Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η ουσιαστική γνώση σπανίζει, οι Πανελλαδικές εξετάσεις εξακολουθούν να αποτελούν έναν από τους πιο καθοριστικούς – και ψυχολογικά φορτισμένους – σταθμούς στη ζωή ενός μαθητή. Δεν είναι απλώς μια δοκιμασία γνώσεων. Είναι μια περίοδος έντασης, σύγκρισης, αμφιβολίας και πίεσης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος του φροντιστηρίου έχει αλλάξει. Δεν αρκεί πια να “βγει η ύλη”. Το ζητούμενο είναι να διαμορφωθούν μαθητές που κατανοούν, σκέφτονται, εργάζονται μεθοδικά και – κυρίως – αντέχουν την πίεση της διαδικασίας.
Ο Θεόδωρος Στουφής, Φιλόλογος και μέλος της Διεύθυνσης Σπουδών του Ηράκλειτου, μιλά στη Νάνα Παλαιτσάκη για τη μεγάλη παγίδα της αποστήθισης, τη σημασία της συστηματικής μελέτης και το τι πραγματικά ξεχωρίζει έναν μαθητή την ημέρα των εξετάσεων.
Ν.Π.: Κύριε Στουφή, πώς έχει αλλάξει ο ρόλος του φροντιστηρίου σήμερα;
Θ.Σ.: Το Φροντιστήριο άρχισε ως οργανισμός υποστηρικτικής εκπαίδευσης, όμως σήμερα έχει εξελιχθεί σε έναν ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό οργανισμό με τη δική του εκπαιδευτική πρόταση και φιλοσοφία.
Δεν αρκεί πια να “καλύψουμε κενά”. Στόχος μας είναι να προσφέρουμε ουσιαστική γνώση. Να βοηθήσουμε τον μαθητή να σκέφτεται καθαρά, να εργάζεται μεθοδικά και να αποκτά αυτονομία στη μελέτη του.
Παράλληλα, υπάρχει και ένας σημαντικός κοινωνικός ρόλος. Το Φροντιστήριο εδώ και δεκαετίες βοηθά παιδιά από διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα να διεκδικήσουν τις σπουδές και το μέλλον που ονειρεύονται. Αυτό είναι κάτι που παραμένει βαθιά σημαντικό.
Ν.Π.: Μιλάτε συχνά για “ουσιαστική γνώση”. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Θ.Σ.: Σημαίνει ότι ο μαθητής δεν αποστηθίζει απλώς απαντήσεις. Καταλαβαίνει τι κάνει και μπορεί να το αξιοποιήσει δημιουργικά.
Το πρόβλημα είναι ότι πολλοί μαθητές έχουν μάθει να λειτουργούν σωστά μόνο σε γνώριμα θέματα. Όταν αλλάξει λίγο η διατύπωση, μπλοκάρουν. Εκεί φαίνεται αν υπάρχει πραγματική κατανόηση ή όχι.
Και στις Πανελλαδικές, αυτό που ξεχωρίζει τελικά δεν είναι ποιος διάβασε περισσότερο, αλλά ποιος μπορεί να σκεφτεί την ώρα της πίεσης.
Ν.Π.: Ποια είναι η σωστή μεθοδολογία διαβάσματος για έναν μαθητή που προετοιμάζεται για τις Πανελλαδικές;
Θ.Σ.: Το σημαντικότερο είναι η συστηματική επανάληψη. Πρώτα ο μαθητής πρέπει να μελετά ό,τι έχει ήδη διδαχθεί από τα τετράδια, τις σημειώσεις και τα βοηθήματά του.
Οι ασκήσεις που λύνονται στο μάθημα χρειάζεται να ξαναγράφονται μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Έτσι αποκτά πραγματική εμπειρία και μπορεί σταδιακά να αντιμετωπίζει και άγνωστα θέματα με μεγαλύτερη ευχέρεια.
Η πρόοδος δεν έρχεται από το “γρήγορο διάβασμα”, αλλά από τη σταθερή και οργανωμένη εξάσκηση.
