Υπάρχουν άνθρωποι που μιλάνε για την κατάθλιψη με τόση ακρίβεια, που βοηθάνε πάρα πολλούς ν’ αντιληφθούν ότι πάσχουν και να ζητήσουν βοήθεια. Ο Αμερικανός συγγραφέας Άντριου Σόλομον είναι ένας από αυτούς. Στο βραβευμένο βιβλίο του The Noonday Demon εξερεύνησε την κατάθλιψη μέσα από την προσωπική εμπειρία, την επιστήμη και τις ιστορίες άλλων ανθρώπων.
Στη δική του διαδρομή, η αντιμετώπιση της νόσου περιλάμβανε φαρμακευτική αγωγή και ψυχοθεραπεία. Σε δημόσια συνέντευξή του το 2013 εξηγούσε ότι παρακολουθούσε την αγωγή του με τον γιατρό του, έκανε εβδομαδιαία ψυχοθεραπεία και προστάτευε τον ύπνο του. Είχε επίσης μιλήσει για νέα επεισόδια κατάθλιψης, τα οποία αναγνώριζε και διαχειριζόταν νωρίτερα χάρη στην εμπειρία που είχε αποκτήσει. Η μαρτυρία του αφορά τη δική του πορεία, χωρίς να αποτελεί οδηγία θεραπείας για άλλους.
Το ερώτημα είναι και πώς παραμένεις καλά
Αυτή η διάσταση βρίσκεται στο επίκεντρο νέας έρευνας που παρουσιάστηκε στις 11 Νοεμβρίου από το πανεπιστημιακό ιατρικό κέντρο Radboudumc. Η αρχική υποχώρηση των συμπτωμάτων έχει σημασία. Εξίσου ουσιαστικό είναι αν το όφελος διατηρείται στον χρόνο.
Η συστηματική ανασκόπηση και δικτυακή μεταανάλυση, δημοσιευμένη στο The Lancet Psychiatry, συγκέντρωσε 115 τυχαιοποιημένες μελέτες με 30.428 συμμετέχοντες. Αφορούσε ενήλικους με μονοπολική μείζονα καταθλιπτική διαταραχή και θεραπεία διάρκειας άνω των 12 εβδομάδων.
Τα τρία φάρμακα που ξεχώρισαν
Στην κύρια συγκριτική ανάλυση, η εσιταλοπράμη, η ντουλοξετίνη και η αγομελατίνη συνδέθηκαν με μεγαλύτερη πιθανότητα διατηρούμενης ανταπόκρισης από τη φλουοξετίνη. Η εσιταλοπράμη και η ντουλοξετίνη εμφάνισαν επίσης λιγότερες διακοπές θεραπείας για οποιονδήποτε λόγο σε σύγκριση με τη φλουοξετίνη. Αυτό δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η φράση «τα πιο αποτελεσματικά αντικαταθλιπτικά» χρειάζεται επομένως προσοχή. Εδώ μιλάμε για συγκεκριμένο αποτέλεσμα, τη διατήρηση της βελτίωσης, σε συγκεκριμένο ερευνητικό πλαίσιο. Δεν προκύπτει ότι ένα φάρμακο είναι καλύτερο για κάθε ασθενή ή για κάθε μορφή κατάθλιψης.
Γιατί η κατάταξη δεν αρκεί
Οι ίδιοι οι συγγραφείς επισημαίνουν περιορισμούς στην αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Στις 35 άμεσες συγκριτικές μελέτες της κύριας ανάλυσης, οι 19 αξιολογήθηκαν ως υψηλού κινδύνου μεροληψίας. Χρειάζονται περισσότερες άμεσες συγκρίσεις για τη μακροχρόνια δράση των φαρμάκων.
Ο καθηγητής Eric Ruhé του Radboudumc διευκρινίζει ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως όλοι πρέπει να λάβουν εσιταλοπράμη. Το αναμενόμενο όφελος συνεκτιμάται με τις ανεπιθύμητες ενέργειες και τις ανάγκες του συγκεκριμένου ανθρώπου. Η ανακοίνωση υπογραμμίζει, για παράδειγμα, τον κίνδυνο ηπατικής βλάβης με την αγομελατίνη.
Η σωστή συζήτηση γίνεται με τον γιατρό
Οι οδηγίες του NICE προβλέπουν κοινή απόφαση για την αγωγή, με συζήτηση για τα οφέλη, τις παρενέργειες και όσα θέλει να βελτιώσει ο ασθενής στη ζωή του. Ο ύπνος, η σεξουαλική λειτουργία, η υπνηλία ή η αύξηση βάρους μπορεί να επηρεάζουν ουσιαστικά το πώς βιώνει τη θεραπεία.
Ένα νέο δημοσίευμα δεν αποτελεί λόγο να αλλάξει ή να διακόψει κάποιος μόνος του την αγωγή που τον βοηθά. Η απότομη διακοπή ή οι παραλείψεις δόσεων μπορούν να προκαλέσουν συμπτώματα στέρησης. Όταν χρειάζεται διακοπή, συνήθως γίνεται σταδιακά, με σχέδιο και παρακολούθηση από τον επαγγελματία που συνταγογραφεί.
Χώρος για την εμπειρία του ανθρώπου
Η ιστορία του Σόλομον προσθέτει κάτι που μια κατάταξη φαρμάκων δεν μπορεί να αποτυπώσει: την εμπειρία του να μαθαίνεις πώς να ζεις με μια νόσο και να αναζητάς βοήθεια χωρίς ντροπή. Ο ίδιος έχει τονίσει τη σημασία της επαφής με ανθρώπους που μπορούν να καταλάβουν και να προσφέρουν στήριξη.
Για τους γύρω του, αυτή η στήριξη μπορεί να πάρει απλή, συγκεκριμένη μορφή: ένα τηλεφώνημα, μια πρόταση για συντροφιά, πρακτική βοήθεια σε μια δύσκολη ημέρα. Και για τη δημόσια συζήτηση, το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς τα επιστημονικά δεδομένα θα μεταφραστούν σε φροντίδα που εξατομικεύεται στον κάθε άνθρωπο.


