Από την πρόληψη και την άσκηση μέχρι το longevity, το biohacking και τις θεραπείες αντιγήρανσης, η οικονομία της ευεξίας αναπτύσσεται ταχύτερα από την παγκόσμια οικονομία. Στην Ελλάδα έχει ήδη φτάσει τα 18,45 δισ. δολάρια. Πού βρίσκεται όμως το όριο ανάμεσα στην επιστημονική πρόοδο και την εμπορική υπόσχεση;
Έρευνα: Nanascent
Κάποτε η «ευεξία» σήμαινε λίγο-πολύ καλύτερη διατροφή, άσκηση, ένα spa, ίσως ένα πρόγραμμα απώλειας βάρους. Σήμερα σημαίνει κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Σημαίνει μια παγκόσμια οικονομία 6,8 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Μια οικονομία που έχει διπλασιαστεί από το 2013 και η οποία, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Global Wellness Institute (GWI), αναμένεται να πλησιάσει τα 9,8 τρισ. δολάρια έως το 2029. Μόνο μεταξύ 2023 και 2024 αυξήθηκε κατά 7,9%, ενώ αντιπροσωπεύει πλέον περίπου το 6,1% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Πίσω όμως από αυτούς τους αριθμούς βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη κοινωνική αλλαγή. Δεν αγοράζουμε πλέον μόνο προϊόντα για να δείχνουμε νεότεροι. Αγοράζουμε όλο και περισσότερο την υπόσχεση ότι μπορούμε να γεράσουμε διαφορετικά ή να μην γεράσουμε καθόλου
Και κάπου εδώ αρχίζει η τεράστια αγορά του longevity.
Από το anti-aging στο longevity
Η αλλαγή της ορολογίας δεν είναι τυχαία. Το παραδοσιακό anti-aging είχε συνδεθεί κυρίως με την εμφάνιση: ρυτίδες, αισθητικές θεραπείες, καλλυντικά, επεμβάσεις.
Το longevity διεκδικεί έναν πολύ μεγαλύτερο χώρο.
Μιλά για περισσότερα χρόνια ζωής με καλύτερη υγεία. Για πρόληψη. Για διατροφή και άσκηση. Για εξατομικευμένη ιατρική. Για βιοδείκτες, γενετικές εξετάσεις, συνεχή παρακολούθηση βιολογικών δεδομένων, συμπληρώματα και τεχνολογίες που υπόσχονται να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε ,και ενδεχομένως να επηρεάσουμε, τον τρόπο με τον οποίο γερνά ο οργανισμός μας.
Αλλά εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη διάκριση.
Το longevity δεν αποτελεί ακόμη μια ενιαία, σαφώς οριοθετημένη αγορά. Γι’ αυτό και τα οικονομικά μεγέθη που συχνά συνδέονται μαζί του προέρχονται κυρίως από την πολύ ευρύτερη οικονομία του wellness. Και η τελευταία είναι πραγματικά τεράστια.
Μια οικονομία μεγαλύτερη από ολόκληρες βιομηχανίες
Σύμφωνα με το Global Wellness Institute, η παγκόσμια οικονομία wellness έφτασε τα 6,8 τρισ. δολάρια το 2024.
Για να αντιληφθούμε την κλίμακα, το GWI τη συγκρίνει με άλλες παγκόσμιες βιομηχανίες και υπολογίζει ότι είναι σχεδόν τετραπλάσια σε μέγεθος από τη φαρμακευτική αγορά, όπως αυτή ορίζεται στις συγκεκριμένες συγκρίσεις του Ινστιτούτου.
Και η ανάπτυξη δεν φαίνεται να σταματά.
Το GWI προβλέπει μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 7,6% έως το 2029, όταν η αγορά αναμένεται να φτάσει περίπου τα 9,8 τρισ. δολάρια.
Ανάμεσα στους κλάδους που αναπτύχθηκαν ταχύτερα την περίοδο 2019–2024 βρίσκονται το wellness real estate, με μέση ετήσια αύξηση 19,5%, και το mental wellness, με 12,4%.
