Γράφει Η Δανάη Πατρικίου
Το κινητό χτυπάει για πέμπτη φορά μέσα στην ημέρα. Κάποιος χρειάζεται έναν γιατρό. Κάποιος άλλος έχει πρόβλημα με δημόσια υπηρεσία. Μια φίλη ζητά να την ενημερώσεις για θέματα του αντικειμένου της, αλλά νιώθει ότι εσύ τα ξέρεις καλύτερα. Ένας συγγενής θέλει να μιλήσει γιατί “μόνο εσύ με καταλαβαίνεις”. Ένας καλός γνωστός σου ζητάει να του βρεις δουλειά, ένας άλλος απευθύνεται για να του συστήσεις καλό υδραυλικό…. και πάει λέγοντας.
Είμαι σίγουρη ότι όλοι γνωρίζετε αυτό το είδος του ανθρώπου πολύ καλά, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της μέρας τους καταναλώνεται στο να διαχειρίζονται προβλήματα άλλων, μιλώντας ώρες στο τηλέφωνο, ενώ ταυτόχρονα, επειδή είναι και τελειομανείς, τα χέρια τους τρέχουν στα πλήκτρα του υπολογιστή για να τσεκάρουν προτάσεις ή ν’ απαντήσουν σε mail Με λίγα λόγια πιστεύουν ότι η αυτοθυσία τους για τους άλλους, είναι η προτεραιότητα της καθημερινότητάς τους.
Στο σπίτι, συχνά συνεχίζουν στον ίδιο ρυθμό. Γίνονται ο άνθρωπος που θυμίζει στον σύντροφό του τα πάντα, που οργανώνει τη ζωή όλων, που φροντίζει, προγραμματίζει, προλαβαίνει και αναλαμβάνει. Όχι γιατί του το ζητάνε πάντα, αλλά γιατί είναι βέβαιος ή βέβαιη, ότι μόνο όταν έχει την κατάσταση στα χέρια του, θα πάνε όλα καλά. Ζώντας με αυτόν τον τρόπο πάρα πολλά χρόνια πιθανόν, έχει εκπαιδεύσει και όλους στο περιβάλλον του ότι αυτό αποτελεί κανονικότητα.
Η προσφορά είναι αρετή. Η αυτοεγκατάλειψη όμως δεν είναι.
Η αλληλεγγύη και η φροντίδα αποτελούν θεμέλια των σχέσεων, Υπάρχει όμως μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στη γενναιοδωρία και στην πεποίθηση ότι είμαστε υπεύθυνοι για την ευημερία όλων. Όταν αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να λύνουμε συνεχώς τα προβλήματα των άλλων, ακόμη και εις βάρος της δικής μας υγείας, της οικογένειάς μας ή της προσωπικής μας ισορροπίας, τότε αξίζει να αναρωτηθούμε: Βοηθώ επειδή το επιλέγω ή επειδή δεν αντέχω να αρνηθώ;
Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούν να πουν «όχι»;
Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτό το μοτίβο μέσα από έννοιες όπως το σχήμα αυτοθυσίας (Self-Sacrifice Schema), που έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο της Θεραπείας Σχημάτων από τον Jeffrey Young. Πρόκειται για ανθρώπους που έχουν μάθει από νωρίς ότι οι ανάγκες των άλλων προηγούνται πάντα από τις δικές τους. Συχνά αισθάνονται ενοχές όταν ξεκουράζονται, δυσκολεύονται να θέσουν όρια και φοβούνται μήπως θεωρηθούν εγωιστές αν αρνηθούν μια χάρη. Σε αρκετές περιπτώσεις, αυτή η στάση συνδέεται και με την έννοια του people pleasing: την έντονη ανάγκη να ευχαριστούμε τους άλλους, ακόμη κι όταν αυτό μας εξαντλεί.
Ο «σωτήρας» δεν σώζει πάντα
Στην ψυχολογία περιγράφεται επίσης ο λεγόμενος ρόλος του σωτήρα. Ο άνθρωπος αυτός αισθάνεται ότι πρέπει να λύνει κάθε πρόβλημα που εμφανίζεται μπροστά του. Στην πραγματικότητα όμως, όταν αναλαμβάνουμε συνεχώς ευθύνες που ανήκουν στους άλλους, μπορεί – άθελά μας – να τους στερούμε την ευκαιρία να αναπτύξουν τις δικές τους δυνάμεις ν’ αντιμετωπίσουν μόνοι τους τις δυσκολίες ή και να πάρουν μια απόφαση για να διαχειριστούν το θέμα τους, χωρίς να έχουν μεταφέρει την απόλυτη ευθύνη στον «σωτήρα- διεκπεραιωτή»
Τα σημάδια ότι ίσως δίνετε περισσότερα απ’ όσα αντέχετε
Ίσως ήρθε η στιγμή να αναρωτηθείτε αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας στις παρακάτω φράσεις:
- Νιώθω ενοχές όταν λέω «όχι».
- Πιστεύω ότι χωρίς εμένα οι άλλοι δεν θα τα καταφέρουν.
- Οι δικές μου ανάγκες έρχονται πάντα τελευταίες.
- Οι άνθρωποι με αναζητούν κυρίως όταν έχουν κάποιο πρόβλημα.
- Σπάνια ζητώ βοήθεια για τον εαυτό μου.
- Στο τέλος της ημέρας αισθάνομαι σωματικά και ψυχικά εξαντλημένος.
Αν οι περισσότερες απαντήσεις είναι «ναι», ίσως δεν χρειάζεται να γίνετε λιγότερο καλός άνθρωπος. Ίσως χρειάζεται να γίνετε λίγο πιο δίκαιος απέναντι στον εαυτό σας.
Το πιο δύσκολο «όχι»
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι η αγάπη αποδεικνύεται μέσα από τη συνεχή προσφορά. Όμως οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι η ουσιαστική φροντίδα δεν προϋποθέτει την εξουθένωση. Το να θέτουμε όρια δεν σημαίνει ότι αγαπάμε λιγότερο. Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως οι δικές μας δυνάμεις δεν είναι ανεξάντλητες. Γιατί κανείς δεν μπορεί να γεμίζει τα ποτήρια των άλλων, όταν το δικό του έχει αδειάσει.
Μια μικρή άσκηση αυτοπαρατήρησης
Πριν πείτε το επόμενο «ναι», κάντε μια παύση και ρωτήστε τον εαυτό σας:
- Το κάνω επειδή πραγματικά το θέλω ή επειδή φοβάμαι να αρνηθώ;
- Αν πω «όχι», τι ακριβώς φοβάμαι ότι θα συμβεί;
- Θα ζητούσα εγώ από έναν άνθρωπο που αγαπώ να θυσιάσει συνεχώς τον εαυτό του για μένα;
- Πότε ήταν η τελευταία φορά που φρόντισα εμένα με την ίδια αφοσίωση που φροντίζω τους άλλους;
Ίσως οι απαντήσεις να είναι η αρχή μιας πιο ισορροπημένης σχέσης με τους ανθρώπους γύρω σας, αλλά κυρίως με τον ίδιο σας τον εαυτό.
