Στις 28 Σεπτεμβρίου 1839 γεννήθηκε ο Theodor Langhans, ο παθολογοανατόμος που άφησε το όνομά του σε κύτταρα συνδεδεμένα με τη φυματίωση. Μόνο που στην Ιστορία της Ιατρικής υπάρχει και ένας Langerhans και η διαφορά ενός μόλις γράμματος έχει προκαλέσει σύγχυση ακόμη και στην επιστημονική βιβλιογραφία.
Υπάρχουν ονόματα στην Ιατρική που οι γιατροί μαθαίνουν από τα πρώτα χρόνια των σπουδών τους. Μερικές φορές, όμως, ένα γράμμα αρκεί για να αλλάξει εντελώς το νόημα.
Langhans και Langerhans.
Δύο Γερμανοί επιστήμονες του 19ου αιώνα. Δύο διαφορετικοί άνθρωποι. Δύο διαφορετικές επιστημονικές ιστορίες. Και δύο ονόματα τόσο όμοια, ώστε η σύγχυσή τους έχει επιβιώσει περισσότερο από έναν αιώνα.
Η 28η Σεπτεμβρίου είναι μια καλή αφορμή για να τους ξεχωρίσουμε.
Ο Theodor Langhans γεννιέται στις 28 Σεπτεμβρίου 1839
Ο Theodor Langhans γεννήθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1839 στο Usingen, στο τότε Δουκάτο του Nassau.
Σπούδασε Ιατρική στη Χαϊδελβέργη, στο Göttingen, στο Βερολίνο και στο Würzburg και βρέθηκε κοντά σε μερικές από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής Ιατρικής του 19ου αιώνα. Ανάμεσα στους δασκάλους του ήταν ο ανατόμος Friedrich Henle και ο Rudolf Virchow, μία από τις καθοριστικές μορφές στην ανάπτυξη της κυτταρικής παθολογίας.
Το 1872 ο Langhans ανέλαβε θέση καθηγητή Παθολογικής Ανατομικής και την ίδια χρονιά μετακινήθηκε στη Βέρνη, όπου θα παρέμενε επί δεκαετίες.
Η επιστημονική του δραστηριότητα ήταν πολύ ευρύτερη από εκείνο για το οποίο έμεινε τελικά γνωστός. Μελέτησε, μεταξύ άλλων, την ιστολογία του μαστού, τον πλακούντα, τον θυρεοειδή και την κατανομή του γλυκογόνου σε φυσιολογικούς και παθολογικούς ιστούς. Όμως μια παρατήρησή του θα συνέδεε οριστικά το όνομά του με την Παθολογοανατομία.
Τα γιγαντοκύτταρα Langhans
Το 1868 ο Langhans, μελετώντας στο μικροσκόπιο ιστούς που είχαν προσβληθεί από φυματίωση, παρατήρησε ιδιαίτερα μεγάλα κύτταρα με πολλούς πυρήνες, οι οποίοι είχαν μια χαρακτηριστική διάταξη προς την περιφέρεια του κυττάρου.
Τα κύτταρα αυτά έγιναν αργότερα γνωστά ως Langhans giant cells γιγαντοκύτταρα Langhans.
Συνδέθηκαν ιστορικά ιδιαίτερα με τη φυματίωση, όμως σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν εμφανίζονται αποκλειστικά σε αυτήν. Μπορούν να εντοπιστούν και σε άλλες παθήσεις στις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα δημιουργεί οργανωμένες συγκεντρώσεις κυττάρων τα λεγόμενα κοκκιώματα , στην προσπάθειά του να απομονώσει κάτι που δεν μπορεί εύκολα να εξαλείψει.
Ο ίδιος ο Langhans δεν μπορούσε φυσικά να γνωρίζει όλα όσα γνωρίζουμε σήμερα για τη φυματίωση και την ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού. Ο Robert Koch θα ανακάλυπτε τον βάκιλο που προκαλεί τη φυματίωση αρκετά χρόνια αργότερα, το 1882.
