Τα τελευταία χρόνια, ακούμε όλο και συχνότερα όρους όπως : εναλλακτικές θεραπείες, κβαντική ιατρική, ολιστικές αντιγηραντικές θεραπείες, σαμανική ιατρική.
Υπάρχει επιστημονική τεκμηρίωση άραγε, τι παραμένει υπό διερεύνηση και πότε μια «εναλλακτική θεραπεία» μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις στον ασθενή;
Εξαιτίας της μεγάλης δημοσιότητας που έχει λάβει μια συγκεκριμένη υπόθεση, δύο όροι εμφανίστηκαν στο ευρύτερο κοινό: «Σαμανική Ιατρική» και «Κβαντική Ιατρική».
Δεν είναι σκοπός αυτού του άρθρου να σχολιάσει τη συγκεκριμένη υπόθεση, ούτε πολύ περισσότερο, να επιχειρήσει οποιαδήποτε σύνδεση ανάμεσα σε θεραπευτικές πρακτικές και σε ένα γεγονός για το οποίο αρμόδιοι να αποφανθούν είναι οι ειδικοί και οι αστυνομικές αρχές.
Υπάρχει όμως ένα διαφορετικό και ουσιαστικό ερώτημα:
Όταν ένας πολίτης διαβάζει ότι κάποιος ασχολείται με τη «Σαμανική» ή την «Κβαντική Ιατρική», γνωρίζει πραγματικά τι σημαίνουν αυτοί οι όροι;
Και κυρίως: πώς μπορεί να ξεχωρίσει μια επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία από μια συμπληρωματική πρακτική ή από έναν ισχυρισμό που απλώς χρησιμοποιεί επιστημονική ορολογία;
Ας ξεκινήσουμε από την Σαμανική Ιατρική
Ο σαμανισμός έχει ιστορία αιώνων και συναντάται σε διαφορετικές παραδοσιακές κοινωνίες και πολιτισμούς. Συνδέεται με μια κοσμοθεωρία στην οποία η σωματική, ψυχική και πνευματική κατάσταση του ανθρώπου αντιμετωπίζονται ως αλληλένδετες.
Οι πρακτικές που περιγράφονται ως «shamanic healing» μπορεί να περιλαμβάνουν τελετουργίες, μουσική ή ρυθμικούς ήχους, διαλογιστικές καταστάσεις και άλλες πνευματικές πρακτικές.
Η πολιτισμική και ανθρωπολογική σημασία αυτών των παραδόσεων είχε και έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Η κλινική αποτελεσματικότητα όμως ως ιατρικής θεραπείας είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Σε αυτόν τον τομέα η επιστημονική βιβλιογραφία είναι εξαιρετικά περιορισμένη.
Πρόσφατη ανασκόπηση της ιατρικής βιβλιογραφίας για τη σαμανική θεραπευτική ως κλινική παρέμβαση εντόπισε μόλις 16 δημοσιεύσεις, μεταξύ των οποίων μία κλινική δοκιμή, δύο σειρές περιστατικών και δέκα αναφορές περιστατικών. Οι ίδιοι οι ερευνητές καταλήγουν ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να αποσαφηνιστούν πιθανά οφέλη.
Αυτό έχει μεγάλη σημασία.
Το γεγονός ότι μια πρακτική μπορεί να προσφέρει σε κάποιον αίσθημα ευεξίας, ανακούφισης ή πνευματικής υποστήριξης δεν αρκεί για να θεωρηθεί αποδεδειγμένη θεραπεία μιας νόσου.
Πάμε τώρα στην «Κβαντική Ιατρική»
Εδώ τα πράγματα γίνονται περισσότερο περίπλοκα.
Γιατί η κβαντική φυσική είναι πραγματική επιστήμη.
Και υπάρχει επίσης ένας πραγματικός επιστημονικός κλάδος που ονομάζεται quantum biology – κβαντική βιολογία.
