαν στον άνθρωπο που επιθυμεί να αισθανθεί καλύτερα, να παραμείνει νέος ή να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα υγείας.
Αλλά πόσα πρέπει να γνωρίζει ο ασθενής;
Εδώ η παρέμβαση Δημόπουλου γίνεται κατά τη γνώμη μας ιδιαίτερα σημαντική.
Είναι εύκολο, μετά από κάθε περιστατικό, να επαναλαμβάνεται η συμβουλή:
«Οι πολίτες πρέπει να ενημερώνονται».
Βεβαίως πρέπει.
Να ελέγχουν τον γιατρό τους. Να ζητούν ενημέρωση. Να ρωτούν για την επιστημονική τεκμηρίωση. Να ζητούν δεύτερη γνώμη όταν έχουν αμφιβολίες.
Όμως υπάρχει ένα όριο σε αυτό που μπορεί εύλογα να απαιτήσει μια οργανωμένη κοινωνία από τον ασθενή. Ο πολίτης δεν είναι γιατρός, ούτε ρυθμιστική αρχή, ούτε ελεγκτικός μηχανισμός. Δεν μπορεί να γνωρίζει όλες τις αναγνωρισμένες ιατρικές ειδικότητες. Δεν μπορεί να αξιολογεί μόνος του μια κλινική μελέτη.
Δεν είναι υποχρεωμένος να γνωρίζει εάν ένα μηχάνημα χρησιμοποιείται για εγκεκριμένη ένδειξη ή αν μια θεραπευτική πράξη που εφαρμόζεται στην Ιατρική για συγκεκριμένες παθήσεις έχει μετατραπεί σε εμπορική υπηρεσία για εντελώς διαφορετικό σκοπό.
Και δεν μπορεί να θεωρεί εκ προοιμίου ύποπτο κάθε ιατρείο στο οποίο μπαίνει.
Ακριβώς γι’ αυτό υπάρχουν οι θεσμοί. Ποιος ελέγχει πριν χρειαστεί να συμβεί κάτι;
Ο Θάνος Δημόπουλος αναφέρθηκε στην ανάγκη συγκεκριμένου πλαισίου αδειοδότησης για νοσοκομεία, κλινικές, πολυϊατρεία και μεμονωμένα ιατρεία, αλλά και ελέγχων στη λειτουργία τους.
Παράλληλα, επισήμανε την ανάγκη σαφούς ενημέρωσης από τους κατά τόπους Ιατρικούς Συλλόγους και τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο σχετικά με το ποιες είναι οι αναγνωρισμένες ειδικότητες και τι βρίσκεται εκτός των ορίων της συμβατικής, επιστημονικά τεκμηριωμένης ιατρικής.
Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών ζήτησε αυστηρότερο έλεγχο της ιατρικής διαφήμισης και της παρουσίας γιατρών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο για τις υπηρεσίες longevity και ανεξάρτητο εξειδικευμένο ελεγκτικό μηχανισμό για τον χώρο της Υγείας.
Είχε προηγηθεί τον Ιούλιο και προειδοποίηση του ΕΟΦ για τις λεγόμενες ενδοφλέβιες θεραπείες βιταμινών, οι οποίες προωθούνται με ισχυρισμούς περί «αποτοξίνωσης», «αντιγήρανσης», απώλειας βάρους ή ενίσχυσης του ανοσοποιητικού. Ο Οργανισμός είχε επισημάνει ότι τα ενέσιμα ή ενδοφλέβια αυτά διαλύματα δεν είναι συμπληρώματα διατροφής και ότι η διάθεσή τους χωρίς άδεια κυκλοφορίας φαρμάκου είναι παράνομη.
Επομένως, η συζήτηση έχει ήδη ξεπεράσει ένα μεμονωμένο περιστατικό.
Η «γκρίζα» ιατρική δεν είναι πάντα ψεύτικη ιατρική
Ίσως μάλιστα ο όρος «γκρίζα» να περιγράφει καλύτερα το πρόβλημα από τον όρο «ψευδοϊατρική».
Γιατί το πιο δύσκολο πεδίο δεν είναι πάντοτε εκεί όπου κάποιος προσφέρει κάτι ολοφάνερα ανύπαρκτο. Το πιο δύσκολο είναι όταν μια πραγματική ιατρική πράξη, μια πραγματική τεχνολογία ή ένα πραγματικό ερευνητικό πεδίο μεταφέρεται σε άλλη ένδειξη, παρουσιάζεται με διαφορετικές υποσχέσεις ή εμπορεύεται πριν υπάρξουν επαρκή δεδομένα για το όφελός του.
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση, για παράδειγμα, είναι πραγματική ιατρική διαδικασία με συγκεκριμένες ενδείξεις. Ο ίδιος ο καθηγητής Δημόπουλος έχει εξηγήσει ότι πρόκειται για διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα του ασθενούς και αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό, ενώ απαιτείται συνεχής παρακολούθηση κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της.
Το γεγονός ότι μια ιατρική τεχνική υπάρχει, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάθε χρήση της για «ευεξία», «detox» ή «αντιγήρανση» έχει αποδειχθεί αποτελεσματική.
Και αυτή είναι μια διάκριση που ο ασθενής δύσκολα μπορεί να κάνει μόνος του.
Από την ατομική ευθύνη στη θεσμική προστασία
Η προσωπική ευθύνη δεν καταργείται. Αλλά δεν μπορεί να μετατραπεί σε άλλοθι για την απουσία εποπτείας.
Όταν μια υπηρεσία προσφέρεται ως υπηρεσία υγείας, όταν παρέχεται σε ιατρικό περιβάλλον και όταν χρησιμοποιεί τη γλώσσα και το κύρος της επιστήμης, ο πολίτης δικαιολογημένα θεωρεί ότι κάποιος έχει ήδη ελέγξει τα βασικά.
Ότι ο επαγγελματίας έχει τα προσόντα που δηλώνει.
Ότι ο χώρος λειτουργεί νόμιμα.
Ότι η πράξη που πρόκειται να πραγματοποιηθεί επιτρέπεται να γίνεται εκεί.
Ότι υπάρχει η απαραίτητη υποδομή για την αντιμετώπιση μιας επιπλοκής.
Και ότι οι ισχυρισμοί που χρησιμοποιούνται για την προώθηση μιας θεραπείας δεν μπορούν να είναι ανεξέλεγκτοι.
Γι’ αυτό και η φράση του Θάνου Δημόπουλου αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
«Δεν μπορεί να τα αφήσουμε όλα στην προσωπική ευθύνη των ανθρώπων».
Το πραγματικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν ο πολίτης πρέπει να μάθει να αναγνωρίζει την παραπληροφόρηση.
Είναι αν ένα σύγχρονο σύστημα υγείας μπορεί να δημιουργήσει τους μηχανισμούς ώστε ο πολίτης να μη χρειάζεται να γίνει ερευνητής, γιατρός και ελεγκτής προτού αποφασίσει σε ποιον θα εμπιστευθεί το σώμα και την υγεία του.
Γιατί η ενημέρωση του ασθενούς είναι απαραίτητη. Η προστασία του, όμως, είναι και θεσμική υποχρέωση.