Αυτό που είχε μπροστά του ο Langhans ήταν κυρίως η εικόνα του ιστού κάτω από το μικροσκόπιο: μπορούσε να δει ότι κάτι διαφορετικό συνέβαινε, χωρίς ακόμη να γνωρίζει τον βιολογικό μηχανισμό που κρυβόταν πίσω από αυτό.
Και αυτή η προσεκτική παρατήρηση ήταν αρκετή για να περάσει το όνομά του στην Ιστορία της Ιατρικής
Και τότε εμφανίζεται ο… Langerhans
Εδώ αρχίζει η σύγχυση.
Ο Paul Langerhans ,με το πρόσθετο «er» στο όνομα, ήταν διαφορετικός επιστήμονας.
Γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1847, οκτώ χρόνια μετά τον Theodor Langhans. Και έκανε μια σημαντική παρατήρηση πριν ακόμη ολοκληρώσει τις σπουδές του.
Ως νεαρός φοιτητής Ιατρικής εξέταζε στο μικροσκόπιο το ανθρώπινο δέρμα, χρησιμοποιώντας μια ειδική τεχνική που έκανε ορισμένα κύτταρα περισσότερο ορατά. Ανάμεσα στα συνηθισμένα κύτταρα της επιδερμίδας παρατήρησε έναν διαφορετικό τύπο κυττάρων, με χαρακτηριστικές προεκτάσεις που έμοιαζαν με μικρά κλαδιά. Τα κύτταρα αυτά θα γίνονταν αργότερα γνωστά ως κύτταρα Langerhans.
Ο ίδιος δεν γνώριζε τότε ποια ήταν η λειτουργία τους και αρχικά θεώρησε ότι μπορεί να σχετίζονταν με το νευρικό σύστημα. Πολύ αργότερα η επιστήμη αποκάλυψε ότι πρόκειται για εξειδικευμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Βρίσκονται στην επιδερμίδα και λειτουργούν σαν ένα είδος «φρουρού»: αναγνωρίζουν ξένες ουσίες ή πιθανούς κινδύνους και βοηθούν να ενεργοποιηθεί η άμυνα του οργανισμού. Χρειάστηκε, δηλαδή, να περάσει περισσότερο από ένας αιώνας για να καταλάβουμε πλήρως τη σημασία αυτού που ο νεαρός Langerhans είχε δει στο μικροσκόπιό του.
Τα περίφημα νησίδια του Langerhans
Το 1869, σε ηλικία μόλις 21 ετών, ο Paul Langerhans παρουσίασε τη διδακτορική του εργασία για τη μικροσκοπική ανατομία του παγκρέατος. Παρατήρησε μέσα στον παγκρεατικό ιστό μικρές ομάδες κυττάρων που διέφεραν από τον ιστό γύρω τους.
Δεν γνώριζε τι ακριβώς έκαναν.
Χρόνια αργότερα οι κυτταρικές αυτές ομάδες θα ονομάζονταν νησίδια του Langerhans.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι στα νησίδια βρίσκονται, μεταξύ άλλων, τα β-κύτταρα που παράγουν ινσουλίνη , μία σύνδεση που κάνει το όνομα Langerhans αναπόσπαστο μέρος της ιστορίας του διαβήτη.
Ο Paul Langerhans, ωστόσο, δεν έζησε για να δει πόσο σημαντική θα αποδεικνυόταν η παρατήρησή του. Πέθανε στη Μαδέρα το 1888, σε ηλικία μόλις 40 ετών, έχοντας νοσήσει από φυματίωση.
Μια ειρωνική σύμπτωση στην Ιστορία της Ιατρικής
Και εδώ η ιστορία αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Το 1868, ο Theodor Langhans περιέγραφε τα γιγαντοκύτταρα που θα συνδέονταν ιδιαίτερα με τη φυματίωση.
