Της Δανάης Πατρικίου
Σε έναν κόσμο που αναζητά απελπισμένα νόημα, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η αμφιβολία αλλά η βεβαιότητα των αδαών.
Τι θα γινόταν αν κάποιος χωρίς ιατρική ή ψυχολογική εκπαίδευση σας υποσχόταν ότι μπορεί να αλλάξει τη ζωή σας; Σήμερα, χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο στρέφονται σε αυτοαποκαλούμενους life coaches αναζητώντας λύσεις για άγχος, απογοήτευση, σχέσεις ή προσωπικά αδιέξοδα. Η βιομηχανία της προσωπικής ανάπτυξης έχει μετατραπεί σε μια τεράστια αγορά συμβουλών, σεμιναρίων και «μεθόδων επιτυχίας». Όμως πίσω από τις εμπνευσμένες ομιλίες και τα εντυπωσιακά προγράμματα, συχνά κρύβεται μια πραγματικότητα λιγότερο φωτεινή: ένας χώρος σχεδόν ανεξέλεγκτος, όπου η εμπειρία και η επιστημονική γνώση δεν είναι πάντα προϋπόθεση. Και τότε το ερώτημα γίνεται κρίσιμο: πότε το life coaching είναι πραγματική υποστήριξη και πότε μπορεί να εξελιχθεί σε επικίνδυνη αυταπάτη;
Η έκρηξη του life coaching
Το life coaching έχει εξελιχθεί σε μια παγκόσμια βιομηχανία προσωπικής ανάπτυξης. Σύμφωνα με στοιχεία του κλάδου, ο αριθμός των επαγγελματιών coaches παγκοσμίως έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ η ζήτηση αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά την πανδημία, καθώς πολλοί άνθρωποι αναζητούσαν καθοδήγηση για επαγγελματικές και προσωπικές αλλαγές.
Η απήχησή του είναι εύκολα κατανοητή. Το coaching προσφέρει:
- καθορισμό στόχων
- ενίσχυση κινήτρων
- προσωπική ενδυνάμωση
- στρατηγικές δράσης.
Σε αντίθεση με την ψυχοθεραπεία, το coaching είναι συνήθως προσανατολισμένο στο μέλλον και όχι στην επεξεργασία τραυμάτων ή ψυχικών δυσκολιών. Ακριβώς όμως εδώ αρχίζει και το πρόβλημα.
Ένα επάγγελμα χωρίς ρύθμιση
Σε πολλές χώρες – συμπεριλαμβανομένων των περισσότερων ευρωπαϊκών κρατών και των ΗΠΑ – ο τίτλος life coach δεν είναι νομικά κατοχυρωμένος. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να αυτοαποκαλείται life coach χωρίς συγκεκριμένη εκπαίδευση ή επαγγελματική άδεια.
Σε αντίθεση με τους ψυχολόγους και τους ψυχιάτρους, οι οποίοι:
- έχουν πανεπιστημιακές σπουδές πολλών ετών
- ακολουθούν αυστηρούς κανόνες δεοντολογίας
- υπόκεινται σε επαγγελματική εποπτεία και αδειοδότηση
οι life coaches συχνά λειτουργούν χωρίς θεσμικό έλεγχο.
Η έλλειψη αυτής της εποπτείας μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα.
Όταν το coaching γίνεται επικίνδυνο
Το βασικό πρόβλημα δεν είναι το coaching καθαυτό. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν:
- άτομα χωρίς κατάλληλη εκπαίδευση ασχολούνται με ζητήματα ψυχικής υγείας
- παρουσιάζουν το coaching ως υποκατάστατο ψυχοθεραπείας
- δίνουν συμβουλές για σοβαρές ψυχικές δυσκολίες χωρίς επιστημονική κατάρτιση.
Η ψυχική υγεία είναι ένας ιδιαίτερα ευαίσθητος τομέας. Διαταραχές όπως η κατάθλιψη, το τραύμα ή οι κρίσεις πανικού απαιτούν εξειδικευμένη επιστημονική εκπαίδευση και θεραπευτική εμπειρία.
