Κάποτε αναζητούσαμε μέρη γεμάτα κόσμο. Σήμερα χαμηλώνουμε τη μουσική, αποφεύγουμε τα θορυβώδη εστιατόρια και λαχταράμε λίγη ησυχία. Μεγαλώσαμε ή μήπως ο κόσμος γύρω μας έγινε απλώς πολύ πιο θορυβώδης;
Της Δανάης Πατρικίου
Υπάρχει μια στιγμή που αρχίζεις να το παρατηρείς. Μπαίνεις σε ένα εστιατόριο και, αντί να κοιτάξεις πρώτα το μενού, αναρωτιέσαι αν θα μπορείς να ακούσεις τον άνθρωπο που κάθεται απέναντί σου.
Βρίσκεσαι σε ένα καφέ με δυνατή μουσική, φωνές, κινητά που χτυπούν και ανθρώπους που μιλούν ταυτόχρονα και, χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί, θέλεις να φύγεις.
Μπαίνεις στο αυτοκίνητο και δεν ανοίγεις το ραδιόφωνο. Γυρίζεις σπίτι και η πρώτη σου κίνηση είναι να κλείσεις την τηλεόραση. Και τότε σκέφτεσαι
«Τι μου συμβαίνει; Γιατί δεν αντέχω πια τη φασαρία;»
Ίσως, όμως, το ερώτημα δεν είναι μόνο γιατί αλλάξαμε εμείς. Ίσως πρέπει να αναρωτηθούμε και πόσο άλλαξε ο κόσμος γύρω μας.
Ζούμε μέσα σε έναν αόρατο θόρυβο Η φασαρία δεν είναι πια μόνο ήχος.
Είναι οι ειδοποιήσεις στο κινητό. Τα μηνύματα που περιμένουν απάντηση. Τα emails. Οι ειδήσεις που ανανεώνονται κάθε λεπτό. Τα βίντεο που ξεκινούν μόνα τους. Οι οθόνες στα καταστήματα. Η μουσική στα εστιατόρια, στα γυμναστήρια, στα εμπορικά κέντρα. Είναι ακόμη και οι άνθρωποι που μπορούν να μας βρουν οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας.
Για μεγάλο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας υπήρχαν αναγκαστικά περίοδοι σιωπής. Σήμερα πρέπει σχεδόν να τις διεκδικήσουμε.
Και αυτό αλλάζει την έννοια της φασαρίας. Δεν κουραζόμαστε μόνο από αυτό που ακούμε. Κουραζόμαστε από όλα όσα ζητούν ταυτόχρονα ένα κομμάτι της προσοχής μας.
Γιατί όσο μεγαλώνουμε φαίνεται να την ανεχόμαστε λιγότερο;
Υπάρχει βέβαια και η ηλικία.
Καθώς περνούν τα χρόνια, μπορεί να γίνεται δυσκολότερο να ξεχωρίσουμε μια συζήτηση μέσα σε ένα περιβάλλον γεμάτο ανταγωνιστικούς ήχους. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι «δεν ακούμε καλά». Η κατανόηση μιας φωνής μέσα σε ένα θορυβώδες περιβάλλον είναι πολύ πιο απαιτητική διαδικασία από την απλή ακρόαση ενός ήχου.
Υπάρχει όμως και κάτι λιγότερο βιολογικό και περισσότερο υπαρξιακό. Μεγαλώνοντας, γινόμαστε συχνά πιο επιλεκτικοί ως προς το πού διαθέτουμε την ενέργειά μας.
Στα 25 μπορεί να θεωρούσαμε ζωντανό ένα μαγαζί όπου έπρεπε να φωνάζουμε για να συζητήσουμε. Στα 55 μπορεί να το θεωρούμε εξαντλητικό.
Δεν άλλαξε μόνο η αντοχή μας. Άλλαξε και αυτό που ζητάμε από μια έξοδο.
Ίσως δεν θέλουμε πια να είμαστε απλώς κάπου. Θέλουμε να μπορούμε να είμαστε πραγματικά με κάποιον.
Η ησυχία έπαψε να σημαίνει μοναξιά
Στα νεότερα χρόνια η σιωπή μπορεί να προκαλεί αμηχανία. Ένα άδειο Σάββατο βράδυ μοιάζει σχεδόν με αποτυχία. Ένα ήσυχο σπίτι μπορεί να φαίνεται μοναχικό. Ένα τραπέζι χωρίς μουσική χρειάζεται συζήτηση για να γεμίσει.
