Της Δανάης Πατρικίου
Δεν έγινε κάποιος μεγάλος καβγάς. Δεν υπήρξε απαραίτητα απιστία, προδοσία ή μια δραματική στιγμή που άλλαξε τα πάντα.
Απλώς, κάποια στιγμή, δύο άνθρωποι που κάποτε είχαν τόσα πολλά να πουν, άρχισαν να μιλούν όλο και λιγότερο.
Στην αρχή σταμάτησαν να συζητούν για όσα τους προβλημάτιζαν. Αργότερα έπαψαν να μοιράζονται τις μικρές λεπτομέρειες της ημέρας τους. Και κάποτε ανακάλυψαν ότι οι περισσότερες συζητήσεις τους αφορούσαν αποκλειστικά τις υποχρεώσεις της καθημερινότητας.
«Πλήρωσες τον λογαριασμό;»
«Τι ώρα θα γυρίσεις;»
«Χρειαζόμαστε κάτι από το σούπερ μάρκετ;»
Η επικοινωνία δεν εξαφανίστηκε. Περιορίστηκε στη διαχείριση της κοινής ζωής.
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο δύσκολες μορφές απομάκρυνσης μέσα σε μια σχέση: όταν δεν έχει συμβεί τίποτα τόσο σοβαρό ώστε να εξηγήσει γιατί δύο άνθρωποι αισθάνονται ξένοι.
Η σιωπή δεν σημαίνει πάντα ηρεμία
Συχνά θεωρούμε ότι ένα ζευγάρι που δεν καβγαδίζει έχει κατακτήσει την ισορροπία.
Ωστόσο, η απουσία συγκρούσεων δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη συναισθηματικής εγγύτητας.
Ορισμένοι άνθρωποι αποφεύγουν τις δύσκολες συζητήσεις επειδή φοβούνται την αντίδραση του συντρόφου τους. Άλλοι έχουν κουραστεί να επαναλαμβάνουν τις ίδιες ανάγκες χωρίς να αισθάνονται ότι εισακούγονται.
Υπάρχουν και εκείνοι που επιλέγουν τη σιωπή επειδή πιστεύουν ότι τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει.
Στην έρευνα για τις συντροφικές σχέσεις, ο ψυχολόγος John Gottman έχει περιγράψει το stonewalling, μια συμπεριφορά κατά την οποία ο ένας σύντροφος αποσύρεται από την επικοινωνία, ιδιαίτερα στη διάρκεια μιας σύγκρουσης.
Η συμπεριφορά αυτή δεν ταυτίζεται με κάθε μορφή σιωπής. Μπορεί, όμως, όταν επαναλαμβάνεται και δεν αντιμετωπίζεται, να δυσκολεύει σημαντικά την επικοινωνία.
Γιατί υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο να μη χρειάζεται να μιλήσεις και στο να αισθάνεσαι ότι δεν έχει νόημα να μιλήσεις.
Όταν ο σύντροφος γίνεται συγκάτοικος
Οι μακροχρόνιες σχέσεις αλλάζουν.
Ο αρχικός ενθουσιασμός δεν μπορεί να παραμένει αναλλοίωτος. Οι επαγγελματικές υποχρεώσεις, τα παιδιά, οι οικονομικές δυσκολίες και οι προσωπικές μεταβολές επηρεάζουν αναπόφευκτα την καθημερινότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αγάπη τελειώνει.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η σχέση περιορίζεται αποκλειστικά στη λειτουργικότητά της.
Δύο άνθρωποι μπορεί να συνεργάζονται άψογα στη διαχείριση ενός σπιτιού και ταυτόχρονα να γνωρίζουν ελάχιστα για όσα αισθάνεται ο ένας για τον άλλον.
Μπορεί να ξέρουν ποιο φαγητό προτιμά ο σύντροφός τους, αλλά να αγνοούν τι τον στενοχωρεί.
Να θυμούνται τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις, αλλά να μη γνωρίζουν τι τον φοβίζει.
Να κοιμούνται στο ίδιο κρεβάτι, αλλά να έχουν σταματήσει να μοιράζονται τις σκέψεις τους.
Η συντροφικότητα, όμως, δεν εξαντλείται στην κοινή διεύθυνση κατοικίας.
Οι μικρές στιγμές που κρατούν ζωντανή μια σχέση
Μια ενδιαφέρουσα πλευρά της επιστημονικής έρευνας αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι σύντροφοι ανταποκρίνονται στις καθημερινές προσπάθειες επικοινωνίας.
Ο Gottman έχει χρησιμοποιήσει τον όρο bids for connection για να περιγράψει μικρές κινήσεις με τις οποίες ένας άνθρωπος αναζητά την προσοχή ή τη συναισθηματική ανταπόκριση του συντρόφου του.
Μπορεί να είναι μια απλή παρατήρηση.
«Κοίτα τι όμορφο φεγγάρι έχει απόψε».
Ή μια σκέψη που μοιράζεται κάποιος χωρίς ιδιαίτερο λόγο.
«Σήμερα θυμήθηκα κάτι από τα παιδικά μου χρόνια».
Δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία το περιεχόμενο της φράσης όσο η ανταπόκριση που ακολουθεί.
Ο άλλος μπορεί να ενδιαφερθεί, να ρωτήσει, να χαμογελάσει ή να συνεχίσει τη συζήτηση.
Μπορεί όμως και να αδιαφορήσει.
Μια μεμονωμένη στιγμή αδιαφορίας δεν καθορίζει την ποιότητα μιας σχέσης. Όταν, ωστόσο, η έλλειψη ανταπόκρισης γίνεται σταθερό μοτίβο, οι μικρές προσπάθειες επικοινωνίας ενδέχεται σταδιακά να περιοριστούν.
Και κάποια στιγμή ο άνθρωπος που προσπαθούσε να μοιραστεί κάτι απλό σταματά να το κάνει.
Όχι επειδή δεν έχει τίποτα να πει.
Αλλά επειδή δεν περιμένει πια ότι κάποιος θα θελήσει να τον ακούσει.
Μπορεί να υπάρχει αγάπη χωρίς επικοινωνία;
Η απάντηση δεν είναι απλή.
Υπάρχουν ζευγάρια που διατηρούν βαθιά συναισθήματα, αλλά δυσκολεύονται να τα εκφράσουν. Άνθρωποι που έχουν μεγαλώσει σε οικογένειες όπου η τρυφερότητα δεν εκδηλωνόταν λεκτικά ή όπου οι δύσκολες συζητήσεις αποφεύγονταν.
Υπάρχουν επίσης περίοδοι κατά τις οποίες η ψυχική κόπωση, το άγχος ή μια προσωπική δυσκολία περιορίζουν προσωρινά τη διάθεση για επικοινωνία.
Δεν χρειάζεται κάθε σιωπή να ερμηνεύεται ως ένδειξη κρίσης.
Ούτε είναι απαραίτητο δύο άνθρωποι να συζητούν αδιάκοπα για να αισθάνονται κοντά.
Η άνεση της κοινής σιωπής μπορεί, αντίθετα, να αποτελεί έκφραση οικειότητας.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι διαφορετικό:
Μπορώ να μιλήσω στον άνθρωπό μου όταν πραγματικά το χρειάζομαι;
Και, εξίσου σημαντικό:
Θέλει εκείνος να με ακούσει;
Η επιστροφή δεν αρχίζει πάντα με μια μεγάλη συζήτηση
Όταν η συναισθηματική απόσταση έχει μεγαλώσει, η επικοινωνία δεν αποκαθίσταται απαραίτητα με μια δραματική εξομολόγηση.
Μερικές φορές χρειάζεται να ξαναδημιουργηθεί η αίσθηση ότι υπάρχει χώρος για τον άλλον.
Να ρωτήσουμε πώς πέρασε την ημέρα του και να ενδιαφερθούμε πραγματικά για την απάντηση.
Να μιλήσουμε για κάτι που μας απασχολεί χωρίς να φοβόμαστε ότι θα αντιμετωπιστεί ως υπερβολή.
Να αναγνωρίσουμε ότι ο άνθρωπος που βρίσκεται δίπλα μας δεν παραμένει ίδιος με εκείνον που γνωρίσαμε πριν από δέκα ή είκοσι χρόνια.
Έχει αλλάξει. Όπως έχουμε αλλάξει κι εμείς.
Ασφαλώς, η προσπάθεια δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη επ’ αόριστον. Η αποκατάσταση της επικοινωνίας απαιτεί διάθεση και από τους δύο, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις η συμβουλευτική ζεύγους μπορεί να προσφέρει ουσιαστική βοήθεια.
Και όταν η σιωπή χρησιμοποιείται ως μέσο τιμωρίας ή ελέγχου, δεν αρκεί να μιλάμε γενικά για καλύτερη επικοινωνία. Χρειάζεται να αναγνωρίζουμε τη συγκεκριμένη συμπεριφορά και τις συνέπειές της.
Το πιο δύσκολο δεν είναι πάντα να φύγεις
Συνηθίζουμε να αναγνωρίζουμε το τέλος μιας σχέσης όταν κάποιος κλείνει την πόρτα και φεύγει.
Υπάρχουν, όμως, σχέσεις στις οποίες η απόσταση μεγαλώνει χωρίς κανείς να μετακινείται.
Οι άνθρωποι συνεχίζουν να μοιράζονται γεύματα, γιορτές, οικογενειακές υποχρεώσεις και διακοπές.
Απλώς έχουν σταματήσει να μοιράζονται τον εσωτερικό τους κόσμο.
Και ίσως το πιο ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι πόσα χρόνια είμαστε μαζί με κάποιον.Αλλά πόσο συχνά εξακολουθούμε να συναντιόμαστε πραγματικά.
Γιατί καμιά φορά η μοναξιά δεν αρχίζει όταν μένουμε μόνοι. Αρχίζει όταν δεν αισθανόμαστε πια ότι μπορούμε να μιλήσουμε στον άνθρωπο που κάθεται δίπλα μας.
Πηγή: gottman.com