Οι επιστήμονες μελετούν εάν και με ποιους μηχανισμούς κβαντικά φαινόμενα συμμετέχουν σε συγκεκριμένες βιολογικές διαδικασίες. Στη διεθνή βιβλιογραφία έχουν, για παράδειγμα, διερευνηθεί κβαντικά φαινόμενα στη φωτοσύνθεση και στη μαγνητική αίσθηση ορισμένων ζώων, ενώ η σχετική έρευνα συνεχίζεται.
Αυτό όμως δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με οτιδήποτε παρουσιάζεται στο κοινό ως «κβαντική θεραπεία» ή «κβαντική ιατρική».
Η ύπαρξη της κβαντικής φυσικής και της κβαντικής βιολογίας δεν αποδεικνύει την αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας μόνο και μόνο επειδή η περιγραφή της περιλαμβάνει τη λέξη «κβαντική».
Για κάθε συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδο το ερώτημα παραμένει ακριβώς το ίδιο:
Έχει δοκιμαστεί; Σε πόσους ανθρώπους; Με ποια μεθοδολογία; Σε σύγκριση με τι; Τα αποτελέσματα αναπαράχθηκαν από ανεξάρτητους ερευνητές; Πόσο ασφαλής είναι ως θεραπευτική επιλογή;
Η λέξη «επιστημονικό» δεν αποτελεί απόδειξη
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μήνυμα. Η σύγχρονη ιατρική δεν χαρακτηρίζει μια θεραπεία αποτελεσματική επειδή η θεωρία της ακούγεται πειστική. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση.
Μια υπόθεση μπορεί να είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και να αξίζει να ερευνηθεί. Από εκεί όμως μέχρι να αποδειχθεί ότι μια παρέμβαση προσφέρει πραγματικό κλινικό όφελος υπάρχει μεγάλη απόσταση.
Το αμερικανικό National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH), που ανήκει στα National Institutes of Health, επισημαίνει ότι πριν χρησιμοποιηθεί μια συμπληρωματική προσέγγιση πρέπει να εξετάζονται οι επιστημονικές μελέτες για την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά της.
Και κάνει μία ακόμη κρίσιμη διάκριση:
«Συμπληρωματική» δεν σημαίνει «εναλλακτική».
Μια μη συμβατική πρακτική μπορεί να χρησιμοποιείται μαζί με τη συμβατική ιατρική. Όταν όμως χρησιμοποιείται αντί για την αποδεδειγμένη ιατρική θεραπεία, η κατάσταση είναι διαφορετική.
Το NCCIH προειδοποιεί ότι μια μη αποδεδειγμένη πρακτική δεν πρέπει να αποτελεί λόγο για να αναβάλλεται η επίσκεψη στον γιατρό ή να αντικαθίσταται μια τεκμηριωμένη θεραπεία, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες.
Πότε πρέπει να γινόμαστε επιφυλακτικοί;
Όχι όταν ακούμε απλώς ότι κάτι είναι «εναλλακτικό».
Η επιστήμη δεν απορρίπτει μια ιδέα επειδή είναι καινούργια ή επειδή προέρχεται από μια παραδοσιακή πρακτική. Τη δοκιμάζει.
Η επιφύλαξη πρέπει να αρχίζει όταν μια μέθοδος συνοδεύεται από μεγάλες θεραπευτικές υποσχέσεις χωρίς αντίστοιχα ισχυρά δεδομένα.
Ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται εντυπωσιακές έννοιες «ενέργεια», «συχνότητες», «κβαντικό πεδίο», «αποτοξίνωση», «ενεργειακή εξισορρόπηση» χωρίς να εξηγείται με σαφήνεια ποιος ακριβώς είναι ο βιολογικός μηχανισμός και ποια κλινικά δεδομένα υποστηρίζουν τον συγκεκριμένο ισχυρισμό.
