πό τους αυτόκλητους ψυχολόγους και τις «θαυματουργές» θεραπείες αντιγήρανσης μέχρι τα ενέσιμα αισθητικής και τα προϊόντα αδυνατίσματος του διαδικτύου. Πόσο εύκολα εμπιστευόμαστε την υγεία μας σε ανθρώπους των οποίων τα προσόντα δεν ελέγξαμε ποτέ;
Γράφει: Η Νανά Παλαιτσάκη
Έπρεπε να συμβεί ένα τραγικό γεγονός για ν’ αρχίσει μια δημόσια συζήτηση για το ποιους εμπιστευόμαστε όταν πρόκειται για την υγεία μας, σωματική η ψυχική.
Ο θάνατος ενός αδιαμφισβήτητα λαϊκού ειδώλου, κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, κατά την διάρκεια μιας πολύ εξειδικευμένης ιατρικής πράξης, που διεξαγόταν από γιατρό, άνευ ειδικότητας, άνοιξε τους «ασκούς του Αιόλου» για τις θαυματουργές θεραπείες που εφαρμόζουν «ειδικοί» και υπόσχονται από το να χάσουμε 10 κιλά σε μία εβδομάδα, από το να γίνουμε διευθυντές εφαρμόζοντας πέντε βασικούς κανόνες, από το ν’ αλλάξουμε το «βρώμικο αίμα» μας σε μία ώρα, ν’ απαλλαγούμε από τα παράσιτα του εντέρου, πίνοντας σκεύασμα άγνωστης προέλευσης και μη πιστοποιημένο από τον ΕΟΦ, από το ν’ αποκτήσουμε τις «γωνίες της Αντζελίνα Τζολί» με έγχυση προϊόντος νέας γενιάς, αλλά αγνώστου ταυτότητας.
Συνήθως οι άνθρωποι που έλκονται από άσχετους και κακούς έμπορους, το παθαίνουν ή από απελπισία, ή από αφόρητη ματαιοδοξία.
Ο τρόπος που αλιεύουν πρόθυμους πελάτες είναι ή μέσω της οθόνης του κινητού μας, όπου εμφανίζονται και με απίθανη αυτοπεποίθηση πλασάρουν την πραμάτια τους.
Μπορεί να έχουν χιλιάδες followers.. Να χρησιμοποιούν επιστημονικούς όρους. Να εμφανίζονται σε podcasts και τηλεοπτικές εκπομπές. Να διαθέτουν ένα εντυπωσιακό site ή να έχουν εισχωρήσει σε «κύκλους» αναγνωρίσιμων και να δουλεύουν με συστάσεις.
Από τον «σύμβουλο ζωής» στον θεραπευτή του Instagram
Η ψυχική υγεία είναι ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πεδία. Άνθρωποι που δεν έχουν καμία επιστημονική κατάρτιση, άνθρωποι που έχουν παρακολουθήσει «στο πόδι» κάποια σεμινάρια αυτογνωσίας, άνθρωποι που νομίζουν ότι βρήκαν ένα νόημα στην πληκτική ζωή του, δίνουν δημόσια συμβουλές, για την διαχείριση του τραύματος, της κατάθλιψης, την κακοποίηση, τις κρίσεις πανικού, τις διατροφικές διαταραχές, ή τις σοβαρές οικογενειακές εμπλοκές.
Φυσικά και δίνουν στοιχεία επικοινωνίας, ώστε μετά να τους καλέσουν οι ενδιαφερόμενοι και ν’ αρχίσουν να εφαρμόζουν τις τακτικές τους, με τρόπο χειριστικό, απόλυτο και επικίνδυνο.
Υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στο «μοιράζομαι μια εμπειρία» και στο «σου λέω τι πρέπει να κάνεις για ένα σοβαρό πρόβλημα ψυχικής υγείας».