Πρόκειται πλέον όχι για μια τάση αλλά για μια οικονομική και κοινωνική μετατόπιση.
Και η Ελλάδα;
Η εικόνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Στα στοιχεία του GWI για τις αγορές 145 χωρών, η ελληνική wellness economy εμφανίζει επίσης σημαντική ανάπτυξη. Η αγορά υπολογίζεται ότι αυξήθηκε από περίπου 13,4 δισ. δολάρια το 2019 σε 18,45 δισ. δολάρια το 2024, ενώ η δαπάνη ανά κάτοικο υπολογίζεται περίπου στα 1.776 δολάρια.
Εδώ όμως χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία.
Τα 18,45 δισ. δεν είναι η ελληνική αγορά longevity.
Είναι η πολύ ευρύτερη οικονομία wellness, στην οποία εντάσσονται διαφορετικοί τομείς και δραστηριότητες που σχετίζονται με την προσωπική φροντίδα, τη διατροφή, τη φυσική δραστηριότητα, την πρόληψη, τα spa, τον τουρισμό ευεξίας και άλλες υπηρεσίες.
Το GWI καταγράφει συνολικά 145 χώρες και εξετάζει τόσο το μέγεθος των εθνικών wellness economies όσο και τη δαπάνη ανά κάτοικο και την εξέλιξή τους μέσα στην πενταετία.
Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, η σύνδεση της ευεξίας με τον τουρισμό, την ιδιωτική υγεία, την ομορφιά, τη διατροφή και την υγιή γήρανση δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον οικονομικό πεδίο.
Δημιουργεί όμως και ένα κρίσιμο ερώτημα.
Τι ακριβώς αγοράζουμε όταν αγοράζουμε «longevity»;
Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας.
Στην ίδια τεράστια αγορά μπορεί να συναντήσει κανείς πράγματα που δεν έχουν μεταξύ τους την ίδια επιστημονική βαρύτητα.
Άσκηση, σωστή διατροφή, πρόληψη και αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου μπορούν να συνυπάρχουν εμπορικά με εξετάσεις βιοδεικτών, supplements, wearables, εφαρμογές παρακολούθησης ύπνου, κρυοθεραπεία, infrared therapies, IV drips και διάφορες πρακτικές biohacking.
Το γεγονός ότι όλα μπορούν να τοποθετηθούν κάτω από την τεράστια ομπρέλα του «wellness» δεν σημαίνει ότι διαθέτουν το ίδιο επίπεδο επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Και αυτό είναι ίσως το σημείο που ο καταναλωτής δυσκολεύεται περισσότερο να διακρίνει.
Όταν η επιστήμη συναντά το marketing
Η λέξη longevity διαθέτει ένα μοναδικό εμπορικό πλεονέκτημα. Δεν υπόσχεται απλώς ομορφιά. Υπόσχεται επιμήκυνση χρόνου νεότητας
Και όταν το προϊόν που εμπορεύεται μια αγορά είναι η προσδοκία περισσότερων και καλύτερων χρόνων ζωής, τα όρια μεταξύ επιστημονικής πληροφορίας, αισιοδοξίας και marketing αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χρησιμοποιεί έναν πολύ πιο συγκεκριμένο όρο: healthy ageing.
Το ορίζει ως τη διαδικασία ανάπτυξης και διατήρησης της λειτουργικής ικανότητας που επιτρέπει την ευημερία στη μεγαλύτερη ηλικία. Και η λειτουργική αυτή ικανότητα δεν εξαρτάται από ένα supplement, έναν βιοδείκτη ή μια μεμονωμένη θεραπεία. Συνδέεται με τις σωματικές και ψυχικές ικανότητες του ανθρώπου, το περιβάλλον στο οποίο ζει και την αλληλεπίδραση μεταξύ τους.
Η διαφορά είναι ουσιαστική.
