Όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα γεγονότα, μπορούμε να αλλάξουμε τη στάση μας.
Υπάρχουν εποχές που η ζωή μοιάζει να απαιτεί από εμάς μια «χαρούμενη απόδοση». Να είμαστε καλά, να είμαστε κοινωνικοί, να δείχνουμε ευγνωμοσύνη, να “ανταποκρινόμαστε”. Οι γιορτές, με τον δικό τους συμβολισμό και τις προσδοκίες που κουβαλούν, συχνά εντείνουν αυτή την πίεση.
Κι όμως, πολλοί άνθρωποι αυτές τις ημέρες νιώθουν κάτι άλλο:
μια σιωπηλή θλίψη, μια εσωτερική μοναξιά, μια διάχυτη κόπωση, μια αίσθηση ότι κάτι λείπει.
Σε τέτοιες στιγμές, ο Viktor Frankl επιστρέφει ως μια διαχρονική φωνή. Όχι επειδή προσφέρει εύκολες λύσεις, αλλά επειδή προτείνει κάτι βαθιά ανθρώπινο:
ότι μπορούμε να αντέξουμε σχεδόν τα πάντα, όταν υπάρχει λόγος.
Ποιος ήταν ο Viktor Frankl
Ο Frankl (1905–1997) ήταν Αυστριακός νευρολόγος, ψυχίατρος και ιδρυτής της λογοθεραπείας (logotherapy), μιας ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης που τοποθετεί στο κέντρο της ανθρώπινης ύπαρξης την αναζήτηση νοήματος.
Ο ίδιος έζησε την πιο σκοτεινή εκδοχή της ανθρώπινης εμπειρίας: επέζησε από στρατόπεδα συγκέντρωσης κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από αυτή την εμπειρία, δεν έγραψε ένα βιβλίο απελπισίας. Έγραψε ένα βιβλίο ψυχικής ανθεκτικότητας.
Η βασική του ιδέα είναι απλή αλλά απαιτητική:
Δεν μπορούμε πάντα να επιλέξουμε τις συνθήκες. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε τη στάση μας απέναντί τους.
Το νόημα δεν είναι “ευτυχία”
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία στον Frankl είναι ότι δεν υπόσχεται ευτυχία ως στόχο. Αντίθετα, η ευτυχία —λέει— είναι συχνά αποτέλεσμα, όχι σκοπός.
Ο άνθρωπος δεν είναι φτιαγμένος για να κυνηγά αδιάκοπα την ευχαρίστηση. Είναι φτιαγμένος για να αναζητά σκοπό.
Και αυτό το νόημα δεν είναι απαραίτητα κάτι «μεγάλο». Μπορεί να είναι:
- η φροντίδα ενός ανθρώπου
- μια δουλειά που υπηρετεί κάτι ουσιαστικό
- ένα παιδί, μια σχέση, μια ιδέα
- μια πράξη αξιοπρέπειας
- ακόμα και μια απόφαση: να μην εγκαταλείψω τον εαυτό μου
Η ψυχική ανθεκτικότητα ως εσωτερική στάση
Ο Frankl μας θυμίζει ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι πάντα δύναμη. Μερικές φορές είναι:
- επιμονή
- ηρεμία
- ένα μικρό «ναι» στη ζωή, ακόμη και όταν πονάει
Η λογοθεραπεία μιλά για τρεις βασικούς δρόμους προς το νόημα:
- Μέσα από αυτό που δημιουργούμε ή προσφέρουμε
Ένα έργο, μια πράξη, μια συμβολή. - Μέσα από αυτό που αγαπάμε ή βιώνουμε
Ένα πρόσωπο, μια σχέση, μια εμπειρία ομορφιάς. - Μέσα από τον τρόπο που στεκόμαστε στον πόνο
Όχι ως ηρωισμός, αλλά ως επιλογή αξιοπρέπειας.
Και εδώ βρίσκεται κάτι βαθιά ρεαλιστικό:
το νόημα δεν σημαίνει ότι δεν υποφέρουμε.
Σημαίνει ότι ο πόνος μας δεν είναι άδειος.
Οι γιορτές ως καθρέφτης νοήματος
Οι γιορτές δεν είναι απλώς ημερομηνίες. Είναι καθρέφτης.
Μας φέρνουν πιο κοντά στο ερώτημα:
Ζω όπως θα ήθελα να ζω;
Είμαι σε σχέση με αυτό που έχει σημασία;
Τι κρατάω μέσα μου όταν όλα γύρω είναι θόρυβος;
Και αν οι γιορτές μάς φέρνουν θλίψη, ίσως δεν είναι ένδειξη αδυναμίας. Ίσως είναι σημάδι ότι η ψυχή ζητά νόημα, όχι εντυπώσεις.
Ένα ήσυχο συμπέρασμα
Ο Frankl δεν μας λέει ότι θα “φτιάξουν όλα”.
Μας λέει ότι μπορούμε να ζήσουμε με αλήθεια.
Ότι η ζωή εξακολουθεί να έχει ερωτήματα ακόμη και στις δύσκολες περιόδους — και ότι η απάντηση δεν βρίσκεται πάντα σε αυτό που συμβαίνει, αλλά σε αυτό που επιλέγουμε να γίνουμε.
Και ίσως, μέσα στις γιορτές, αυτή να είναι η πιο ήρεμη μορφή ελπίδας:
Να βρίσκουμε νόημα, ακόμη και όταν δεν βρίσκουμε εύκολα χαρά.
Να κρατάμε την αξιοπρέπεια ως φως.
Και να θυμόμαστε ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι σκληρότητα — είναι σχέση με τη ζωή.