Το πρώτο είναι δικαίωμα του καθενός. Το δεύτερο μπορεί να δημιουργήσει μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Ο άνθρωπος που βρίσκεται σε φόβο, πόνο ή απόγνωση είναι πολύ περισσότερο ευάλωτος στην υπόσχεση ενός αυτόκλητου θεραπευτή ή θεραπεύτριας που υποστηρίζει ότι ακολουθεί μια σχολή αυτογνωσίας, και επενδύει στον άσχετο την ελπίδα της θεραπείας. Και όταν η θεραπεία δεν έρχεται, ο αυτόκλητος θεραπευτής του αντιγυρίζει «εσύ φταις που δεν ακούς» ή «εσύ φταις που δεν παραιτείσαι» ή «εσύ φταις που είσαι ενοχικός ή ενοχική με το σεξ και δεν δοκιμάζεις εμπειρίες». Το αποτέλεσμα είναι να νιώθει ο άνθρωπος που αναζήτησε λύσεις, απελπισμένος, μόνος, αδύναμος …τελειωμένος και με την σφραγίδα του «ειδικού ή της ειδικής».
Ξέρω δυστυχώς πολλούς φίλους, που χώρισαν, έχασαν δουλειές, βρέθηκαν αποκαμωμένοι και αρρώστησαν, επειδή ακολούθησαν «οδηγίες ζωής» άσχετων εμπόρων ελπίδας.
Η βιομηχανία της «αντιγήρανσης»
Το ίδιο μοντέλο συναντάμε σε μια λέξη που χρησιμοποιείται ως «ομπρέλα» για να εφαρμόσουν οι επιτήδειοι πολλά μικρά ή μεγαλύτερα εγκλήματα «Detox». «Ενίσχυση ανοσοποιητικού». «Cellular rejuvenation». «Οροί νεότητας» «Ορμονική επαναφορά» «Βιολογικός επαναπροσδιορισμός» «κβαντική ιατρική» «σαμανική ιατρική» ( Γράψαμε και σε προηγούμενο άρθρο για τους επιστημονικοφανείς όρους https://nanascent.gr Όροι επιστημονικοφανείς αναμειγνύονται με πραγματικές ιατρικές έννοιες και δημιουργούν στον καταναλωτή την εντύπωση ότι αγοράζει κάτι επιστημονικά τεκμηριωμένο.
Το 2026 ο ΕΟΦ χρειάστηκε να προειδοποιήσει ειδικά για προϊόντα που παρουσιάζονται ως ενδοφλέβιες θεραπείες με ισχυρισμούς όπως «αποτοξίνωση», «αντιγήρανση», «απώλεια βάρους» και «ανοσοενίσχυση», επισημαίνοντας τους κινδύνους από μη αξιολογημένα προϊόντα και από την ενδοφλέβια χορήγησή τους.
Η επιστήμη φυσικά ερευνά τη γήρανση. Άλλο όμως η έρευνα της βιολογίας της γήρανσης και άλλο οι εμπορικές υποσχέσεις για «επαναπροσδιορισμό του DNA”
Και μετά ήρθαν τα «θαυματουργά» προϊόντα αδυνατίσματος
Το διαδίκτυο δημιούργησε μια τεράστια αγορά γύρω από την απώλεια βάρους.
Χάπια, σκόνες, ενέσεις, συμπληρώματα και «φυσικά» σκευάσματα εμφανίζονται καθημερινά δίπλα σε φωτογραφίες πριν και μετά.
Το πρόβλημα έγινε τόσο έντονο ώστε τον Μάιο του 2026 ο ΕΟΦ εξέδωσε ανακοίνωση για την παράνομη διαδικτυακή διαφήμιση συνταγογραφούμενων και υπό έρευνα φαρμάκων προς το ευρύ κοινό, αναφερόμενος ειδικά στην εκτεταμένη προβολή σκευασμάτων για απώλεια βάρους μέσω διαδικτύου.
Το ότι ένα προϊόν πωλείται online δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές. Το ότι ένας influencer το χρησιμοποιεί δεν σημαίνει ότι είναι αποτελεσματικό. Και το ότι χιλιάδες άνθρωποι το αγοράζουν δεν αποτελεί κλινική μελέτη.
Botox στο… πίσω δωμάτιο του beauty salon;
Εδώ τα πράγματα γίνονται ακόμη σοβαρότερα.
Botox, υαλουρονικό και άλλες ενέσιμες εφαρμογές έχουν ενταχθεί τόσο πολύ στην καθημερινότητα ώστε ένα μέρος του κοινού έχει πάψει να τις αντιλαμβάνεται ως ιατρικές πράξεις.