Αργότερα, όμως, για αρκετούς ανθρώπους συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον.
Η ησυχία αποκτά αξία.
Ένα πρωινό με έναν καφέ και χωρίς κανέναν ήχο μπορεί να γίνει πολυτέλεια.
Ένα σπίτι όπου δεν παίζει συνεχώς τηλεόραση μπορεί να γίνει καταφύγιο.
Μια βόλτα χωρίς ακουστικά μπορεί να γίνει πραγματική ξεκούραση.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι απομακρυνόμαστε από τη ζωή.
Μπορεί να σημαίνει ότι δεν χρειαζόμαστε πλέον διαρκώς εξωτερικά ερεθίσματα για να αισθανόμαστε ότι κάτι συμβαίνει.
Υπάρχει και η «κοινωνική φασαρία»
Υπάρχει όμως ένας ακόμη θόρυβος που δεν μετριέται σε ντεσιμπέλ.
Είναι η παρέα στην οποία όλοι μιλούν και κανείς δεν ακούει.
Οι άνθρωποι που πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν κάτι.
Οι ατελείωτες συζητήσεις χωρίς πραγματικό περιεχόμενο.
Η υποχρέωση να είμαστε διαθέσιμοι, ευχάριστοι, κοινωνικοί.
Οι σχέσεις που απαιτούν πολλή ενέργεια και αφήνουν ελάχιστη ουσία.
Ίσως γι’ αυτό κάποια στιγμή η φράση «θέλω την ησυχία μου» αποκτά πολύ μεγαλύτερο νόημα. Δεν αφορά μόνο τον ήχο. Αφορά την ανάγκη να μειώσουμε ό,τι περιττό καταλαμβάνει χώρο μέσα μας.
Το παράδοξο της εποχής: πληρώνουμε για την ησυχία
Αρκεί να κοιτάξει κανείς τι θεωρούμε σήμερα πολυτέλεια. Ένα ήσυχο boutique hotel.
Ένα σπίτι μακριά από τον δρόμο. Ένα εστιατόριο όπου μπορείς να συζητήσεις.
Ένα retreat χωρίς κινητό. Μια βόλτα στη φύση. Ένα Σαββατοκύριακο «μακριά από όλους».
Σε έναν κόσμο που κατάφερε να μας προσφέρει αμέτρητες μορφές ψυχαγωγίας, ένα από τα πιο περιζήτητα αγαθά φαίνεται να είναι κάτι που κάποτε υπήρχε δωρεάν: η σιωπή.
Μήπως τελικά δεν γίναμε αντικοινωνικοί;
Υπάρχει μια εύκολη ερμηνεία όταν αρχίζουμε να αποφεύγουμε τα πολυσύχναστα μέρη. «Μεγάλωσα.» «Έγινα δύσκολος.» «Δεν έχω πια υπομονή.» Δεν είναι απαραίτητα έτσι.
Μπορεί απλώς να έχουμε καταλάβει καλύτερα τι μας ξεκουράζει και τι μας εξαντλεί.
Και ίσως, όσο περνούν τα χρόνια, αποκτούμε κάτι που δεν είχαμε όταν ήμασταν νεότεροι: την άδεια που δίνουμε στον εαυτό μας να επιλέγει.
Να επιλέγει το ήσυχο τραπέζι.
Τους λίγους ανθρώπους. Το κινητό στο αθόρυβο. Ένα βράδυ στο σπίτι. Μια συζήτηση όπου δεν χρειάζεται να φωνάζεις για να ακουστείς. Και μερικές φορές, απολύτως τίποτα.
Η σιωπή δεν είναι κενό
Ίσως εκεί βρίσκεται και η μεγαλύτερη αλλαγή. Όταν είμαστε νεότεροι φοβόμαστε συχνά μήπως δεν συμβαίνει τίποτα. Μεγαλώνοντας μπορεί να αρχίσουμε να εκτιμούμε ακριβώς αυτές τις στιγμές. Γιατί η σιωπή δεν σημαίνει ότι η ζωή σταμάτησε.
Μπορεί να είναι ο χώρος στον οποίο, επιτέλους, προλαβαίνουμε να την ακούσουμε.
Και ίσως τελικά το ότι δεν αντέχουμε πια τόσο εύκολα τη φασαρία να μην σημαίνει ότι απομακρυνόμαστε από τον κόσμο.
Ίσως σημαίνει ότι μάθαμε να ξεχωρίζουμε τον θόρυβο από όσα πραγματικά αξίζει να ακούμε.
