Από τις σύνθετες ιατρικές πράξεις μέχρι τις ατεκμηρίωτες «διαγνώσεις» και τις υποσχέσεις ίασης, η Ένωση Ασθενών Ελλάδας επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος ελέγχει στην πράξη τι συμβαίνει πίσω από την πόρτα ενός ιατρείου; Η συζήτηση των τελευταίων ημερών γύρω από τη διενέργεια σύνθετων ιατρικών πράξεων σε ιδιωτικά ιατρεία ανέδειξε ένα ζήτημα που υπερβαίνει κατά πολύ μία συγκεκριμένη υπόθεση.
Πόσο προστατευμένος είναι στην πραγματικότητα ο ασθενής;
Όχι μόνο από μια λανθασμένη ιατρική απόφαση, αλλά από μια πράξη που μπορεί να πραγματοποιείται σε χώρο ο οποίος δεν διαθέτει τις απαιτούμενες προϋποθέσεις, από μια θεραπεία χωρίς επαρκώς τεκμηριωμένη ένδειξη ή από υποσχέσεις που παρουσιάζονται ως επιστημονικές χωρίς να είναι. Με ανακοίνωσή της στις 17 Σεπτεμβρίου, η Ένωση Ασθενών Ελλάδας παρεμβαίνει στη δημόσια συζήτηση, υπογραμμίζοντας ότι η ασφάλεια των ασθενών αποτελεί βασική προϋπόθεση του θεμελιώδους δικαιώματος στην προστασία της υγείας. Παράλληλα, ξεκαθαρίζει ότι η διερεύνηση της συγκεκριμένης υπόθεσης ανήκει στις αρμόδιες αρχές, μεταφέροντας όμως το ενδιαφέρον στο ευρύτερο και διαχρονικό πρόβλημα: την αποτελεσματική εποπτεία και την πρόληψη.
Μια νόμιμη θεραπεία δεν είναι αυτομάτως ασφαλής για όλους
Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης. Μια θεραπευτική μέθοδος μπορεί να είναι επιστημονικά αναγνωρισμένη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ενδείκνυται για κάθε ασθενή, ούτε ότι μπορεί να πραγματοποιείται οπουδήποτε και υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Η Ένωση τονίζει ότι κάθε ιατρική πράξη πρέπει να βασίζεται σε τεκμηριωμένη ένδειξη και σε εξατομικευμένη εκτίμηση του πιθανού οφέλους και των κινδύνων.
Όταν μάλιστα πρόκειται για σύνθετες ή επεμβατικές πράξεις, απαιτούνται κατάλληλα καταρτισμένοι επαγγελματίες υγείας, αδειοδοτημένος χώρος για τις συγκεκριμένες υπηρεσίες, επαρκής στελέχωση και εξοπλισμός, παρακολούθηση του ασθενούς και δυνατότητα άμεσης αντιμετώπισης ενδεχόμενων επιπλοκών. Αυτό αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να τίθεται το ερώτημα. Δεν αρκεί να ρωτάμε: «Είναι αναγνωρισμένη αυτή η θεραπεία;» Χρειάζεται να ρωτάμε επίσης: «Υπήρχε ένδειξη να γίνει στον συγκεκριμένο άνθρωπο; Ποιος την πραγματοποίησε; Πού πραγματοποιήθηκε; Υπήρχαν οι προϋποθέσεις για να αντιμετωπιστεί μια επιπλοκή;»
Το μεγάλο ζήτημα των ελέγχων
Η ανακοίνωση προχωρά ακόμη περισσότερο, θέτοντας ένα θεσμικό ζήτημα: την ανάγκη επαναφοράς του Σώματος Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας και Πρόνοιας (ΣΕΥΥΠ). Η Ένωση Ασθενών τάσσεται υπέρ ενός εξειδικευμένου ελεγκτικού μηχανισμού με σαφείς αρμοδιότητες, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και επαρκείς πόρους. Και δεν αναφέρεται απλώς στον έλεγχο μιας άδειας. Ζητά τακτικούς αλλά και αιφνιδιαστικούς ελέγχους για τις υπηρεσίες που πράγματι παρέχονται, τον εξοπλισμό και τις συνθήκες λειτουργίας, καθώς και παρακολούθηση της συμμόρφωσης μετά τη διαπίστωση παραβάσεων. Η διάκριση είναι σημαντική. Γιατί άλλο είναι να διαθέτει ένας χώρος άδεια λειτουργίας και άλλο να ελέγχεται εάν οι πράξεις που πραγματοποιούνται μέσα σε αυτόν αντιστοιχούν πράγματι σε όσα επιτρέπει η άδεια.
Το QR code δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον έλεγχο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η θέση της Ένωσης απέναντι στην εξαγγελθείσα ψηφιακή εφαρμογή μέσω της οποίας ο πολίτης, σαρώνοντας έναν κωδικό QR, θα μπορεί να ενημερώνεται για την αδειοδότηση ενός ιατρείου. Η πρωτοβουλία αξιολογείται θετικά, αλλά τίθεται μία κρίσιμη προϋπόθεση: η πληροφορία πρέπει να είναι επικαιροποιημένη, κατανοητή και να δείχνει όχι απλώς ότι «υπάρχει άδεια», αλλά ποιες ακριβώς υπηρεσίες καλύπτει η συγκεκριμένη άδεια. Και, κυρίως, η ψηφιακή ενημέρωση του πολίτη δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον πραγματικό έλεγχο. Η ευθύνη για τη νομιμότητα και την ασφάλεια των υπηρεσιών εξακολουθεί να ανήκει στους παρόχους και στις αρμόδιες αρχές.