Όμως η βελόνα δεν γίνεται λιγότερο ιατρική επειδή χρησιμοποιείται για αισθητικούς λόγους. Στην Ελλάδα το Υπουργείο Υγείας εξέδωσε το 2026 διευκρινίσεις για την εφαρμογή βοτουλινικής τοξίνης και υαλουρονικού οξέος, ενώ ιατρικοί σύλλογοι έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για την πραγματοποίηση επεμβατικών αισθητικών πράξεων από μη ιατρούς.
Πριν από μια ένεση δεν χρειάζεται μόνο κάποιος που ξέρει «πού θα βάλει τη βελόνα».
Χρειάζεται άνθρωπος που μπορεί να πάρει ιατρικό ιστορικό, να αναγνωρίσει αντένδειξη, να γνωρίζει ανατομία, να αντιληφθεί μια επιπλοκή και κυρίως να μπορεί να την αντιμετωπίσει.
Γιατί τους πιστεύουμε;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον ερώτημα.
Είναι «αγραμματοσύνη»;
Όχι ακριβώς.
Υπάρχει ένας επιστημονικός όρος: υγειονομικός εγγραμματισμός — health literacy.
Δεν σημαίνει πόσα πτυχία έχει κάποιος. Σημαίνει κατά πόσο μπορεί να βρει, να κατανοήσει και κυρίως να αξιολογήσει τις πληροφορίες που αφορούν την υγεία του ώστε να πάρει μια τεκμηριωμένη απόφαση.
Και στην εποχή των social media αυτή η δεξιότητα γίνεται ζωτικής σημασίας.
Γιατί ο τσαρλατάνος του παρελθόντος έπρεπε να σε πείσει από κοντά.
Ο σημερινός διαθέτει Instagram, TikTok, testimonials, αλγόριθμο, επαγγελματικό βίντεο και ίσως μερικές εκατοντάδες χιλιάδες followers.
Το κέρδος βρίσκεται συχνά εκεί όπου υπάρχει φόβος
Ο φόβος της αρρώστιας.
Ο φόβος της γήρανσης.
Ο φόβος της παχυσαρκίας.
Ο φόβος της μοναξιάς.
Ο φόβος ότι «δεν είμαι αρκετά όμορφος».
O φόβος ότι οι χημειοθεραπεία θα σε πεθάνει, ενώ αν παραγγείλουμε το σπέρμα κροκόδειλου θα σωθείς.
Εκεί ακριβώς δημιουργείται μια τεράστια αγορά.
Και όσο μεγαλύτερη είναι η ανάγκη μας να πιστέψουμε ότι υπάρχει μια γρήγορη λύση, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να κάνουμε την απλή ερώτηση:
«Ποιος ακριβώς είστε και ποια είναι η επιστημονική σας ιδιότητα;»
Πέντε ερωτήσεις πριν εμπιστευτούμε την υγεία μας
Ποια είναι η ακριβής επαγγελματική ιδιότητα του ανθρώπου που έχω απέναντί μου;
Έχει άδεια άσκησης επαγγέλματος και την απαιτούμενη εκπαίδευση για αυτό που μου προτείνει;
Υπάρχουν επιστημονικά δεδομένα για τη θεραπεία ή το προϊόν;
Μου εξηγεί και τους κινδύνους ή μου μιλά μόνο για οφέλη;
Και, ίσως το σημαντικότερο: μου υπόσχεται κάτι που ακούγεται υπερβολικά καλό για να είναι αληθινό;
Γιατί η υγεία δεν είναι προϊόν lifestyle. Ούτε το σώμα μας πεδίο πειραματισμού.
Και η επιστήμη έχει ένα χαρακτηριστικό που συχνά την κάνει λιγότερο ελκυστική από τον τσαρλατανισμό: Δεν υπόσχεται θαύματα.
Ο πραγματικός επιστήμονας θα πει «δεν γνωρίζουμε ακόμη», «υπάρχει αυτός ο κίνδυνος», «χρειάζονται εξετάσεις», «αυτό δεν ενδείκνυται για εσάς».
Ο τσαρλατάνος συνήθως έχει απάντηση για όλα. Και ίσως αυτή να είναι η πρώτη μεγάλη προειδοποίηση.
