Οι γονείς συχνά αναρωτιούνται γιατί ένα παιδί γίνεται θύτης ή θύμα εκφοβισμού στο σχολείο. Αν και οι αιτίες είναι σύνθετες, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι πρώτες κοινωνικές συμπεριφορές διαμορφώνονται πολύ πριν από την είσοδο στην τάξη – μέσα στην οικογένεια.
Ο σχολικός εκφοβισμός (bullying) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που απασχολούν γονείς και εκπαιδευτικούς. Συχνά αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα που αφορά αποκλειστικά το σχολικό περιβάλλον. Ωστόσο, η σύγχρονη αναπτυξιακή ψυχολογία δείχνει ότι οι βάσεις για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά σχετίζονται με τους άλλους αρχίζουν να χτίζονται από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους.
Η οικογένεια είναι ο πρώτος χώρος όπου το παιδί μαθαίνει τι σημαίνει σεβασμός, συνεργασία, επίλυση συγκρούσεων και διαχείριση των συναισθημάτων. Δεν είναι λοιπόν περίεργο ότι οι καθημερινές εμπειρίες στο σπίτι επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο θα αλληλεπιδράσει αργότερα με τους συνομηλίκους του.
Τα παιδιά μαθαίνουν κυρίως μέσα από το παράδειγμα
Η μάθηση δεν γίνεται μόνο μέσα από τις συμβουλές των γονιών. Τα παιδιά παρατηρούν συνεχώς τους ενήλικες και αντιγράφουν τις συμπεριφορές τους.
Όταν οι διαφωνίες επιλύονται με ψυχραιμία, διάλογο και αμοιβαίο σεβασμό, το παιδί μαθαίνει ότι οι συγκρούσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν χωρίς επιθετικότητα. Αντίθετα, όταν εκτίθεται συστηματικά σε φωνές, προσβολές, εκφοβισμό ή υποτίμηση, υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα να θεωρήσει αυτές τις συμπεριφορές φυσιολογικές και να τις αναπαράγει στις δικές του σχέσεις.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι ακόμη και μικρές καθημερινές συμπεριφορές αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
Οι συγκρούσεις μεταξύ αδελφών δεν είναι πάντα «αθώες»
Πολλοί γονείς θεωρούν ότι οι καβγάδες μεταξύ αδελφών αποτελούν ένα φυσιολογικό κομμάτι της ανάπτυξης. Πράγματι, οι διαφωνίες είναι αναμενόμενες. Όταν όμως οι συγκρούσεις χαρακτηρίζονται από συστηματική ταπείνωση, απειλές, εκφοβισμό ή κατάχρηση δύναμης από το ένα παιδί προς το άλλο, δεν πρόκειται πλέον για μια απλή διαφωνία.
Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που εμπλέκονται επανειλημμένα σε τέτοιου είδους συμπεριφορές μέσα στο σπίτι παρουσιάζουν αυξημένες πιθανότητες να εκδηλώσουν αντίστοιχες συμπεριφορές και στο σχολικό περιβάλλον ή να δυσκολευτούν στις σχέσεις τους με τους συνομηλίκους.
Η έγκαιρη παρέμβαση των γονέων μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά και να βοηθήσει τα παιδιά να μάθουν πιο υγιείς τρόπους επίλυσης των διαφορών τους.
Η ενσυναίσθηση καλλιεργείται καθημερινά
Η ενσυναίσθηση δεν είναι ένα χαρακτηριστικό με το οποίο γεννιούνται όλα τα παιδιά στον ίδιο βαθμό. Αναπτύσσεται μέσα από τις καθημερινές εμπειρίες και τις σχέσεις.
Όταν οι γονείς βοηθούν το παιδί να αναγνωρίζει τα συναισθήματα των άλλων, να αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του και να κατανοεί τις συνέπειες της συμπεριφοράς του, ενισχύουν σημαντικά τις κοινωνικές του δεξιότητες.
Ακόμη και απλές ερωτήσεις όπως «Πώς πιστεύεις ότι ένιωσε ο φίλος σου;» ή «Τι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά;» συμβάλλουν ουσιαστικά στην ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η πρόληψη ξεκινά από την καθημερινότητα.
- Δώστε το παράδειγμα με τον τρόπο που διαχειρίζεστε τις διαφωνίες.
- Ακούστε το παιδί χωρίς να το κρίνετε.
- Μην αγνοείτε επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις μεταξύ αδελφών.
- Ενθαρρύνετε την έκφραση συναισθημάτων.
- Επιβραβεύστε τη συνεργασία και τις πράξεις καλοσύνης.
- Διατηρήστε ανοιχτή επικοινωνία με το σχολείο όταν προκύπτουν ανησυχίες.
Το σπίτι ως η πρώτη «σχολική αίθουσα»
Η πρόληψη του σχολικού εκφοβισμού δεν ξεκινά όταν εμφανιστεί το πρώτο περιστατικό. Ξεκινά πολύ νωρίτερα, μέσα από τις μικρές καθημερινές στιγμές της οικογενειακής ζωής.
Κανένας γονέας δεν είναι τέλειος και όλες οι οικογένειες βιώνουν εντάσεις. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι η διάθεση να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας, να ζητάμε συγγνώμη όταν χρειάζεται και να δείχνουμε στα παιδιά ότι ο σεβασμός, η συνεργασία και η ενσυναίσθηση αποτελούν αξίες που εφαρμόζονται στην πράξη.
Όταν το σπίτι γίνεται ένας ασφαλής χώρος όπου τα παιδιά νιώθουν ότι ακούγονται, γίνονται κατανοητά και αντιμετωπίζονται με σεβασμό, αποκτούν τα εφόδια για να δημιουργήσουν υγιείς σχέσεις και έξω από αυτό.
Πηγή
Το άρθρο είναι πρωτότυπη σύνθεση, βασισμένη στις επιστημονικές πληροφορίες που παρουσιάζονται από το Greater Good Science Center του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Berkeley, στο άρθρο “How Kids Might Be Learning Bullying at Home” της Christine Carter, καθώς και στη σχετική επιστημονική βιβλιογραφία του οργανισμού.