Η επιστήμη της υγιούς γήρανσης είναι πραγματική.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν που χρησιμοποιεί τη λέξη longevity έχει αποδειχθεί ότι παρατείνει τη ζωή ή τα χρόνια ζωής με καλή υγεία.
Η επόμενη μεγάλη αγορά έχει ήδη εμφανιστεί
Υπάρχει ένα ακόμη στοιχείο που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.
Το Global Wellness Institute προβλέπει ότι η κατηγορία της traditional & complementary medicine θα είναι μεταξύ των ταχύτερα αναπτυσσόμενων τμημάτων της wellness economy έως το 2029, με εκτιμώμενο μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 10,8%.
Είναι ένα στοιχείο που δείχνει προς τα πού κινείται η ζήτηση.
Οι καταναλωτές δεν αναζητούν πλέον μόνο θεραπεία όταν αρρωστήσουν. Αναζητούν τρόπους να προλάβουν την ασθένεια, να αισθανθούν καλύτερα, να παραμείνουν λειτουργικοί, να βελτιώσουν τον ύπνο και τη φυσική τους κατάσταση και τελικά να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα γεράσουν.
Αυτό είναι μια σημαντική και σε μεγάλο βαθμό θετική μετατόπιση προς την πρόληψη.
Ταυτόχρονα όμως δημιουργεί μια αγορά εξαιρετικά ευάλωτη στην υπερβολή.
Γιατί όσο αυξάνεται η επιθυμία μας να ζήσουμε περισσότερο και καλύτερα, τόσο αυξάνεται και η οικονομική αξία της υπόσχεσης ότι κάποιος μπορεί να μας βοηθήσει να το πετύχουμε.
Ποιος ελέγχει την υπόσχεση;
Και εδώ ίσως βρίσκεται το σημαντικότερο ερώτημα.
Πώς μπορεί ένας πολίτης να ξεχωρίσει μια επιστημονικά τεκμηριωμένη παρέμβαση από μια υπηρεσία που χρησιμοποιεί απλώς επιστημονικοφανή ορολογία; Ποιος αξιολογεί τους ισχυρισμούς;
Πότε μια υπηρεσία wellness μετατρέπεται ουσιαστικά σε υπηρεσία υγείας;
Και πότε η υπόσχεση «βελτίωσης της υγείας» γίνεται θεραπευτικός ισχυρισμός που απαιτεί πολύ διαφορετικό επίπεδο αποδείξεων και εποπτείας;
Τα ερωτήματα αυτά θα γίνονται ολοένα πιο σημαντικά όσο μεγαλώνει η αγορά.
Γιατί τα 6,8 τρισ. δολάρια δεν περιγράφουν απλώς μια καταναλωτική μόδα.
Περιγράφουν μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το σώμα, την πρόληψη, τη γήρανση ,ακόμη και τον ίδιο τον χρόνο.
Αγοράζουμε περισσότερη υγεία ή περισσότερες υποσχέσεις;
Ίσως η απάντηση να είναι: και τα δύο.
Η στροφή προς την πρόληψη, τη σωματική δραστηριότητα, την ψυχική υγεία και την υγιή γήρανση μπορεί να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των επόμενων δεκαετιών.
Παράλληλα, μια αγορά που πλησιάζει τα 10 τρισεκατομμύρια δολάρια δημιουργεί τεράστια οικονομικά κίνητρα για να παρουσιαστεί σχεδόν οτιδήποτε ως «wellness», «anti-aging» ή «longevity».
Γι’ αυτό ίσως το κρίσιμο ερώτημα για το μέλλον δεν είναι αν ο άνθρωπος θα συνεχίσει να αναζητά τρόπους να ζήσει περισσότερο.
Αυτό το έκανε πάντα.
Το ερώτημα είναι αν, μέσα σε μια βιομηχανία τρισεκατομμυρίων, θα μπορούμε να ξεχωρίζουμε τι πραγματικά μπορεί να μας βοηθήσει να ζήσουμε καλύτερα από αυτό που απλώς μας υπόσχεται ότι μπορεί.