Την ίδια χρονιά ο νεαρός Paul Langerhans περιέγραφε τα ιδιαίτερα κύτταρα της επιδερμίδας που σήμερα φέρουν το δικό του όνομα.
Δύο επιστήμονες.
Δύο διαφορετικά κύτταρα.
Ονόματα που διαφέρουν ελάχιστα.
Και επιστημονικές δημοσιεύσεις της ίδιας χρονιάς.
Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς πώς δημιουργήθηκε η σύγχυση.
Η σύγχυση δεν αφορά μόνο τους φοιτητές
Θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι πρόκειται απλώς για ένα από εκείνα τα γλωσσικά «τρικ» που δυσκολεύουν τους φοιτητές Ιατρικής στις εξετάσεις.
Δεν είναι έτσι.
Επιστημονική δημοσίευση του 2022 ασχολήθηκε ειδικά με το πρόβλημα των δύο επωνύμων, επισημαίνοντας ότι η σύγχυση μεταξύ Theodor Langhans και Paul Langerhans εμφανίζεται επανειλημμένα ακόμη και στην ιατρική βιβλιογραφία.
Έχει καταγραφεί μάλιστα το λάθος ακόμη και σε επιστημονικό άρθρο για τη φυματίωση, προκαλώντας παρέμβαση παθολογοανατόμου στο BMJ, ο οποίος επισήμανε ότι τα κοκκιώματα της φυματίωσης σχετίζονται με Langhans giant cells και όχι με Langerhans cells.
Η ομοιότητα των δύο ονομάτων είναι ένα μικρό αλλά χαρακτηριστικό παράδειγμα των προβλημάτων που μπορούν να δημιουργήσουν τα ιατρικά επώνυμα.
Γιατί η Ιατρική εξακολουθεί να χρησιμοποιεί ονόματα ανθρώπων;
Νόσος Alzheimer. Νόσος Parkinson. Νησίδια Langerhans. Γιγαντοκύτταρα Langhans.
Η Ιατρική είναι γεμάτη με τα επίθετα των γιατρών που έκαναν την ανακάλυψη
Αποτελούν ένα είδος ιστορικής μνήμης: πίσω από μια ασθένεια, ένα κύτταρο ή μια ανατομική δομή υπάρχει συχνά η ιστορία ενός ανθρώπου που παρατήρησε κάτι που οι προηγούμενοι δεν είχαν δει.
Και μας θυμίζει κάτι ακόμη.
Η ανακάλυψη ξεκινάει από την αξία της παρατήρησης
Ούτε ο Theodor Langhans ούτε ο Paul Langerhans διέθεταν τις τεχνολογίες της σύγχρονης βιοϊατρικής.
Δεν είχαν μοριακή απεικόνιση, γενετική αλληλούχιση, τεχνητή νοημοσύνη ή τις σημερινές εργαστηριακές τεχνικές.
Είχαν μικροσκόπια, τεχνικές χρώσης και κυρίως την ικανότητα να παρατηρούν.
Ο ένας είδε ένα ασυνήθιστο γιγαντιαίο κύτταρο.
Ο άλλος είδε κύτταρα στο δέρμα και μικρές «νησίδες» μέσα στο πάγκρεας, χωρίς ακόμη να μπορεί να γνωρίζει τη λειτουργία τους.
Περισσότερο από 150 χρόνια αργότερα, τα ονόματά τους εξακολουθούν να βρίσκονται στα βιβλία της Ιατρικής.
Και εξακολουθούν, με μια μικρή ειρωνεία της Ιστορίας, να μπερδεύονται μεταξύ τους.
Langhans, λοιπόν, χωρίς “er”: τα γιγαντοκύτταρα.
Langerhans, με “er”: τα κύτταρα του δέρματος και τα νησίδια του παγκρέατος.
Ένα γράμμα διαφορά. Δύο εντελώς διαφορετικές ιστορίες της Ιατρικής.