Σε ένα μη ρυθμισμένο περιβάλλον, όμως, μπορεί να συμβούν και πιο ανησυχητικά φαινόμενα. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου άτομα που έχουν χάσει την άδεια άσκησης ψυχοθεραπείας στρέφονται στο life coaching, καθώς εκεί δεν υπάρχει αντίστοιχη επαγγελματική εποπτεία. Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό κενό προστασίας για τους ανθρώπους που αναζητούν βοήθεια.
Η θολή γραμμή ανάμεσα στο coaching και την ψυχοθεραπεία
Στην πράξη, τα όρια μεταξύ coaching και ψυχοθεραπείας συχνά γίνονται ασαφή.
Και οι δύο προσεγγίσεις:
- ασχολούνται με προσωπική ανάπτυξη
- εξετάζουν συμπεριφορές και στόχους
- χρησιμοποιούν διάλογο και αυτογνωσία.
Ωστόσο, η ψυχοθεραπεία έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση ψυχικών δυσκολιών και βασίζεται σε επιστημονικά μοντέλα και κλινική εκπαίδευση. Το coaching, αντίθετα, απευθύνεται κυρίως σε ανθρώπους που λειτουργούν ήδη καλά ψυχολογικά και θέλουν να εξελιχθούν περαιτέρω. Όταν αυτή η διάκριση χαθεί, ο κίνδυνος για τον άνθρωπο που ζητά βοήθεια αυξάνεται.
Πότε το life coaching μπορεί να βοηθήσει πραγματικά;
Παρά τους κινδύνους, το coaching μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο όταν χρησιμοποιείται σωστά.
Μπορεί να συμβάλει σε:
- επαγγελματική ανάπτυξη
- βελτίωση δεξιοτήτων
- διαχείριση στόχων
- ενίσχυση αυτοπεποίθησης
- λήψη αποφάσεων.
Σε αυτά τα πλαίσια λειτουργεί ως εργαλείο προσωπικής ανάπτυξης, όχι ως θεραπευτική παρέμβαση.
Πώς να προστατευτούμε;
Για να αποφύγουμε παγίδες, είναι σημαντικό να εξετάζουμε ορισμένα βασικά στοιχεία πριν εμπιστευτούμε κάποιον επαγγελματία.
1. Ελέγχουμε τα διαπιστευτήρια
Ένας σοβαρός επαγγελματίας δηλώνει ξεκάθαρα:
- την εκπαίδευσή του
- την πιστοποίησή του
- τον επαγγελματικό οργανισμό στον οποίο ανήκει.
2. Προσέχουμε τις «μαγικές λύσεις»
Υποσχέσεις για γρήγορη μεταμόρφωση της ζωής είναι συνήθως ένδειξη μη επιστημονικής προσέγγισης.
3. Ξεκαθαρίζουμε το είδος βοήθειας που χρειαζόμαστε
Αν αντιμετωπίζουμε:
- έντονο άγχος
- κατάθλιψη
- τραύμα
- ψυχικές διαταραχές
τότε ο κατάλληλος επαγγελματίας είναι ψυχολόγος ή ψυχίατρος.
4. Προτιμούμε διαφάνεια και δεοντολογία
Οι σοβαροί coaches αναγνωρίζουν τα όρια του επαγγέλματός τους και παραπέμπουν σε ειδικούς όταν χρειάζεται.
Το βασικό μήνυμα
Η προσωπική ανάπτυξη είναι ένα βαθιά ανθρώπινο αίτημα. Όμως η ανάγκη για καθοδήγηση δεν πρέπει να μας κάνει ευάλωτους σε ημιμαθείς ή αυτοαποκαλούμενους «γκουρού».
Το coaching μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο εξέλιξης, αλλά δεν μπορεί – και δεν πρέπει – να αντικαταστήσει την επιστημονική φροντίδα της ψυχικής υγείας. Η γνώση, η κριτική σκέψη και η ενημέρωση είναι ίσως τα πιο σημαντικά εργαλεία που έχουμε για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας.
Πηγή: Passmore, J., & Lai, Y. (2019). Coaching psychology: Exploring definitions and research contribution to practice.