Το NCCIH συμβουλεύει το κοινό να αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη προσοχή εκφράσεις όπως «επιστημονική ανακάλυψη», «θαυματουργή θεραπεία» ή υποσχέσεις γρήγορης λύσης που δεν συμβαδίζουν με την υπάρχουσα έρευνα.
5 ερωτήσεις πριν εμπιστευθούμε μια «νέα θεραπεία»
1. Υπάρχουν δημοσιευμένες κλινικές μελέτες σε ανθρώπους;
Μια εργαστηριακή παρατήρηση ή μια θεωρία δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι μια θεραπεία λειτουργεί στον άνθρωπο.
2. Πόσοι άνθρωποι συμμετείχαν στις μελέτες;
Μια μικρή πιλοτική μελέτη μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για περαιτέρω έρευνα. Δεν αποτελεί απαραίτητα οριστική απόδειξη.
3. Τα αποτελέσματα έχουν επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητους επιστήμονες;
Στην επιστήμη ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν μπορεί να αναπαραχθεί.
4. Γνωρίζουμε τους κινδύνους;
Το «φυσικό», «ολιστικό» ή «εναλλακτικό» δεν σημαίνει αυτομάτως ασφαλές. Το NCCIH τονίζει ότι πρέπει να αξιολογούνται τόσο τα οφέλη όσο και οι κίνδυνοι μιας συμπληρωματικής παρέμβασης.
5. Μου ζητούν να εγκαταλείψω ή να καθυστερήσω την κανονική θεραπεία μου;
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο προειδοποιητικό σημάδι. Η απόφαση διακοπής ή αλλαγής μιας τεκμηριωμένης θεραπείας πρέπει να συζητείται με τον θεράποντα γιατρό.
Η επιστήμη δεν φοβάται τις ερωτήσεις
Η συζήτηση για τη συμπληρωματική και εναλλακτική ιατρική συχνά καταλήγει σε δύο άκρα. Από τη μία, στην άκριτη αποδοχή Από την άλλη, στην αυτόματη απόρριψη οτιδήποτε δεν ανήκει ήδη στην καθιερωμένη ιατρική πρακτική.
Υπάρχει όμως και ένας τρίτος δρόμος και είναι ο επιστημονικός.
Ρωτάμε. Ερευνούμε. Δοκιμάζουμε. Μετράμε. Συγκρίνουμε.
Άλλωστε, το ίδιο το NCCIH χρηματοδοτεί έρευνα πάνω σε συμπληρωματικές προσεγγίσεις, χρησιμοποιώντας τα εργαλεία της επιστημονικής μεθόδου και κλινικές δοκιμές για να διερευνήσει ποιες είναι ασφαλείς και αποτελεσματικές.
Επομένως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι: «Είναι συμβατικό ή εναλλακτικό;»
Είναι: «Τι αποδείξεις έχουμε ότι λειτουργεί και ότι είναι ασφαλές;»
Γιατί ο ασθενής έχει δικαίωμα να ελπίζει.
Έχει όμως εξίσου μεγάλο δικαίωμα να γνωρίζει πού τελειώνει η επιστημονική γνώση και πού αρχίζει ο ισχυρισμός.
Πηγές
National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) – National Institutes of Health (NIH): Are You Considering a Complementary Health Approach?
NCCIH – National Institutes of Health: National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) | www.nccih.nih.gov
PubMed / National Library of Medicine: Επιστημονική ανασκόπηση της διαθέσιμης βιβλιογραφίας σχετικά με το shamanic healing.| Shamanism as a Clinical Intervention: A Scoping Review – PubMed
Nature Physics: The quantum biology of the radical pair mechanism επιστημονική δημοσίευση για πραγματικά κβαντικά φαινόμενα σε βιολογικές διεργασίες.| www.nature.com
NCCIH – National Institutes of Health: Ερευνητικό πλαίσιο και κλινικές δοκιμές για συμπληρωματικές προσεγγίσεις υγείας. | www.nccih.nih.gov
