Στα μέσα του Αυγούστου, όταν περνάμε πολλές ώρες στη θάλασσα, είναι πολύ πιθανό να συναντήσουμε αχινούς κολλημένους στα βράχια ή κρυμμένους σε μικρές κοιλότητες του βυθού. Για τους περισσότερους ο αχινός συνδέεται με μια δυσάρεστη εμπειρία. Τ’ αγκάθια του πολύ εύκολα μπορεί να μπουν στην πατούσα μας ή ακόμη και στον αστράγαλο. Η πρώτη αίσθηση μόλις βγούμε στην στεριά είναι, πόνος.
Ας γνωρίσουμε λοιπόν αυτόν τον ιδιαίτερα ενδιαφέροντα θαλάσσιο οργανισμό που παίζει σημαντικό ρόλο στο οικοσύστημα.
Τι σημαίνει η παρουσία αχινών στη θάλασσα;
Συχνά ακούμε ότι «όπου υπάρχουν αχινοί, η θάλασσα είναι καθαρή». Η συγκεκριμένη πεποίθηση έχει κάποια βάση, αλλά χρειάζεται διευκρίνιση. Οι αχινοί πράγματι συναντώνται συχνά σε καθαρά, βραχώδη παράκτια νερά, όμως η παρουσία τους από μόνη της δεν αποτελεί επίσημο ή απόλυτο δείκτη ότι το νερό είναι καθαρό και ασφαλές για κολύμβηση.
Ο ρόλος τους στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι σημαντικός. Πολλά είδη αχινών τρέφονται κυρίως με φύκια και άλλους οργανισμούς που αναπτύσσονται πάνω στα βράχια. Με την κατανάλωση που κάνουν, επηρεάζουν σημαντικά τη βλάστηση του βυθού και τη συνολική ισορροπία του οικοσυστήματος. Μάλιστα, όταν οι πληθυσμοί τους αυξηθούν υπερβολικά, μπορούν να «γυμνώσουν» μεγάλες βραχώδεις εκτάσεις από φύκια
Γι’ αυτό ο αχινός δεν είναι ούτε εχθρός του λουόμενου ούτε απλώς ένας μεζές του καλοκαιριού. Είναι κομμάτι ενός πολύπλοκου θαλάσσιου οικοσυστήματος που αξίζει τον σεβασμό μας.
Τι κάνουμε αν πατήσουμε αχινό;
Το πάτημα ενός αχινού συνήθως προκαλεί έντονο πόνο, επειδή τα αγκάθια του είναι λεπτά, εύθραυστα και μπορούν να σπάσουν μέσα στο δέρμα.
Αρχικά βγαίνουμε από τη θάλασσα και εξετάζουμε προσεκτικά το σημείο. Αφαιρούμε μόνο όσα αγκάθια προεξέχουν και μπορούν να πιαστούν εύκολα με καθαρό τσιμπιδάκι, χωρίς να «σκαλίζουμε» βαθιά το πέλμα. Καθαρίζουμε καλά την περιοχή και μπορούμε να βυθίσουμε το πόδι σε ζεστό, αλλά όχι καυτό, νερό για περίπου 30–90 λεπτά, κάτι που συχνά βοηθά σημαντικά στην ανακούφιση του πόνου.
Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε το πόδι σε… χειρουργικό πεδίο στην παραλία. Τα αγκάθια σπάνε πολύ εύκολα και η επίμονη προσπάθεια αφαίρεσής τους με βελόνα ή άλλο αιχμηρό αντικείμενο μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερο τραυματισμό ή μόλυνση.
Αν κάποιο αγκάθι έχει εισχωρήσει βαθιά, ιδιαίτερα κοντά σε άρθρωση, αν ο πόνος είναι έντονος ή επιμένει, αν εμφανιστούν έντονο πρήξιμο, κοκκινίλα, πύον ή πυρετός, χρειάζεται ιατρική εκτίμηση. Το ίδιο ισχύει εάν παρουσιαστεί γενικευμένη αδιαθεσία, δυσκολία στην αναπνοή ή άλλη ασυνήθιστη αντίδραση. Καλό είναι επίσης να θυμηθούμε πότε κάναμε εμβόλιο για τον τέτανο.
Και αν ανοίξουμε έναν αχινό, τρώγεται;
Το βρώσιμο μέρος του αχινού είναι οι πέντε χαρακτηριστικοί κιτρινωποί έως πορτοκαλί λοβοί που βρίσκονται στο εσωτερικό του και είναι οι γονάδες του. Αυτές αποτελούν τον γνωστό θαλασσινό μεζέ που συχνά αποκαλούμε «αυγά του αχινού».
Όμως εδώ χρειάζεται προσοχή. Το γεγονός ότι ένας αχινός μπορεί να ανοιχτεί δεν σημαίνει ότι πρέπει και να φαγωθεί.
Οι αχινοί καταναλώνονται ωμοί σε αρκετές γαστρονομικές παραδόσεις, αλλά η κατανάλωση ωμών θαλασσινών ενέχει μικροβιολογικούς κινδύνους. Δεν μπορούμε να κρίνουμε την ασφάλειά τους μόνο από την όψη, τη μυρωδιά ή επειδή το νερό φαίνεται πεντακάθαρο. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται για εγκύους, ηλικιωμένους, άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα ή σοβαρά χρόνια νοσήματα, για τα οποία τα ωμά θαλασσινά μπορεί να αποτελέσουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Υπάρχει επίσης και μια άλλη σημαντική παράμετρος: η συλλογή αχινών δεν είναι ελεύθερη παντού και πάντοτε. Στην Ελλάδα ισχύουν κανόνες για την αλιεία, τα είδη, τις περιόδους και τις ποσότητες που επιτρέπεται να συλλέγονται. Επομένως, πριν κάποιος αποφασίσει να βγάλει αχινούς από τη θάλασσα για κατανάλωση, πρέπει να γνωρίζει τι προβλέπεται από την ισχύουσα νομοθεσία στην περιοχή και την περίοδο όπου βρίσκεται.
Καλύτερα να τους παρατηρούμε παρά να τους πατάμε
Οι αχινοί είναι από εκείνους τους μικρούς κατοίκους της Μεσογείου που μας θυμίζουν πόσο πλούσια είναι η ζωή λίγα μόλις εκατοστά κάτω από την επιφάνεια.
Όταν κολυμπάμε σε βραχώδεις ακτές, καλό είναι να αποφεύγουμε να πατάμε στα βράχια και, όπου υπάρχουν πολλοί αχινοί, τα παπούτσια θαλάσσης μπορούν να προσφέρουν επιπλέον προστασία.
Και αν συναντήσουμε έναν αχινό στον βυθό, δεν χρειάζεται ούτε να τον φοβηθούμε ούτε να τον βγάλουμε από το νερό. Μπορούμε απλώς να τον παρατηρήσουμε. Άλλωστε, η ομορφιά της θάλασσας βρίσκεται και σε αυτούς τους μικρούς, αγκαθωτούς κατοίκους της που αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του βυθού.