Ν.Π.: Πόσο σημαντικά είναι τα διαγωνίσματα στην προετοιμασία;
Θ.Σ.: Είναι καθοριστικά. Τα οργανωμένα διαγωνίσματα σε συνθήκες Πανελλαδικών βοηθούν τον μαθητή να αποκτήσει πραγματική εικόνα της προσπάθειάς του.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία μαθαίνει να διαχειρίζεται τον χρόνο του, να αντέχει τη διάρκεια της εξέτασης και να εντοπίζει εγκαίρως τις αδυναμίες του ώστε να τις διορθώσει. Πολλές φορές ένας μαθητής καταλαβαίνει τι πραγματικά γνωρίζει μόνο όταν χρειαστεί να το αποδώσει γραπτώς κάτω από πίεση και συγκεκριμένο χρονικό περιορισμό.
Ν.Π.: Υπάρχουν μαθητές που ενώ είναι καλοί, τελικά δεν αποδίδουν;
Θ.Σ.: Πάρα πολλοί. Βλέπουμε παιδιά που έχουν δουλέψει πολύ, αλλά την ώρα της εξέτασης αμφισβητούν τον εαυτό τους. Ξαφνικά δεν είναι σίγουροι για τίποτα.
Το άγχος δεν τους αφήνει να “δουν” αυτά που ξέρουν. Γι’ αυτό οι Πανελλαδικές δεν είναι μόνο ακαδημαϊκή διαδικασία. Ο μαθητής χρειάζεται ενθάρρυνση, σταθερότητα και στήριξη. Χρειάζεται έπαινο όταν προσπαθεί και κριτική που δεν τον πληγώνει.
Ν.Π.: Πόσο σημαντική είναι η ψυχολογία σε αυτή τη διαδικασία;
Θ.Σ.: Είναι καθοριστική. Υπάρχουν μαθητές που γνωρίζουν πολύ καλά την ύλη αλλά δεν αποδίδουν, και άλλοι που χωρίς να είναι οι “άριστοι” της τάξης γράφουν τελικά καλύτερα γιατί έχουν ψυχραιμία και αντοχή. Η αυτοπεποίθηση δεν έρχεται επειδή δεν δυσκολεύεσαι. Έρχεται επειδή συνεχίζεις παρά τις δυσκολίες.
Και αυτό είναι κάτι που πρέπει να θυμούνται και οι γονείς: επιτυγχάνουν τελικά όχι μόνο όσοι έχουν ικανότητες, αλλά κυρίως όσοι δεν παραιτούνται και δεν εγκαταλείπουν την προσπάθειά τους.
Ν.Π.: Τι ρόλο παίζει η πίεση από το περιβάλλον;
Θ.Σ.: Μεγάλο, και πολλές φορές αρνητικό. Όταν το παιδί νιώθει ότι “πρέπει οπωσδήποτε να πετύχει”, αυτό το φορτώνει ακόμη περισσότερο. Η στήριξη δεν είναι συνεχής πίεση. Είναι εμπιστοσύνη, ψυχραιμία και επικοινωνία.
Γι’ αυτό θεωρούμε πολύ σημαντική τη συνεργασία με τους γονείς. Οι γραμμές επικοινωνίας πρέπει να ανοίγουν νωρίς. Όχι μόνο όταν εμφανιστεί πρόβλημα, αλλά από την αρχή της χρονιάς, ώστε να υπάρχει κοινή αντιμετώπιση και ουσιαστική υποστήριξη του παιδιού.
Ν.Π.: Ποια είναι τα πιο συχνά λάθη που κάνουν οι μαθητές;
Θ.Σ.: Ένα γενικότερο λάθος είναι ότι νομίζουν ότι έμαθαν κάτι μόλις το κατάλαβαν. Κι όμως, το “μαθαίνω” είναι πολύ διαφορετικό από το “καταλαβαίνω”.
“Μαθαίνω” κάτι σημαίνει ότι μπορώ να το διατυπώσω με σαφήνεια. Άρα μόνο όταν γράφω κάτι σωστά, με επάρκεια και ακρίβεια, μπορώ να πω ότι το έχω πραγματικά μάθει.