Ο ασθενής έχει δικαίωμα να ρωτήσει
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη πλευρά: η ενημέρωση του ίδιου του ανθρώπου που πρόκειται να υποβληθεί σε μια θεραπεία. Πριν από οποιαδήποτε παρέμβαση, σύμφωνα με την Ένωση Ασθενών, ο ασθενής δικαιούται να γνωρίζει τον σκοπό της, την επιστημονική τεκμηρίωσή της, το αναμενόμενο όφελος, τους πιθανούς κινδύνους, τις εναλλακτικές επιλογές και το κόστος. Δικαιούται επίσης να γνωρίζει την ιδιότητα του επαγγελματία υγείας και την καταλληλότητα του χώρου. Και έχει δικαίωμα σε κάτι που συχνά ξεχνάμε: στον χρόνο. Χρόνο να ρωτήσει. Χρόνο να σκεφτεί. Χρόνο, εφόσον το επιθυμεί, να αναζητήσει δεύτερη γνώμη.
Όταν η αγωνία γίνεται αγορά
Ίσως όμως το πιο ανθρώπινο —και ταυτόχρονα πιο ανησυχητικό— σημείο της ανακοίνωσης βρίσκεται αλλού. Ένας άνθρωπος που αντιμετωπίζει μια σοβαρή ασθένεια δεν λειτουργεί πάντοτε ως ψύχραιμος καταναλωτής υπηρεσιών. Φοβάται. Αναζητά ελπίδα. Θέλει να ακούσει ότι υπάρχει ακόμη μία λύση. Και ακριβώς εκεί μπορεί να δημιουργηθεί το έδαφος για εκμετάλλευση.
Η Ένωση προειδοποιεί για την καλλιέργεια φόβου, τις ατεκμηρίωτες «διαγνώσεις» και την πίεση για άμεση αποδοχή δαπανηρών παρεμβάσεων. Τέτοιες πρακτικές μπορεί όχι μόνο να προκαλέσουν σημαντική οικονομική επιβάρυνση, αλλά ακόμη και να καθυστερήσουν ή να επηρεάσουν την αναγκαία θεραπεία. Αντίστοιχη προσοχή ζητείται για βότανα, συμπληρώματα διατροφής και άλλα σκευάσματα, καθώς ενδέχεται να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες ή αλληλεπιδράσεις με φάρμακα. Η σύσταση είναι σαφής: προηγείται η συμβουλή του θεράποντος ιατρού και του φαρμακοποιού.
Και το διαδίκτυο;
Σήμερα η αγορά της «θεραπείας» δεν περιορίζεται στους φυσικούς χώρους.
Ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να μετατρέψουν έναν θεραπευτικό ισχυρισμό σε μήνυμα που φτάνει μέσα σε λίγες ώρες σε χιλιάδες ανθρώπους. Γι’ αυτό και η Ένωση ζητά από τον ΕΟΦ και τους αρμόδιους ελεγκτικούς φορείς αποτελεσματικότερη εποπτεία τόσο της διάθεσης προϊόντων όσο και των θεραπευτικών ισχυρισμών που προβάλλονται online. Ζητά επίσης έγκαιρη παρέμβαση όταν διαπιστώνονται παραβάσεις και σαφείς, προσβάσιμες διαδικασίες για την υποβολή και τη διερεύνηση καταγγελιών.
Δεν μπορεί να είναι ευθύνη μόνο του ασθενούς
Είναι εύκολο, όταν κάτι πάει στραβά, να αναρωτηθούμε: «Γιατί πήγε εκεί; Γιατί το πίστεψε; Γιατί δεν ρώτησε; Γιατί δεν πήρε δεύτερη γνώμη;» Όμως η προστασία της υγείας δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ικανότητα κάθε ανθρώπου να αναγνωρίζει μόνος του ποια θεραπεία είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη, ποιος επαγγελματίας έχει τα κατάλληλα προσόντα και ποιος χώρος διαθέτει τη σωστή άδεια.
Η ενημέρωση του πολίτη είναι απαραίτητη. Δεν αποτελεί όμως υποκατάστατο της εποπτείας. Αυτό είναι και το κεντρικό μήνυμα που προκύπτει από τη σημερινή παρέμβαση της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας: χρειάζεται ταυτόχρονα ενίσχυση της εγγραμματοσύνης υγείας, ευθύνη των παρόχων και αποτελεσματικός έλεγχος από την Πολιτεία.
Και ίσως τελικά αυτή να είναι η σημαντικότερη ερώτηση που άνοιξε η συζήτηση των τελευταίων ημερών: Όχι μόνο εάν μια θεραπεία μπορεί να γίνει, αλλά ποιος διασφαλίζει ότι πρέπει να γίνει, ότι γίνεται εκεί όπου πρέπει, από εκείνον που πρέπει και με τις προϋποθέσεις που απαιτούνται για να είναι ασφαλής.
