Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2026

Μην τα χάσεις

Νανά Παλαιτσάκη · υγεία · ψυχή · πολιτισμός

Ψυχική υγεία

Lisa Feldman Barrett και η κατασκευή των συναισθημάτων

Lisa Feldman Barrett και η κατασκευή των συναισθημάτων

Εγκέφαλος, κουλτούρα και η απελευθέρωση από το «πρέπει να νιώθω»

Για πολλά χρόνια πιστεύαμε ότι τα συναισθήματα είναι αυτόματα, καθολικά και βιολογικά προκαθορισμένα: φόβος, χαρά, θυμός — σαν κουμπιά που πατιούνται μέσα στον εγκέφαλο. Η Lisa Feldman Barrett, καθηγήτρια Ψυχολογίας και Νευροεπιστήμης στο Northeastern University, έρχεται να ανατρέψει αυτή τη βεβαιότητα με μια ριζοσπαστική αλλά βαθιά ανθρώπινη ιδέα: Τα συναισθήματα δεν “συμβαίνουν” απλώς. Κατασκευάζονται.

Ο εγκέφαλος δεν αντιδρά — προβλέπει

Σύμφωνα με τη θεωρία της Barrett, ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί παθητικά, περιμένοντας ερεθίσματα για να αντιδράσει. Αντίθετα, προβλέπει συνεχώς τι πρόκειται να συμβεί και προετοιμάζει το σώμα αναλόγως.

Τα συναισθήματα, λοιπόν, δεν είναι έτοιμες αντιδράσεις. Είναι:

  • προβλέψεις
  • βασισμένες σε προηγούμενες εμπειρίες
  • επηρεασμένες από τη γλώσσα και την κουλτούρα
  • συνδεδεμένες με την κατάσταση του σώματος (κούραση, πείνα, στρες)

Με άλλα λόγια, αυτό που ονομάζουμε «συναίσθημα» είναι ένα νόημα που δίνει ο εγκέφαλος σε σωματικές αισθήσεις, μέσα σε συγκεκριμένο πολιτισμικό πλαίσιο.

Η κουλτούρα γράφει στον εγκέφαλο

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας της Barrett είναι ο ρόλος της κουλτούρας.
Δεν μαθαίνουμε απλώς λέξεις για τα συναισθήματα — μαθαίνουμε πώς να τα βιώνουμε.

Άλλοι πολιτισμοί έχουν συναισθήματα που δεν μεταφράζονται εύκολα.
Άλλοι ερμηνεύουν τη θλίψη, τη σιωπή ή την ένταση με εντελώς διαφορετικό τρόπο.

Αυτό σημαίνει ότι:

  • δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος να νιώθουμε
  • δεν υπάρχει παγκόσμιος συναισθηματικός χάρτης
  • και σίγουρα δεν υπάρχει συναισθηματική κανονικότητα

Τι σημαίνει αυτό για την ψυχική υγεία

Η προσέγγιση της Lisa Feldman Barrett είναι βαθιά απελευθερωτική.
Αν τα συναισθήματα κατασκευάζονται, τότε:

  • δεν είμαστε παγιδευμένοι σε αυτά
  • μπορούμε να τα επανανοηματοδοτήσουμε
  • μπορούμε να μάθουμε νέους τρόπους ερμηνείας των σωματικών μας καταστάσεων

Η ψυχική υγεία δεν αφορά την εξάλειψη των «αρνητικών» συναισθημάτων, αλλά την ικανότητα ευελιξίας: να έχουμε περισσότερα συναισθηματικά εργαλεία, περισσότερες λέξεις, περισσότερες επιλογές.

Γιορτές, συναισθήματα και ελευθερία

Στις γιορτές, αυτή η γνώση αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η κοινωνία μάς υπαγορεύει πώς «πρέπει» να νιώθουμε: χαρούμενοι, ευγνώμονες, κοινωνικοί.

Η επιστήμη της Barrett μας λέει κάτι διαφορετικό: Δεν υπάρχει συναίσθημα εκτός πλαισίου. Και το πλαίσιο αλλάζει από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Η κατανόηση αυτή δημιουργεί χώρο:

  • για λιγότερη ενοχή
  • για περισσότερη αυτοπαρατήρηση
  • για αυθεντική φροντίδα του εαυτού

Ένα νέο λεξιλόγιο ζωής

Ίσως το πιο σημαντικό μήνυμα της Lisa Feldman Barrett είναι ότι, μαθαίνοντας περισσότερα για τα συναισθήματα, δεν γινόμαστε πιο ψυχροί — γινόμαστε πιο ελεύθεροι.

Πιο ακριβείς με τον εαυτό μας.
Πιο ανεκτικοί με τους άλλους.
Πιο συνειδητοί στον τρόπο που ζούμε.

Και στο πλαίσιο του nanascent, αυτή η γνώση δεν είναι απλώς επιστημονική πληροφορία. Είναι πρόσκληση για έναν πιο ήπιο, πιο ανθρώπινο τρόπο ύπαρξης.