Και βέβαια, όταν μπορώ να το αξιοποιήσω δημιουργικά σε μια άλλη άσκηση ή σε μια διαφορετική περίσταση.
Γι’ αυτό επιμένουμε πολύ στη γραπτή εξάσκηση, στις επαναλήψεις και στα οργανωμένα τρίωρα διαγωνίσματα. Εκεί ο μαθητής αποκτά εμπειρία, μαθαίνει να διαχειρίζεται τον χρόνο του και εντοπίζει εγκαίρως τις αδυναμίες του.
Ν.Π.: Πώς προσεγγίζετε εσείς την διαδικασία;
Θ.Σ.: Στόχος είναι να φτάσει ο μαθητής στο σημείο να νιώθει ότι πατάει στα πόδια του. Για να το κάνει αυτό πρέπει και να μάθει να διαβάζει συστηματικά και να γράφει προσεκτικά.
Ν.Π.: Ποιος είναι τελικά ο ρόλος του καθηγητή;
Θ.Σ.: Είναι να τον κερδίσουμε σε αυτή την προσπάθεια. Μέχρι τώρα ο μαθητής έμαθε να διαβάζει, πιθανόν όμως αποσπασματικά. Τώρα θέλουμε να κερδίσουμε τη μελέτη του με συνέπεια και διάρκεια. Επιπλέον, είναι πιθανόν ότι έμαθε κυρίως να «λέει» ό,τι «διαβάζει», να απαντά προφορικά, όχι να το γράφει.
Τώρα λοιπόν θέλουμε να μάθει να γράφει ακριβείς, ολοκληρωμένες απαντήσεις. Και βέβαια, αυτά επιτυγχάνονται μόνο όταν ενθαρρύνουμε διαρκώς το παιδί να εξασκείται.
Ν.Π.: Τι θα συμβουλεύατε έναν μαθητή που ξεκινά τώρα;
Θ.Σ.: Να μην προσπαθήσει να τα κάνει όλα τέλεια. Να προσπαθήσει να τα κάνει σωστά και σταθερά.
Η επιτυχία είναι πρωτίστως αποτέλεσμα συστηματικής προσωπικής δουλειάς. Ο μαθητής που ακολουθεί με συνέπεια το πρόγραμμα μελέτης του, συμμετέχει στα διαγωνίσματα και επιμένει στην εξάσκηση, αποκτά σταδιακά αυτοπεποίθηση και αντοχή.
Και κυρίως να θυμάται ότι οι δυσκολίες είναι μέρος της διαδικασίας, όχι ένδειξη αποτυχίας.
Ν.Π.: Και ένα μήνυμα προς μαθητές και γονείς;
Θ.Σ.: Οι Πανελλαδικές είναι σημαντικές, αλλά δεν καθορίζουν την αξία ενός παιδιού.
Αυτό που έχει σημασία είναι τι άνθρωπος θα βγει από αυτή τη διαδικασία. Αν βγει πιο δυνατός, πιο συνειδητοποιημένος, με πίστη στον εαυτό του και διάθεση να συνεχίσει να προσπαθεί, τότε έχει ήδη πετύχει κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν βαθμό.
Φροντιστήριο Ηράκλειτος
Το Φροντιστήριο Ηράκλειτος, με ιστορία που ξεκινά από το 1958, συνεχίζει να στηρίζει γενιές μαθητών όχι μόνο στην επιτυχία των εξετάσεων, αλλά και στη διαμόρφωση μιας ουσιαστικής σχέσης με τη γνώση, την προσπάθεια και τον ίδιο τους τον εαυτό.
Με καθηγητές που στέκονται πραγματικά κοντά στον μαθητή και μοιράζονται την αγωνία του, με ολιγομελή και ομοιογενή τμήματα που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας, αλλά και με ένα οργανωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που συνθέτει την εμπειρία όλων των διδασκόντων, ο Ηράκλειτος επιδιώκει να προσφέρει ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον μάθησης.
Φροντιστήριο Ηράκλειτος
210 382 4614 – 210 381 7431
Κωλέττη 19-21, Αθήνα, 106 81
